หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

พรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุง


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในตำบลพนางตุง อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง
เนื้อที่ 6,936 ไร่
พิกัดมุมบนซ้ายที่ 623000N 859000E
พิกัดมุมล่างขวาที่ 629000N  854000E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2551 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

พื้นที่
เนื้อที่ประมาณ 6,936 ไร่  สภาพโดยทั่วไปของพื้นที่ปกคลุมด้วยสังคมพืชเสม็ด

ประเภท/ที่ดิน
- ประเภทพรุในที่ลุ่ม ริมทะเลสาบ
- พื้นที่อนุรักษ์ เขต ป่าสงวนแห่งชาติ

สถานภาพ/หน่วยงาน
- มีลักษณะพรุที่สมบูรณ์
- กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           ป่าพรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุงเป็นส่วนหนึ่งของป่าพรุรอบทะเลน้อย พื้นที่เกือบทั้งหมด ปกคลุมด้วยเสม็ด มีไม้ต้นอื่นๆ ขึ้นปะปนห่างๆ เช่น แคน้ำ Dolichandrone  spathacea (L.f.) K.Schum. กุ่มน้ำ Crateva magna (Lour.) DC. สมอทะเล Shirakiopsis  indica  (Willd.) Esser ตะขบน้ำ Scolopia macrophylla (Wight & Arn.) Clos และเมา Syzygium grande (Wight) Walp. var. grande เป็นต้น ส่วนไม้พื้นล่างและริมน้ำพบพรมมิ (Bacopa monnieri (L.) Wettst. ผักมันปู Artanema  longifolium (L.) Vatke มากกว่าในบริเวณป่าพรุอื่นๆ

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           จากการสำรวจภาคสนามในวันที่ 13-15 ตุลาคม 2551 พบว่า มีสัตว์ป่าที่พบเห็นตัวโดยตรง 22 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 3 ชนิด นก 40 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 3 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 5 ชนิด ดังรายละเอียดดังนี้

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
           จากการดักกรงเพื่อสำรวจสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กจำนวน 25 กรง ติดต่อกัน 2 คืน สามารถดักจับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 2 ชนิด คือ กระรอกข้างลายท้องแดง (Callosciurus notatus) ตัวผู้เต็มวัย 7 ตัว ตัวเมียเต็มวัย 5 ตัว และตัวผู้วัยอ่อน 1 ตัว และหนูป่ามาเลย์ (Rattus tiomanicus) ตัวผู้เต็มวัย 4 ตัว ตัวเมียเต็มวัย 3 ตัว และตัวผู้วัยอ่อน 1 ตัว

นก
            มีนกไม่น้อยกว่า 40 ชนิด เป็นนกอพยพ 8 ชนิด ได้แก่ นกยางเปีย (Egretta garzetta) นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) นกนางนวลแกลบเคราขาว (Chlidonias hybridus) นกนางแอ่นบ้าน (Hirundo rustica) นกเด้าลมดง (Dendronanthus indicus) นกแซงแซวหางปลา (Dicrurus macrocercus) นกจับแมลงสีน้ำตาล (Muscicapa dauurica) และนกอีเสือสีน้ำตาล (Lanius cristatus) ส่วนนกประจำถิ่นอื่นๆ อีก 32 ชนิด ซึ่งทุกชนิดเป็นนกที่พบเห็นได้ทั่วไป เช่น นกกาน้ำเล็ก (Phalacrocorax niger) นกยางควาย (Bubulcus ibis) นกกระเต็นอกขาว (Halcyon smyrnensis) นกจาบคาหัวเขียว (Merops philippinus) นกตะขาบทุ่ง (Coracias benghalensis) นกหัวขวานสี่นิ้วหลังทอง (Chrysocolaptes lucidus) นกปรอดสวน (Pycnonotus blanfordi) นกกินแมลงอกเหลือง (Macronous gularis) นกกินแมลงป่าโกงกาง (Trichastoma rostratum) นกกระจิบหัวแดง (Orthotomus sepium) นกกางเขนบ้าน (Copsychus saularis) นกเอี้ยงสาลิกา (Acridotheres tristis) นกกินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) นกสีชมพูสวน (Dicaeum cruentatum) เป็นต้น

