หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

พรุกงคลองน้ำดำ


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในตำบลบ้านนา อำเภอบ้าน นาเดิม จังหวัดสุราษฎร์ธานี
เนื้อที่ 802 ไร่
พิกัดมุมบนซ้ายที่ 533000N 982000E 
พิกัดมุมล่างขวาที่ 536000N 978000E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2551 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

พื้นที่
เนื้อที่ประมาณ 802 ไร่ เป็นพื้นที่ลุ่ม มีน้ำขังเนื่องจากฝายยกระดับน้ำ

ประเภท/ที่ดิน
- ประเภทพรุในที่ลุ่มริมฝั่งแม่น้ำ
- ที่สาธารณะ

สถานภาพ/หน่วยงาน
- มีลักษณะพรุที่สมบูรณ์
- อบต.บ้านนา

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           พรุกงคลองน้ำดำ เป็นพรุบริเวณเหนือเขื่อนยกระดับน้ำ จัดเป็นป่าพรุที่ค่อนข้างสมบูรณ์และมีน้ำขังเกือบตลอดปี พรรณไม้ที่พบ ในป่าพรุกงคลองน้ำดำ พบไม้ต้นขนาดใหญ่หลายชนิด เช่น จิกนา Barringtonia acutangula ( L. ) Gaertn. แคน้ำ Dolichandrone spathacea ( L.f. ) K. Schum. มะหัว Macaranga griffithiana Müll.Arg. กระทังใบใหญ่ Litsea  grandis (Wall. ex Nees) Hook.f. เสม็ด Melaleuca cajuputi Powell เมา Syzygium grande ( Wight ) Walp. และพบสาคู Metroxylon sagu Rottb. ขึ้นเป็นผืนขนาดใหญ่ริมน้ำ ส่วนพรรณไม้พื้นล่างและไม้ริมน้ำมีชนิดใกล้เคียงกับพรรณไม้ในป่าพรุสวยศรี

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           จากการรวบรวมข้อมูลทางด้านทรัพยากรสัตว์ป่า ทั้งจากข้อมูลปฐมภูมิและข้อมูลทุติยภูมิพบว่า ในพื้นที่พรุกงคลองน้ำดำ มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่ ไม่น้อยกว่า 32 ชนิด ประกอบด้วยสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม จำนวน 4 ชนิด นก 15 ชนิด สัตว์เลื้อยคลานจำนวน 9 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด

           จากการตรวจสอบเอกสารที่เคยมีศึกษาทรัพยากรสัตว์ป่าบริเวณพรุกงคลองน้ำดำ พบว่า ยังไม่เคยมีรายงานไว้ อย่างไรก็ตามข้อมูลทุติยภูมิที่ได้จากการจากสอบถามราษฎรที่อาศัยอยู่ใกล้เคียงกับพื้นที่ป่าพรุกงคลองน้ำดำและมีความคุ้นเคยกับสัตว์ในพื้นที่ดังกล่าว พบว่า สามารถจดจำลักษณะและชนิดสัตว์ป่าในพื้นที่ได้ทั้งหมด 10 ชนิด ประกอบด้วยสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม จำนวน 1 ชนิด และสัตว์เลื้อยคลานจำนวน 9 ชนิด ส่วนชนิดนกนั้นสามารถระบุชนิดได้แต่เป็นนกที่พบเห็นในการสำรวจในพื้นที่โดยตรง จึงไม่ถือว่าเป็นข้อมูลทุติยภูมิ ดังรายละเอียดชนิดป่าดังนี้

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
           จากการดักกรงเพื่อสำรวจสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กจำนวน 20 กรง สามารถดักจับ หนูป่านาใหญ่ (Rattus argentiventer) ได้จำนวน 2 ตัว เป็นหนูโตเต็มวัยตัวผู้และตัวเมีย และยังสังเกตเห็นลิงแสม (Macaca  fascicularis) และค่างแว่นถิ่นใต้ (Semnopithecus  obscurus)

