หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี
 

หนองละเลิงเค็ง


ที่ตั้ง : บ้านหัวละเลิง ตำบลดงเค็ง อ. หนองสองห้อง จ. ขอนแก่น
      : ครอบคลุมเนื้อที่ประมาณ 684 ไร่
      : พิกัดภูมิศาสตร์ละติจูดที่ 15°39'31"N และลองจิจูดที่
102°46' 42"E พิกัด UTM 48 P TC 619322 แผนที่ภูมิประเทศ มาตราส่วน 1:50000 ระวาง 5540 II

   


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2552 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

หนองละเลิงเค็งเป็นที่ลุ่มหนองน้ำอยู่ในลุ่มน้ำมูล-ลำสะเทด รับน้ำจากพื้นที่สูงโดยรอบ มีสภาพพื้นที่โดยรอบค่อน ข้างราบเรียบ คลอบคลุมพื้นที่ประมาณ 684 ไร่ สภาพพื้นที่โดยรอบเป็นพื้นที่ค่อนข้างราบเรียบ ถึงลูกคลื่นลอนลาดเล็กน้อย ความลาดชันประมาณร้อยละ 1-3 ตัวหนองวางตัวอยู่ในแนวเหนือ-ใต้ ระยะกว้างสุดของหนองประมาณ 800 เมตร แนวยาวที่สุดประมาณ 1.8 กิโลเมตร ปริมาณกักเก็บน้ำ ประมาณ 4 ล้านลูกบาศก์เมตร และมีการใช้น้ำเพื่อการเกษตรประมาณ 2 ล้านลูกบาศก์เมตร ปริมาณฝนตกเฉลี่ยประมาณ 1,151 มิลลิเมตรต่อปี โดยรอบสภาพพื้นที่เป็นที่ลุ่มยกเว้นด้านตะวันออกเฉียงใต้ของหนอง มีสภาพพื้นที่เป็นที่ดอน มีถนนคอนกรีตและลูกรังรอบหนองน้ำ


สถานภาพทางชีวภาพ  
 

พรรณไม้

      จากการสำรวจพืชน้ำที่หนองละเลิงเค็ง พบทั้งหมด 50 ชนิด บริเวณขอบหนองมีพันธุ์ไม้เด่น ได้แก่ ธูปฤาษี
(Tyhpa angustifolia) ผือหรือกกสามเหลี่ยม(Actinoscirpus grossus) บัวหลวง (Nelumbo  nucifera) บัวสาย (Nymphaea  lotus) และบัวเผื่อน (Nymphaea nouchali) บนผิวน้ำพืชเด่นที่พบ ได้แก่ จอกหูหนู
(Salvinia cucullata) ผักตบชวา (Eichhornia crassipes) บัวบา (Nymphoides  indicum) และผักกะเฉด (Neptunia  oleracea) พืชใต้น้ำเด่น ได้แก่ ดีปลีน้ำ (Patamogeton  malaianus) สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla  verticillata) และสาหร่ายเส้นด้าย (Najas  graminea)
      สำหรับบริเวณคันดินรอบหนองและเกาะพบไม้ยืนต้นทั้งหมด 42 ชนิด ไม้เด่น ได้แก่ สะแกนา(Combretum quadrangulare) มะขามเทศ (Pithecellobium dulce) และกระถินณรงค์ (Acacia auriculaeformis) พบไม้พุ่มหนามที่ชอบขึ้นบนดินเค็ม ได้แก่  หนามแดง (Maytenus diversifolia) หนามพุงดอ (Azima  sarmentosa) และขลู่  (Pluchea indica)