สัตว์เลื้อยคลาน
           ในการสำรวจโดยตรงพบ 3 ชนิด ได้แก่ จิ้งจกหางหนาม (Hemidactylus frenatus) จิ้งจกหินสีจาง (Gehyra mutilata) และงูลายสอสวน (Xenochrophis flavipunctatus)   

สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
           
พบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 5 ชนิด คือ เขียดจะนา(Occidozyga lima) กบหนอง (Fejervaya limnocharis) เขียดจิก (Hylarana erythraea) เขียดตะปาด (Polypedates leucomystax) และอึ่งข้างดำ (Microhyra heymonsi)

ทรัพยากรปลา
           ทรัพยากรปลาที่พบในบริเวณพรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุง อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง วันที่ 8 มิถุนายน 2551 พบความหลากชนิดของปลา จำนวน 13 ครอบครัว (families) 20 ชนิด (species) ปลาที่พบมีความหลากชนิดมากที่สุดในครอบครัว Cyprinidae จำนวน 5 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 25 รองลงมาได้แก่ ครอบครัว Belontiidae จำนวน 3 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 15 ครอบครัว Channidae จำนวน 2 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 10 และอีก 10 ครอบครัวพบเพียงครอบครัวละ 1 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 5 ตามลำดับ

           ทรัพยากรปลาที่พบบริเวณพื้นที่พรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุงมีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 5 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลาสลาด (Notopterus notopterus) ปลาไหลนา (Monopterus albus) และปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) และเป็นปลาสวยงามกว่า 7 ชนิด ได้แก่ ปลาหัวตะกั่ว (Aplocheilus panchax) ปลากัดภาคใต้ (Betta imbellis) ซิวควาย (Rasbora sumatrana) ซิวหางกรรไกร (Rasbora trilineata) และเสือข้างลาย (Systomus partipentazona) เป็นต้น

           สถานภาพของปลาที่พบในบริเวณพื้นที่พรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุง เมื่อพิจารณาตามการจัดสถานภาพโดยสมาพันธ์อนุรักษ์โลก (IUCN) ค.ศ. 2008 ไม่พบชนิดปลาที่กำหนดไว้ แต่เมื่อพิจารณาตามภาวะการถูกคุกคามในประเทศไทยตามสถานภาพเพื่อการอนุรักษ์ของสํานักงานนโยบาย และแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2548 พบว่าปลาจำนวน 2 ชนิด ซึ่งอยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable,VU) จำนวน 1 ชนิด คือ ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) และสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ, TI) จำนวน 1 ชนิด คือ ปลากัดภาคใต้ (Betta imbellis)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

