หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับชาติ
 

พรุบ้านไม้ขาว


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในตำบลไม้ขาว อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต
เนื้อที่ประมาณ : 497 ไร่ 
พิกัดมุมบนซ้ายที่ 422000N 903000E
พิกัดมุมล่างขวาที่ 424000N 896000E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2551 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

พื้นที่
เนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 497 ไร่ ประกอบด้วยพื้นที่พรุย่อย 7 พรุ มีพื้นที่ไม่ต่อเนื่องกัน คือ พรุเจ๊ะสัน พรุจิก พรุแหลมหยุด พรุยาว พรุหลังวัด พรุจูด และพรุทุ่งเตียน

ประเภท/ที่ดิน
- ประเภทพรุหลังสันทราย
- ที่สาธารณะ

สถานภาพ/หน่วยงาน
- มีลักษณะพรุที่สมบูรณ์
- อบต.ไม้ขาว

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
            พรรณไม้ในพื้นที่พรุที่ชาวบ้านได้มีการนำไปใช้ประโยชน์เป็นอาหาร ยารักษาโรค ไม้ก่อสร้างและเป็นเชื้อเพลิง ได้แก่ ตีนเป็ดพรุ(Alstonia pneumatophota) มะม่วงหิมพานต์ (Anacardium ocidentale) ไผ่ (Bambusa sp.) สันตะวาใบข้าว (Blyxa echinosperma) ชุมเห็ด (Cassia alata) เทพธาโร (Cinnamomum porrectum) เชียด (C. inner) กุ่มน้ำ (Crateva magna) ตาตุ่มทะเล (Excoecaria agallocha) ปอทะเล (Hibiscus teliaceus) ผักบุ้ง (Ipomoea aquatic) พ้อ (Licuala longecalycata) ย่านลิเภา (Lygodium microphyllum) เสม็ดขาว (Melaleuca cajuputi) บัวหลวง (Nelumbo nucifera) เป็นต้น

            จากการสำรวจสภาพปัจจุบันพบป่าพรุบริเวณนี้ถูกรบกวนอย่างต่อเนื่องจนแทบหมดสภาพกลายเป็นพื้นที่เกษตรกรรม แหล่งน้ำ ถนน และสิ่งก่อสร้างอื่นๆ คงเหลือพื้นที่ป่าพรุเป็นหย่อมขนาดเล็ก มีเสม็ดเป็นไม้เด่น มีไม้ต้นชนิดอื่นๆ ปรากฏในพื้นที่บ้างแต่ไม่มาก เช่น เม่าไข่ปลา (Antidesma  ghaesembilla) ตองเต๊า (Mallotus barbatus) ไทรย้อยใบทู่ (Ficus  microcarpa) เฉียงพร้านางแอ (Carallia  brachiata) พลับพลา (Microcos tomentosa) และพังแหรใหญ่ (Trema orientalis)

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           จากการสำรวจภาคสนามในวันที่ 13-15 กันยายน 2551 เป็นการสำรวจเพื่อยืนยันชนิดตามที่ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (2545) และศึกษาเพิ่มเติมในกลุ่มสัตว์ที่ยังไม่เคยมีรายงานไว้ ซึ่งพบว่า มีสัตว์ป่าที่พบเห็นตัวโดยตรง 28 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 1 ชนิด นก 20 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 3 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด ดังรายละเอียดดังนี้

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
           จากการสำรวจภาคสนาม โดยดักจับได้จากกรงดักหนู จำนวน 30 กรง พบว่า มีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเพียงชนิดเดียว คือ หนูท้องขาว (Rattus rattus) เป็นตัวตัวผู้ที่โตเต็มวัย 1 ตัว และหนูตัวเมียที่โตเต็มวัย 1 ตัว คิดเป็นความสำเร็จในการดัก 6.67 % อย่างไรก็ตามในการสำรวจครั้งนี้ไม่ได้ใช้ตาข่ายดักจับตรวจสอบชนิดค้างคาว เนื่องจากมีฝนตก ไม่สามารถดักตาข่ายได้