นก

      จากการสำรวจชนิดนกในพื้นที่ชุ่มน้ำหนองละเลิงเค็ง พบนกทั้งหมด 94 ชนิด ได้แก่ นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) นกยางควาย (Bubulcus ibis) นกยางเปีย (Egretta garzetta) นกยางเขียว (Butorides striatus) นกยางไฟหัวดำ (Ixobrychus sinensis) เป็ดปากสั้น (Anas Penelope) เหยี่ยวขาว (Elanus cearuleus) นกคุ่มอกลาย (Turnix suscitator)  นกหนูแดง (Porzana fusca) นกพริก (Metopidius indicus) นกหัวโตขาดำ (Charadrius alexandrines) นกชายเลนน้ำจืด (Tringa glareola) นกกะเต็นอกขาว(Halcyon smyrnensis) นกกระรางหัวขวาน (Upupa epops) นกตีทอง (Megalaima haemacephala) นกอุ้มบาตร (Motacilla alba) นกปรอดหัวสีเขม่า (Pycnonotus aurigaster) นกแซงแซวหงอนขน (Dicrurus hottentottus) นกขมิ้นท้ายทอยดำ (Oriolus chinensis) จัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 90 ชนิด ไม่ใช่สัตว์ป่าคุ้มครอง 4 ชนิด มีชนิดมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable) ตาม Thailand Red Data : Birds (TRD) 1 ชนิด คือ นกกระสาแดง (Ardea purpurea) เป็นชนิดที่ใกล้ถูกคุกคาม (Near-threatened) ตาม TRD 3 ชนิด คือ นกกระจาบทอง (Ploceus  hypoxanthus) นกอีลุ้ม (Gallicrex cinerea) และ นกปรอดหัวโขน (Pycnonotus jocosus)  ในจำนวนนกที่สำรวจพบจัดเป็นนกประจำถิ่น 66 ชนิด นกอพยพ 20 ชนิด นกประจำถิ่นและนกอพยพ 5 ชนิด นกอพยพเข้ามาผสมพันธุ์ 2 ชนิด นกประจำถิ่นและนกอพยพเข้ามาผสมพันธุ์ 1 ชนิด

 ทรัพยากรปลา

      พบปลาอย่างน้อย 38 ชนิด ได้แก่ ปลากราย (Chitala ornate) ปลากดเหลือง (Mystus nemurus) ปลาชะโอน (Ompok bimaculatus) ปลากระทุงเหว (Xenentodon cancila) ปลาไหลนา (Monopterus albus) ปลากระดี่หม้อ (Trichogaster trichopterus) แป้นแก้ว (Ambassis siamensis) ปลากะทิง (Mastacembelus armatus) ปลาหมอช้างเหยียบ (Pristolepis fasciatus) ปลาบู่ทราย (Oxyeletris marmoratus) และปลาหลดจุด(Macrognathus siamensis) เป็นต้น โดยพบปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) มากที่สุดอย่างน้อย 11 ชนิด
      ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) และชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (Near-threatened) และถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ) ได้แก่ ปลาสวาย (Pangasius hypophthalmus)
      กลุ่มปลาเศรษฐกิจที่พบในหนองละเลิงเค็ง ได้แก่ ปลาสลาด (Notopterus notopterus) ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus hasselti) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลานิล (Oreochromis niloticus) ปลาช่อน (Ophiocephalus striatus) และปลาแขยงข้างลาย (Mystus vittatus)
       สำหรับสัตว์น้ำอื่นๆ ที่สำรวจพบในพื้นที่ชุ่มน้ำหนองละเลิงเค็ง ได้แก่ กุ้งฝอยน้ำจืด (Macrobranchium lanchesteri) หอยขม (Sinotaia ingallsiana) หอยเชอรี่ (Pomacea canalicalata) กบนา (Rana spp.) และ เขียดจะนา (Occidozyga lima)

 