คุณค่าในระบบนิเวศ
           1) การเก็บกักน้ำฝนและน้ำท่า พื้นที่พรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุงเป็นที่ราบลุ่มริมด้านตะวันตกของทะเลสาบสงขลา พื้นที่พรุรับน้ำที่มาจากต้นน้ำและเก็บกักน้ำเอ่อล้นจากทะเลสาบ
           2) การดักตะกอนและแร่ธาตุ การกรองตะกอนและแร่ธาตุจากแหล่งน้ำธรรมชาติและพื้นที่เกษตรที่ระบายลงสู่พื้นที่พรุ ก่อนปลดปล่อยน้ำลงสู่ทะเลสาบสงขลา
           3) แหล่งทรัพยากร/ผลผลิตธรรมชาติ พบพรรณไม้ทั้งสิ้น 199 ชนิด จาก 154 สกุล 78 วงศ์  พบสัตว์ 66 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 4 ชนิด นก 40 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 14 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 8 ชนิด พบปลา 13 วงศ์ 20 ชนิด สำหรับด้านประมงทรัพยากรปลาที่พบบริเวณพื้นที่พรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุงมีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า
5 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลาสลาด (Notopterus notopterus) ปลาไหลนา (Monopterus albus) และปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) และเป็นปลาสวยงามกว่า 7 ชนิด
           4) แหล่งรวบรวมสายพันธุ์พืช/สัตว์ เป็นพืชหายากและเป็นพืชที่พบครั้งแรกในประเทศไทย 1 ชนิด พบสัตว์ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ 1 ชนิด สถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ 3 ชนิด พบว่าปลาจำนวน 1 ชนิด ซึ่งอยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ, TI) คือ ปลากัดภาคใต้ (Betta imbellis) และสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable, VU) จำนวน 1 ชนิด คือ ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus)
           5) ด้านนิเวศวิทยาและห่วงโซ่อาหาร เป็นพรุสมบูรณ์มากอีกแห่งหนึ่ง มีซากพืชสารอินทรีย์ที่หนา มีแอ่งน้ำกระจายอยู่กลางพื้นที่ ส่วนรอบนอกพื้นที่พรุได้ถูกเปลี่ยนแปลงเป็นพื้นที่เกษตร สภาพทางนิเวศวิทยาแหล่งน้ำเป็นน้ำจืด มีคลองยวนพาดผ่านพื้นที่พรุ เชื่อมระหว่างคลองปากประกับทะเลสาบสงขลา มีแอ่งทุ่งหญ้าพรรณไม้น้ำบริเวณกว้างสลับกับเสม็ดขาวและมีน้ำท่วมขัง ระดับน้ำในพรุขึ้นลงตามการขึ้นลงของน้ำในทะเลสาบสงขลาและน้ำฝนในฤดูน้ำหลาก ทรัพยากรปลามีการอพยพเข้าออกระหว่างพื้นที่พรุ และคลองต่างๆ รวมถึงทะเลสาบ ทำให้พื้นที่นี้ยังคงความชุกชุมของทรัพยากรปลา ทำให้มีการประมงโดยใช้ลอบยืนจับปลาขนาดใหญ่ เพื่อยังชีพของประชาชนในพื้นที่

การใช้ประโยชน์
           พรุสวนพฤกษศาสตร์พัทลุงใช้ประโยชน์ด้านการอนุรักษ์ โดยกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช จัดให้มีการใช้ประโยชน์โดยตรงด้านนันทนาการ โดยจัดให้มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่พรุ
           จากการสำรวจในภาคสนามไม่พบปัญหาการคุกคามพื้นที่ อย่างไรก็ตามเนื่องจากเป็นพื้นที่มีนักท่องเที่ยว มีแนวโน้มเดินทางเข้ามาพักผ่อนมากขึ้น จึงควรวางมาตรการควบคุมพื้นที่เพื่อป้องกันผลกระทบต่อแหล่งธรรมชาติ และจัดสิ่งอำนวยความสะดวกให้เพียงพอ รวมทั้งการห้ามมิให้นำสัตว์เข้ามาเลี้ยงในพื้นที่ เนื่องจากจะมีผลกระทบต่อสังคมพืช และการสะสมตัวของดินอินทรีย์

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพรุ
           จากผลการสำรวจในภาคสนามไม่พบปัญหาการคุกคามพื้นที่ อย่างไรก็ตามเนื่องจากพื้นที่โดยรอบพื้นที่พรุมีการขยายตัว ของพื้นที่เกษตรกรรม รวมทั้งการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว จึงควรวางมาตรการป้องกันการบุกรุกที่ดิน และป้องกันการปรับปรุงพื้นที่ ที่จะมีผลกระทบต่อระบบน้ำ

การมีส่วนร่วมของชุมชน
           ประชากรส่วนใหญ่สามารถอ่านออกเขียนได้ ประชาชนได้รับการอบรมด้านอาชีพ ด้านการศึกษา และด้านสุขภาพอนามัย  การมีส่วนร่วมของชุมชน ครัวเรือนส่วนใหญ่ (ร้อยละ90) มีการแสดงความคิดเห็นเพื่อประโยชน์ของชุมชน และมีการรวมกลุ่มโดยเป็นสมาชิกกลุ่ม สหกรณ์ กองทุน

รายละเอียดเพิ่มเติม >>