หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี
 

หนองปลาคูณ


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ตำบลขวาว ตำบลเมืองไพร อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
       : ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3,220 ไร่
       : พิกัดภูมิศาสตร์ละติจูดที่ 15° 58' 7" N และลองจิจูด 104° 00' 16" E พิกัด UTM 49 P UC 930650 แผนที่ภูมิประเทศมาตราส่วน 1:50000 ระวาง  5840 I และ 5841 IV ชุด L 7018

   


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2552 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

 

หนองปลาคูณ หรือ กุดปลาคูณ เป็นหนองน้ำธรรมชาติและบริเวณที่ราบน้ำท่วมถึงหรือพื้นที่ทามของลุ่มน้ำยัง ได้รับน้ำจากลำน้ำยังและพื้นที่สูงข้างเคียง มีทางระบายน้ำติดต่อกับลำน้ำยัง สภาพพื้นที่โดยรอบค่อนข้างราบเรียบหรือลูกคลื่นเล็กน้อย ปัจจุบันมีการทำถนนเป็นคันโดยรอบ ความลาดชันประมาณ
ร้อยละ 1-3 มีเนื้อที่ประมาณ 3,220 ไร่ วางตัวอยู่แนวตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต้ แนวยาวที่สุดประมาณ 4.25 กิโลเมตร แนวกว้างที่สุดประมาณ 1.75 กิโลเมตร มีน้ำขังตลอดปี ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายปีประมาณ 1,375 มิลลิเมตร

 


สถานภาพทางชีวภาพ  
 

พรรณไม้

        พบพันธุ์ไม้น้ำทั้งหมด 41 ชนิด บริเวณขอบหนองมีพันธุ์ไม้เด่น ได้แก่ ผือหรือกกสามเหลี่ยม (Actinoscirpus grossus) ไมยราบยักษ์ (Mimosa  pigra) บัวหลวง (Nelumbo  nucifera) และบัวสาย (Nymphaea  lotus) บนผิวน้ำไม้เด่นที่พบ คือ ผักตบชวา (Eichhornia crassipes) จอกหูหนู (Salvinia cucullata) กระจับสี่เขา (Trapa  quadrispinosa)
บัวบา (Nymphoides   indicum) ผักกะเฉด (Neptunia  oleracea) หญ้าพองลม (Hygroryza   aristata) พืชใต้น้ำเด่น
ได้แก่ สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla verticillata) สันตวาใบข้าว (Vallisneria spiralis) สาหร่ายพุงชะโด (Ceratophyllum demersum) และสาหร่ายข้าวเหนียว (Utricularia  aurea)
       บริเวณคันดินรอบหนองพบไม้ยืนต้นทั้งหมด 15 ชนิด ไม้เด่น ได้แก่ สะแกนา (Combretum quadrangulare) กระถินณรงค์ (Acacia auriculaeformis) และยูคาลิปตัส (Eucalyptus  camaldulensis)

นก

        พบนกทั้งหมด 38 ชนิด ได้แก่ นกกระสานวล (Ardea cinerea) นกยางไฟหัวดำ (Ixobrychus sinensis) เหยี่ยวขาว (Elanus cearuleus) เหยี่ยวทุ่ง (Circus spilonotus) นกคุ่มอืดใหญ่ (Turnix tanki) นกอีโก้ง (Porphyrio porphyria) นกบั้งรอกใหญ่  (Phaenicophaeus tristis) นกตะขาบทุ่ง(Coracias benghalensis) นกแซงแซวหางปลา
(Dicrurus macrocercus) และ นกแอ่นพง (Artamus fuscus) เป็นต้น  จัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 35 ชนิด ไม่ใช่สัตว์ป่า
คุ้มครอง 3 ชนิด และใน 38 ชนิดนี้มีสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม ตาม Thailand Red Data : Birds (TRD) 1 ชนิด คือ นกกระจาบธรรมดา (Ploceus philippinus) เป็นนกประจำถิ่น 29 ชนิด นกอพยพ 1 ชนิด นกประจำถิ่นและนกอพยพ 8 ชนิด

