หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

พรุหลังสันทราย


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในตำบลซากพง อำเภอแกลง จังหวัดระยอง 
เนื้อที่ 3,809 ไร่
พิกัดมุมบนซ้ายที่ 773000N 1403000E
พิกัดมุมล่างขวาที่ 779000N 1398000E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2551 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

พื้นที่
เนื้อที่ประมาณ 32 ไร่  ลักษณะเป็นที่ลุ่ม ปกคลุมด้วยสังคมพืชประเภทหญ้าและเสม็ด

ประเภท/ที่ดิน
- ประเภทพรุในที่ลุ่มหลังสันทราย
- ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน

สถานภาพ/หน่วยงาน
- มีลักษณะพรุที่สมบูรณ์
- อบต.ปากคลอง

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           พรุหลังสันทรายเป็นพรุที่เกิดหลังสันทรายและถูกรบกวนอย่างต่อเนื่อง จึงพบเสม็ดขึ้นทดแทนเป็นผืนใหญ่ บริเวณที่ดอนริมขอบพรุจะพบพรรณไม้ในป่าดิบแล้งขึ้นปะปน เช่น ขันทองพยาบาท Suregada multiflorum (A.Juss.) Baill. ติ้วขาว Cratoxylum  formosum (Jack) Dyer สันโสก Clausena excavata Burm.f. เพลี้ยกระทิง Euodia meliaefolia  Benth. และพลับพลา Microcos tomentosa Sm. บริเวณสันทรายพบ ปลาไหลเผือก Eurycoma longifolia  Jack ถอบแถบเครือ Connarus semidecandrus Jack และเตยทะเล Pandanus sp. เป็นต้น บริเวณที่น้ำท่วมขังมักพบ จูดหนู Eleocharis ochrostachys Steud. กระจูด Lepironia articulata (Retz.) Domin และหญ้าสามคม Scleria levis Retz.

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           การรวบรวมข้อมูลทางด้านทรัพยากรสัตว์ป่าบริเวณพรุหลังสันทราย ได้ทำการสำรวจโดยตรงเพียงอย่างเดียว เท่านั้น โดยทำการสำรวจภาคสนามในวันที่ 22-23 พฤษภาคม 2551 พบว่า มีสัตว์ป่าที่พบเห็นตัวโดยตรง 38 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 5 ชนิด นก 22 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 7 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด และมีรายละเอียดดังนี้

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
           จากการดักกรงเพื่อสำรวจสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กจำนวน 20 กรง ติดต่อกัน 1 คืน สามารถดักจับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 3 ชนิด คือ หนูท้องขาว (Rattus tiomanicus) ตัวผู้ เต็มวัย 1 ตัว กระแตเหนือ (Tupaia belangeri) ตัวผู้เต็มวัย 2 ตัว และหนูพุกใหญ่ (Bandicota indica) ตัวผู้เต็มวัย 1 ตัว ส่วนการดักตาข่ายจับได้ ค้างคาวขอบหูขาวกลาง (Cynopterus sphinx) ตัวผู้เต็มวัย 1 ตัว ตัวเมียเต็มวัย 1 ตัว สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นที่สังเกตเห็น คือ พังพอนเล็ก (Herpestes javanicus)

นก
            จากการสำรวจพบว่ามีนกไม่น้อยกว่า 22 ชนิด ช่วงเวลาที่สำรวจไม่พบนกอพยพเนื่องจากไม่ใช่ฤดูกาล ที่นกอพยพ ส่วนนกประจำถิ่น ซึ่งทุกชนิดเป็นนกที่พบเห็น ได้ทั่วไป เช่น นกกวัก (Amaurornis phoenicurus) นกกระแตแต้แว้ด (Vanellus indicus) นกเขาใหญ่ (Streptopelia chinensis) นกกระปูดใหญ่ (Centropus sinensis) นกกระปูดเล็ก (Centropus bengalensis) นกกระเต็นอกขาว (Halcyon smyrnensis) นกจาบคาคอสีฟ้า (Merops viridis) นกปรอดสวน (Pycnonotus blanfordi) อีกา (Corvus macrorhynchos) นกจาบคาหัวเขียว (Merops philippinus) นกตีทอง (Megalaima haemacephala) นกขมิ้นน้อยสวน (Aegithina tiphia) นกปรอดสวน (Pycnonotus blanfordi) นกเอี้ยงสาลิกา (Acridotheres tristis) นกเอี้ยงหงอน (Acridotheres grandis) นกกินปลีคอสีน้ำตาล (Anthreptes malacensis) และ นกกินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) เป็นต้น