นก
            สำรวจพบชนิดนกบริเวณป่าพรุจำนวน 20 ชนิด ในจำนวนนี้เป็นชนิดนกที่เคยมีรายงานไว้แล้ว 16 ชนิด ได้แก่ นกยางเปีย (Egretta garzetta) นกเขาใหญ่ (Streptopelia chinensis) นกกระเต็นอกขาว (Halcyon smyrnensis) นกตีทอง (Megalaima haemacephala) นกนางแอ่นบ้าน (Hirundo rustica) นกเด้าลมดง (Dendronanthus indicus) นกขมิ้นน้อยสวน (Aegithina tiphia) นกปรอดหน้านวล (Pycnonotus goiavier) อีกา (Corvus macrorhynchos) นกกระจิบสวน (Orthotomus sutorius) นกกางเขนบ้าน (Copsychus saularis) นกอีเสือสีน้ำตาล (Lanius cristatus) นกเอี้ยงสาลิกา (Acridotheres tristis) นกกระติ๊ดขี้หมู (Lonchura punctulata) นกกินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) และนกกินปลีคอสีน้ำตาล (Anthreptes malacensis)
นอกจากนี้ยังได้สำรวจพบชนิดนกเพิ่มอีก 4 ชนิด ได้แก่ นกเขาชวา (Geopelia striata) นกตะขาบทุ่ง (Coracias benghalensis) นกแซงแซวหางบ่วงใหญ่ (Dicrurus paradiseus) และนกเอี้ยงหงอน (Acridotheres grandis)

สัตว์เลื้อยคลาน
           พบสัตว์เลื้อยคลานเพียง 3 ชนิด ได้แก่ จิ้งจกหางหนาม (Hemidactylus frenatus) จิ้งจกหางแบน (Cosymbotus craspedotus) และจิ้งเหลนบ้าน (Mabuya multifasciata)

สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
           
สำรวจพบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด คือ เขียดจิก (Rana erythraea) กบหนอง (Rana limnocharis) เขียดตะปาด (Polypedates leucomystax) และอึ่งข้างดำ (Microhyra heymonsi)

ทรัพยากรปลา
           ทรัพยากรปลาที่พบในบริเวณพรุตำบลไม้ขาว อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต วันที่ 19 ตุลาคม 2551 ในพื้นที่พรุย่อยในตำบลไม้ขาวจำนวน 8 พรุ พบความหลากชนิดของปลาจำนวน 8 ครอบครัว (families) 14 ชนิด (species) ปลาที่พบมีความหลากชนิดมากที่สุดในครอบครัว Cyprinidae จำนวน 5 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 34.71 รองลงมาเป็นครอบครัว Belontiidae และ Channidae จำนวนครอบครัวละ 2 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 14.29 และอีก 5 ครอบครัว พบเพียงครอบครัวละ 1 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 7.14 ตามลำดับ

           ปลาที่พบส่วนใหญ่เป็นที่สามารถปรับตัวเข้ากับแหล่งน้ำนิ่งแบบพื้นที่พรุได้เป็นอย่างดี ได้แก่ ปลากระดี่หม้อ (Trichogaster trichopterus) ปลากริมควาย (Trichopsis vittatus) ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) และปลาไหลนา (Monopterus albus) เป็นต้น

            ปลาที่พบในบริเวณพื้นที่พรุมีการอพยพเข้าออกระหว่างพื้นที่พรุในฤดูน้ำหลากกับแหล่งน้ำใกล้เคียงได้เป็นอย่างดี ทรัพยากรปลาที่พบบริเวณพื้นที่พรุตำบลบ้านไม้ขาวมีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 4 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลาตะเพียนขาว (Barbonymus gonionotus) และปลาไหลนา (Monopterus albus) เป็นต้น และเป็นปลาสวยงามกว่า 5 ชนิด ได้แก่ ปลาหัวตะกั่ว (Aplocheilus panchax) ปลาซิวควาย (Rasbora sumatrana) ปลาซิวหนวด (Esomus metallicus) ปลาซิวหางแดง (Rasbora borapetensis) และปลาตะเพียนทราย (Puntius brevis) เป็นต้น

สาหร่าย
           จากการศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของพรุจิกสำรวจพบและสามารถจัดจำแนกสาหร่ายได้ทั้งสิ้น 2 ดิวิชัน 4 สกุล 6 ชนิด ดิวิชันที่สำรวจพบได้แก่ Cyanophyta 1 สกุลและ Chlorophyta 3 สกุล โดยดิวิชัน Chlorophyta มีความหลากหลายมากที่สุดประกอบด้วย 3 สกุล 5 ชนิด