นก
            เนื่องจากสภาพป่าพรุเป็นบึงน้ำขนาดใหญ่และมีต้นไม้ขึ้นอยู่ จึงพบนกอาศัยอยู่บริเวณป่าพรุค่อนข้างมาก จากการสำรวจพบว่ามีนกไม่น้อยกว่า 15 ชนิด เป็นนกอพยพ 3 ชนิด ได้แก่ นกกระเต็นหัวดำ (Halcyon pileata) นกแซงแซวหางปลา (Dicrurus macrocercus) และนกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) ส่วนนกประจำถิ่นอื่น ๆ อีก 12 ชนิด ซึ่งทุกชนิดเป็นนกที่พบเห็นได้ทั่วไป ได้แก่ นกยางควาย (Bubulcus ibis) นกกระแตแต้แว้ด (Vanellus indicus) นกบั้งรอกใหญ่ (Phaenicophaeus tristis) นกเค้ากู่ (Otus limpiji) นกตีทอง (Megalaima haemacephala) นกปรอดสีไพลใหญ่ (Pycnonotus plumosus) อีกา (Corvus macrorhynchos) นกกระจิบสวน (Orthotomus sutorius) นกกางเขนบ้าน (Copsychus saularis) นกกินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) นกกินปลีคอสีน้ำตาล (Anthreptes malacensis) และนกสีชมพูสวน (Dicaeum cruentatum)

สัตว์เลื้อยคลาน
           ในการสำรวจภาคสนามไม่เห็นพบสัตว์เลื้อยคลานโดยตรง

สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
           
สำรวจพบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด คือ เขียดจะนา (Occidozyga lima) เขียดจิก (Hylarana erythraea) เขียดตะปาด (Polypedates leucomystax) และอึ่งข้างดำ (Microhyra heymonsi)

ทรัพยากรปลา
           ทรัพยากรปลาที่พบในบริเวณพรุกงคลองน้ำดำ อำเภอบ้านนาเดิม จังหวัดสุราษฏร์ธานี วันที่ 18 ตุลาคม 2551 พบความหลากชนิดของปลา จำนวน 8 ครอบครัว (families) 10 ชนิด (species) ปลาที่พบมีความหลากชนิดมากที่สุดในครอบครัว Belontiidae และ Cyprinidae ครอบครัวละ 2 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 20 และอีก 6 ครอบครัว พบเพียงครอบครัวละ 1 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 10 ตามลำดับ

           ทรัพยากรปลาที่พบยังเป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 3 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) และปลาไหลนา (Monopterus albus) เป็นต้น และเป็นปลาสวยงามกว่า 3 ชนิด ได้แก่ ปลาหัวตะกั่ว (Aplocheilus panchax) ปลาซิวหนวด (Esomus metallicus) และปลาซิวควาย (Rasbora sumatrana) เป็นต้น

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

คุณค่าในระบบนิเวศ
           1) การเก็บกักน้ำฝนและน้ำท่า พื้นที่พรุเป็นที่ราบลุ่มพื้นที่ลาดเอียงไปทางด้านทิศเหนือ โดยมีคลองลำพูนไหลผ่านพื้นที่  นอกจากเป็นพื้นที่กักเก็บน้ำโดยธรรมชาติแล้วมีการก่อสร้างฝายปิดกั้นคลองลำพูน การยกระดับน้ำ ทำให้พื้นที่พรุมีน้ำขังอย่างถาวร
           2) การดักตะกอนและแร่ธาตุ  การระบายน้ำจากพื้นที่ต้นน้ำคลองลำพูนไหลผ่านพื้นที่พรุกงคลองน้ำดำที่มีชั้นดินอินทรีย์กรองตะกอนน้ำ กระบวนการทำงานทางกายภาพและชีวภาพทำให้เกิดการดักจับตะกอนและแร่ธาตุที่มากับน้ำ
           3) แหล่งทรัพยากร/ผลผลิตธรรมชาติ พบพรรณไม้ทั้งสิ้น 176 ชนิด จาก 147 สกุล 76 วงศ์  พบสัตว์ 32 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 4 ชนิด นก 15 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 9 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด พบปลา 8 ครอบครัว 10 ชนิด สำหรับทรัพยากรปลาที่พบยังเป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 3 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) และปลาไหลนา (Monopterus albus) เป็นต้น และเป็นปลาสวยงามกว่า 3 ชนิด
           4) แหล่งรวบรวมสายพันธุ์พืช/สัตว์ พื้นที่พรุพบพืชหายาก 2 ชนิด พบสัตว์จัดอยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ 1 ชนิด
           5) ด้านนิเวศวิทยาและห่วงโซ่อาหาร พื้นที่พรุกงคลองน้ำดำมีลักษณะนิเวศวิทยาแหล่งน้ำบริเวณนี้เป็นลำน้ำขนาดเล็กไหลผ่าน และสองฝั่งเป็นสวนปาล์มน้ำมันหรือยางพารา มีการทับถมของตะกอนและซากพืชทำให้แหล่งน้ำตื้นเขิน มีน้ำในลำธารมากในฤดูฝนหรือน้ำหลาก ทรัพยากรปลาที่พบในพื้นที่จะอพยพเข้ามาในฤดูน้ำหลากเท่านั้น
           6) การดักสารมลพิษ เป็นพื้นที่รับน้ำที่ปนเปื้อนสารเคมีจากพื้นที่การเกษตร และชุมชนบ้านนาเดิม