สัตว์เลื้อยคลาน
           ในการสำรวจภาคสนาม พบสัตว์เลื้อยคลานโดยตรง 7 ชนิด ได้แก่ จิ้งจกหางหนาม (Hemidactylus frenatus) จิ้งจกหางแบน (Cosymbotus platyurus) กิ้งก่าหัวแดง (Calotes versicolor) แย้ใต้ (Leiolepis belliana belliana) จิ้งเหลนบ้าน (Mabuya multifasciata) งูเขียวดอกหมาก (Chrysopelea ornate) และงูเขียวหัวจิ้งจก (Ahaetulla prasina)

สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
           
สำรวจพบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด คือ คางคกบ้าน (Duttaphrynus melanostictus) กบหนอง (Fejervaya limnocharis) เขียดตะปาด (Polypedates leucomystax) และอึ่งลายเลอะ (Microhyla berdmorei)

ทรัพยากรปลา
           ทรัพยากรปลาที่พบในบริเวณพรุหลังสันทราย อำเภอประทิว จังหวัดชุมพร วันที่ 16 ตุลาคม 2551 พบความหลากชนิดของปลาจำนวน 6 ครอบครัว (families) 8 ชนิด (species) ปลาที่พบมีความหลากชนิดมากที่สุดในครอบครัว Belontiidae จำนวน 3 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 37.5 และอีก 5 ครอบครัว พบเพียงครอบครัวละ 1 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 12.5

           จากการศึกษาความหลากชนิดของปลาในบริเวณพรุหลังสันทราย อำเภอประทิว จังหวัดชุมพร จำนวน 2 สถานี พบว่า ชนิดปลาที่พบมีความหลากชนิดใกล้เคียงกันและเป็นชนิดปลาที่กระจายอยู่บริเวณพรุหลังสันทราย ปลาส่วนใหญ่เป็นปลาที่พบในแหล่งน้ำทั่วๆ ไป และเป็นปลาที่สามารถปรับตัวเข้ากับแหล่งน้ำนิ่ง ที่มีการทับถมของซากพืชได้เป็นอย่างดี ได้แก่ ปลากระดี่หม้อ (Trichogaster trichopterus) ปลากริมควาย (Trichopsis vittatus) ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) และปลาเข็มหม้อ (Dermogynys pusilus) เป็นต้น

          ทรัพยากรปลาที่พบยังเป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 2 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) และปลาหมอไทย (Anabas testudineus) เป็นต้น และเป็นปลาสวยงามกว่า 2 ชนิด ได้แก่ ปลากัดไทย (Betta splendens) และปลาซิวหนวดยาว (Esomus metallicus) เป็นต้น

           สถานภาพของปลาที่พบในบริเวณพื้นที่พรุหลังสันทราย เมื่อพิจารณาตามการจัดสถานภาพ โดยสมาพันธ์อนุรักษ์โลก (IUCN) ค.ศ. 2008 ไม่พบชนิดปลาที่กำหนดไว้โดยสมาพันธ์อนุรักษ์โลก (IUCN) แต่เมื่อพิจารณาตามภาวการณ์ถูกคุกคามในประเทศไทยตามสถานภาพ เพื่อการอนุรักษ์ของสํานักงานนโยบายและ แผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2548 พบว่าปลาจำนวน 1 ชนิด ซึ่งอยู่ในสถานภาพถูกคุกคาม ในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ, TI) คือ ปลากัดไทย (Betta splendens)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