 ทรัพยากรปลา

        พบปลาอย่างน้อย 56 ชนิด ได้แก่ ปลานิล (Oreochromis niloticus) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus)
ปลาไน (Cyprinus carpio) ปลาบึก (Pangasianodon gigas) ปลาสวาย (Pangasius hypophthalmus) ปลากดเหลือง
(Mystus nemurus) ปลาแขยงใบข้าว (Mystus singaringan ) ปลาเนื้ออ่อน (Kryptopterus bleekeri) ปลาชะโอน
(Ompok bimaculata) ปลาไหลนา (Monopterus albus) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) และปลาเค้าขาว
(Wallagonia attu)  เป้นต้น โดยปลาที่สำรวจพบเป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) มากที่สุด โดยพบอย่างน้อย 19 ชนิด
       ชนิดปลาที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) และปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) และชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ) ได้แก่ ปลากัดเขียว (Betta smaragdina)
       กลุ่มปลาเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus hasselti) ปลาสร้อยขาว (Cirrhinus jullieni) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลาช่อน (Ophiocephalus striatus) ปลาแขยงข้างลาย (Mystus vittatus) ปลากดเหลือง
(Mystus nemurus) ปลากระสูบจุด (Hampala dispar) และปลาหมอช้างเหยียบ (Pristolepis fasciatus)
สำหรับสัตว์น้ำอื่นๆ ที่สำรวจพบในบริเวณหนองปลาคูณ ได้แก่ กุ้งฝอยน้ำจืด (Macrobranchium lanchesteri) กุ้งก้ามกราม (Macrobranchium rosenbergii) หอยขม (Sinotaia ingallsiana) ปูนา (Esanthelphusa spp.) กบนา (Rana spp.) เขียด (Rana spp.) หอยเชอรี่ (Pomacea canaliculata) ตะพาบ (Amyda cartilagenea) และเต่านา (Malayemys macrocephala)

 

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

      หนองปลาคูณ มีคุณค่าต่อการดำรงชีพของประชาชนในท้องถิ่น โดยประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำที่เห็นได้ชัดเจน คือ เป็นแหล่งผลผลิตที่ชาวบ้านได้เก็บหามาเพื่อบริโภคในครัวเรือนและจำหน่ายเป็นรายได้ น้ำจากหนองปลาคูณเป็นแหล่งน้ำดิบสำหรับผลผลิตน้ำประปาหมู่บ้าน ในทางการเกษตร หนองปลาคูณเป็นแหล่งน้ำสำหรับการเพาะปลูก ทำนาปรังของเกษตรกร พื้นที่รอบหนองน้ำยังเป็นแหล่งหากินสำหรับสัตว์เลี้ยง นอกจากนี้คุณค่าที่สำคัญอีกประการหนึ่งของหนองปลาคูณ คือ การใช้ประโยชน์พื้นที่สำหรับกิจกรรมท่องเที่ยวและนันทนาการ มีประชาชนจากหลากหลายพื้นที่เดินทางมาปฏิบัติธรรมและเคารพสักการะพระธาตุเจดีย์ที่วัดป่าสันติวิเวก  และยังมีแพร้านอาหารและรีสอร์ทที่หนองปลาคูณฝั่งที่ติดกับบ้านโนนยาง ซึ่งมีนักท่องเที่ยวและประชาชนเดินทางมาพักผ่อนและใช้บริการอย่างต่อเนื่อง นอกเหนือจากคุณค่าที่ชุมชนได้รับประโยชน์โดยตรงแล้ว หนองปลาคูณยังเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตนานาชนิด และ/หรือ เป็นแหล่งสะสมของตะกอนดินเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่เพาะปลูก เป็นต้น

 

การจัดการและการคุกคาม  
 

การจัดการที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่

  1. มีการก่อสร้างทำนบคันดินรอบหนองน้ำเพื่อกักเก็บและหรือระบายน้ำสำหรับใช้ประโยชน์ มีโครงการชลประทาน(กรมชลประทาน/กรมทรัพยากรน้ำ)
  2. มีการปล่อยพันธุ์ปลาโดยหน่วยงานรัฐ (กรมประมง/ชุมชน/อบต.)
  3. มีการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำหรับกิจกรรมทางน้ำของท้องถิ่น (ชุมชน / อบต.) 

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพื้นที่

       การมีวัชพืชน้ำ โดยเฉพาะผักตบชวาขึ้นหนาแน่นในบริเวณหนองน้ำ ส่งผลให้แหล่งน้ำบางส่วนตื้นเขิน รวมทั้งมีการแพร่ระบาดของศัตรูพืช ได้แก่ หอยเชอรี่ แต่ชาวบ้านก็ได้ใช้ประโยชน์จากหอยเชอรี่ทั้งเพื่อการบริโภคเป็นอาหาร นำไปทำอาหารเลี้ยงเป็ด หรือบางรายใช้สำหรับทำปุ๋ยชีวภาพ ซึ่งก็มีส่วนช่วยควบคุมปริมาณหอยเชอรี่ไม่ให้แพร่ระบาดเร็วเกินไป นอกจากนี้สิ่งหนึ่งที่สังเกตเห็นซึ่งอาจจะมีผลกระทบต่อระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำในอนาคต คือ การที่ชาวบ้านที่มีพื้นที่เพาะปลูกติดกับหนองน้ำ มีการปลูกไม้ยูคาลิปตัสเป็นจำนวนมาก ซึ่งควรมีการศึกษาวิจัยถึงผลกระทบจากพื้นที่ปลูกยูคาลิปตัสต่อสภาพของระบบนิเวศต่อไป


           

รายละเอียดเพิ่มเติม >>