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

      คุณค่าของหนองละเลิงเค็ง เช่นเดียวกับการสำรวจข้อมูลของพื้นที่ชุ่มน้ำแห่งอื่นๆ คือ มีความสำคัญต่อการดำรงชีพของประชาชนในท้องถิ่น อันดับแรก คือ ประโยชน์โดยตรงจากหนองน้ำ ที่เห็นได้ชัดเจน ได้แก่ การเก็บหาผลผลิต ทั้งปลา สัตว์น้ำต่างๆ และพืชพรรณ สำหรับบริโภคในครัวเรือนและจำหน่ายเป็นรายได้แก่ครอบครัว รวมทั้งคุณค่าของหนองน้ำที่เป็นแหล่งน้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปาของหมู่บ้าน แหล่งน้ำเพื่อเพาะปลูก และเป็นพื้นที่เลี้ยงสัตว์ของชาวบ้าน นอกจากนี้ยังพบเห็นว่าชาวบ้านได้ใช้พื้นที่บริเวณหนองละเลิงเค็งสำหรับผลิตเกลือสินเธาว์พื้นบ้าน โดยนำดินเกลือ หรือที่ภาษาอีสานเรียกว่า ดินเอียด ซึ่งพบเห็นหลายจุดบริเวณหนองน้ำมาใช้ต้มเกลือไว้สำหรับบริโภคในครัวเรือน รวมทั้งใช้เป็นส่วนประกอบสำหรับทำปลาร้า และแน่นอนประโยชน์จากหนองละเลิงเค็งที่ชุมชนและประชาชนทั่วไปได้รับและสร้างความภาคภูมิใจให้กับคนในท้องถิ่น คือ การเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ชมธรรมชาติและดูนกที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดขอนแก่น สำหรับอันดับที่สอง คือ คุณค่าที่ชุมชนได้รับประโยชน์โดยอ้อมจากหนองละเลิงเค็ง เช่น การที่พื้นที่ชุ่มน้ำเป็น แหล่งที่อยู่อาศัย ของสิ่งมีชีวิตนานาชนิด ช่วยกรองของเสีย/มลพิษจากการเพาะปลูก และ/หรือ เป็นแหล่งสะสมของตะกอนดินเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่เพาะปลูก เป็นต้น

การจัดการและการคุกคาม  
 

การจัดการที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่

  1. มีการก่อสร้างทำนบคันดินรอบหนองน้ำเพื่อกักเก็บและหรือระบายน้ำสำหรับใช้ประโยชน์(กรมชลประทาน/กรมทรัพยากรน้ำ)
  2. กำหนดเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลา (กรมประมง/ชุมชน/อบต.)
  3. มีการปล่อยพันธุ์ปลาโดยหน่วยงานรัฐ (กรมประมง/ชุมชน/อบต.)  
  4. มีการพัฒนาพื้นที่ชุ่มน้ำเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ มีเส้นทางศึกษาระบบนิเวศและจุดชมนกรอบหนองน้ำ(การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย)
  5. มีศูนย์ศึกษาเรียนรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชน (ชุมชน / อบจ./ อบต. / ทสจ.) 

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพื้นที่

      การมีวัชพืช ทั้งธูปฤาษี จอก แหน ขึ้นหนาแน่นอย่างมากทั่วบริเวณหนองน้ำ ส่งผลให้เกิดความเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศแหล่งน้ำทั้งด้านกายภาพและคุณภาพของแหล่งน้ำอย่างแน่นอน
      พบการแพร่กระจายของดินเค็มเป็นบริเวณกว้าง โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีการต้มเกลือสินเธาว์ และบริเวณที่มีธูปฤาษีขึ้นหนาแน่น ซึ่งสุดท้ายความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้จะส่งผลกระทบต่อชนิด ปริมาณของสิ่งมีชีวิตที่อยู่อาศัยและโครงสร้างของระบบนิเวศ โดยเฉพาะปลาซึ่งมีแนวโน้มการลดลงของปริมาณและการเปลี่ยนแปลงไปของชนิดพันธุ์ และเมื่อจำนวนปลาลดลงก็ย่อมส่งผลกระทบต่อชุมชนที่ได้พึ่งพาอาศัยในการดำรงชีพ รวมทั้งสิ่งมีชีวิตในหนองละเลิงเค็ง โดยเฉพาะนกที่กินปลาเป็นอาหาร
      การทิ้งขยะในพื้นที่ว่างเปล่ารอบหนองละเลิงเค็ง ซึ่งจะมีผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมแน่นอน รวมทั้งผลกระทบที่จะตามมาต่อกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ของพื้นที่


           

รายละเอียดเพิ่มเติม >>