คุณค่าในระบบนิเวศ
           1) การเก็บกักน้ำฝนและน้ำท่า พื้นที่พรุทั้งหมดเป็นที่ลุ่มหลังสันดอนทราย เป็นที่เก็บกักน้ำฝน
           2) การดักตะกอนและแร่ธาตุ ตะกอนและแร่ธาตุที่มากับน้ำระบายลงสู่พื้นที่พรุ กระบวนการทางกายภาพ และชีวภาพจับตะกอนและแร่ธาตุโดยชั้นดินอินทรีย์และแบคทีเรีย ก่อนปลดปล่อยน้ำลงสู่ทะเล
           3) แหล่งทรัพยากรและผลผลิต  สังคมพืช พบพรรณไม้ป่าพรุกระชิง พรุขวางตะวัน และ
พรุหลังสันทราย รวมทั้งสิ้น 132 ชนิด จาก 108 สกุล 60 วงศ์ พบสัตว์ 39 ชนิด สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 5 ชนิด นก 22 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 7 ชนิด  สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด และพบปลา 6 ครอบครัว 8 ชนิด สำหรับทรัพยากรปลาที่พบยังเป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ Fดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 2 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) และปลาหมอไทย (Anabas testudineus) เป็นต้น และเป็นปลาสวยงามกว่า 2 ชนิด
           4) แหล่งรวบรวมสายพันธุ์พืช/สัตว์ สังคมพืช พบพืชหายาก  2  ชนิด พบปลา จำนวน 1 ชนิด ซึ่งอยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่ อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ, TI) คือ ปลากัดไทย (Betta splendens)  เป็นพื้นที่พรุที่มีไม้ป่าพรุหลากชนิด พื้นเป็นดินปนทรายละเอียด พื้นที่พรุส่วนใหญ่ได้ถูกเปลี่ยนแปลงเป็นสวนปาล์มน้ำมัน นิเวศวิทยาแหล่งน้ำบริเวณนี้เป็นลำน้ำขนาดเล็กไหลผ่าน
           5) การดักสารมลพิษ เป็นพื้นที่รับน้ำที่ปนเปื้อนสารเคมีจากพื้นที่การเกษตร

การใช้ประโยชน์
           1) ด้านป่าไม้  เป็นพื้นที่ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ในระดับครัวเรือนจากไม้เสม็ดบริเวณพื้นที่พรุ
           2) หาของป่า เป็นพื้นที่ชุมชนใช้ประโยชน์หาของป่าตามฤดูกาล เช่น เห็ด และพืชผัก  

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่พรุ
           1) การสูญเสียที่ดิน/พื้นที่พรุ เกิดจากการออกเอกสารสิทธิ์ทับที่พรุซึ่งเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน และการบุกรุกที่ดินจากผู้ที่ได้รับผลกระทบจากพายุเกย์
           2) การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงพื้นที่ การปรับพื้นที่เพื่อการเกษตรมีผลกระทบต่อระบบน้ำ
           3) การใช้ทรัพยากรไม่ถูกวิธี  จากปัญหาการใช้ไม้ซึ่งยังไม่มีการวางระบบการจัดการใช้สอยร่วมกันอย่างยั่งยืน

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพรุ
           1) โครงการพัฒนา การก่อสร้างถนนเส้นทางเลียบหาดตามแนวสันดอนทราย กระทบต่อพื้นที่พรุและระบบน้ำในพื้นที่พรุ
           2) การพัฒนาเกษตรกรรมพื้นที่โดยรอบพรุขวางตะวันเป็นที่เกษตรกรรม ซึ่งเป็นบริเวณที่มีการขยายตัว ของการปลูกปาล์มน้ำมันสูง มีโอกาสต่อการถูกบุกรุกพื้นที่ และการได้รับผลกระทบต่อระบบน้ำของพื้นที่พรุ จากการขุดร่องสวนเพื่อปลูกปาล์มน้ำมัน

รายละเอียดเพิ่มเติม >>