การใช้ประโยชน์
           1) ด้านนันทนาการ เป็นพื้นที่จัดเป็นที่พักผ่อนชุมชน โดยบริเวณด้านหน้าฝายน้ำล้นจัดเป็นที่จุดชมธรรมชาติ
           2) ด้านประมง พื้นที่พรุเป็นแหล่งทำประมงเพื่อการยังชีพของชุมชน
           3) หาของป่า เป็นพื้นที่ชุมชนใช้ประโยชน์หาของป่าที่เกิดขึ้นตามฤดูกาล
           4) น้ำ พื้นที่พรุเป็นแหล่งน้ำใช้การเกษตรและชุมชน

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่พรุ
           1) การสูญเสียที่ดิน/พื้นที่พรุ การบุกรุกที่ดินเพื่อทำการเกษตรโดยเฉพาะการปลูกปาล์มน้ำมัน
           2) การใช้ทรัพยากรไม่ถูกวิธี  จากการตัดไม้และทำประมงซึ่งยังไม่มีระบบการจัดการร่วมกันของชุมชน
           3) การจัดการน้ำไม่เหมาะสม จากการก่อสร้างฝายน้ำล้นปิดกั้นคลองลำพูนทำให้น้ำขังในพื้นที่พรุอย่างถาวร

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพรุ
           1) การพัฒนาชุมชนและบริการ การขยายตัวของชุมชนบ้านนาเดิมส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและพื้นที่ต้นน้ำพรุกงคลองน้ำดำ
           2) การพัฒนาเกษตรกรรม การขยายตัวของการใช้ที่ดินด้านการเกษตร โดยเฉพาะพื้นที่ปลูกปาล์มน้ำมัน ซึ่งมีการปรับพื้นที่และขุดร่องน้ำส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและระบบน้ำพื้นที่พรุ
           3) การใช้ที่ดิน การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินของชุมชนและพื้นที่การเกษตรส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและระบบน้ำในพื้นที่พรุ

การมีส่วนร่วมของชุมชน
           บ้านห้วยใหญ่ 
           - ประชากรในหมู่บ้านส่วนใหญ่ได้รับการศึกษาสามารถอ่านออกเขียนได้ ประชากร ไม่ได้รับการอบรมด้านอาชีพ ด้านการศึกษา และด้านสุขภาพอนามัย
           - การมีส่วนร่วมของชุมชน ครัวเรือนร้อยละ 98 มีการแสดงความคิดเห็นเพื่อประโยชน์ของชุมชน และ มีการรวมกลุ่มโดยเป็นสมาชิก กลุ่มสหกรณ์กองทุน
           บ้านตลาดบ้านนาน้ำเกลี้ยง
           - ประชากรในหมู่บ้านส่วนใหญ่ได้รับการศึกษาสามารถอ่านออกเขียนได้ ประชากร ไม่ได้รับการอบรมด้านอาชีพ ด้านการศึกษา และด้านสุขภาพอนามัย
           - การมีส่วนร่วมของชุมชน ประชาชนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ โดยกำนันและองค์การบริหารส่วนตำบล ขอความร่วมมือจากชาวบ้านไม่ให้ตัดไม้ในบริเวณพื้นที่พรุ
           - ครัวเรือนทั้งหมดมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นเพื่อประโยชน์ของชุมชน และมีการรวมกลุ่มโดยเป็นสมาชิกกลุ่ม สหกรณ์ กองทุน

รายละเอียดเพิ่มเติม >>