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

คุณค่าในระบบนิเวศ
            1) การเก็บกักน้ำฝนและน้ำท่า พื้นที่พรุบ้านไม้ขาวมีลักษณะเป็นพรุในที่ลุ่มหลังสันดอนทราย ด้านชายฝั่งทะเลอันดามัน เป็นพื้นที่รับน้ำก่อนระบายลงสู่ทะเล
            2) การดักตะกอนและแร่ธาตุ ชั้นดินอินทรีย์ของพื้นที่พรุดักตะกอนและแร่ธาตุจากน้ำผิวดินที่ระบายลงสู่พื้นที่พรุ
            3) การป้องกันน้ำเค็มรุกเข้าแผ่นดิน น้ำจืดในพื้นที่พรุช่วยดันน้ำเค็มจากน้ำทะเล
            4) แหล่งทรัพยากร/ผลผลิตธรรมชาติ พบพรรณไม้ป่าพรุทั้งสิ้น 99 ชนิด จาก 82 สกุล 45 วงศ์ พบสัตว์ 89 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 1 ชนิด นก 81 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 3 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 4 ชนิด  พบปลา 8 ครอบครัว 14 ชนิด สำหรับทรัพยากรปลาที่พบบริเวณพื้นที่พรุตำบลบ้านไม้ขาวมีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจ โดยเฉพาะด้านอาหารกว่า 4 ชนิด ได้แก่ ปลาช่อน (Channa striata) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลาตะเพียนขาว (Barbonymus gonionotus) และปลาไหลนา (Monopterus albus) เป็นต้น และเป็นปลาสวยงามกว่า 5 ชนิด
            5) ด้านนิเวศวิทยาและห่วงโซ่อาหาร พรุบ้านไม้ขาวเป็นพื้นที่อาศัยของสัตว์น้ำจืด ซึ่งมีเหลืออยู่น้อยบนเกาะภูเก็ต

การใช้ประโยชน์
            1) ด้านนันทนาการ พรุบ้านไม้ขาวเป็นพื้นที่สีเขียว เป็นที่พักผ่อนของชุมชน
            2) ด้านประมง บริเวณพื้นที่พรุเป็นพื้นที่ราษฎรใช้ประโยชน์ร่วมกันการทำประมงเพื่อการ
ยังชีพของชุมชน
            3) หาของป่า เป็นที่หาของป่าประเภทพืชผักตามฤดูกาลของชุมชน
            4) น้ำ เป็นแหล่งน้ำของชุมชน การท่องเที่ยว และการเกษตรในพื้นที่

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่พรุ
            1) การสูญเสียที่ดิน/พื้นที่พรุ จากการบุกรุกพื้นที่และการพัฒนาพื้นที่พรุเป็นที่เก็บน้ำ
            2) การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงพื้นที่ การทำคันกั้น ขุดคูรอบพื้นที่ หรือการทำถนนปิดล้อมพื้นที่พรุ กระทบต่อสภาพแวดล้อมและระบบน้ำพื้นที่พรุ
            3) การใช้ทรัพยากรไม่ถูกวิธี พบการเลี้ยงสัตว์ และการตัดไม้ มีผลกระทบต่อพื้นที่พรุ เนื่องจากไม่มีระบบการจัดการร่วมกัน
            4) การใช้ประโยชน์ที่ดิน/กิจกรรมที่ขัดแย้ง จากการใช้พื้นที่พรุเป็นที่เลี้ยงสัตว์
            5) การแพร่ระบาดของพืชและสัตว์ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น พบการปลูกมะพร้าว ยูคาลิปตัส และกระถินณรงค์ในพื้นที่พรุ

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพรุ
            1) การพัฒนาชุมชนและบริการ จาการขยายตัวของชุมชนและบริการท่องเที่ยวโดยรอบพื้นที่พรุกระทบต่อสภาพแวดล้อม และระบบน้ำของพื้นที่พรุ
            2) การใช้ที่ดิน การขยายตัวของการใช้ที่ดินด้านการท่องเที่ยวโดยรอบพื้นที่พรุมีผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและแหล่งน้ำของพื้นที่พรุ

รายละเอียดเพิ่มเติม >>