หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับชาติ
 

หนองสามหมื่น


ที่ตั้ง : ตำบลบ้านแก้ง อ. ภูเขียว จ. ชัยภูมิ
      : ครอบคลุมเนื้อที่ประมาณ 3,500 ไร่
      : พิกัดภูมิศาสตร์ละติจูดที่ 16° 23' 30" N ลองจิจูดที่ 102°2' 6"  E พิกัด UTM 48 Q SD 834147 แผนที่ภูมิประเทศมาตราส่วน 1:50000 ระวาง 5441 IV

   


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2552 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

หนองสามหมื่นเป็นหนองน้ำขนาดใหญ่มีลักษณะเป็นหนองน้ำแอ่งกระทะ มีความลาดเทลงสู่ลำน้ำพรม ในช่วงฤดูฝนน้ำจากลำน้ำพรมและลำน้ำสาขาจะไหลเข้าสู่หนองสามหมื่นและพื้นที่บริเวณใกล้เคียง รวมทั้งมีปริมาณน้ำฝนจากในพื้นที่ด้านเหนือหนองสามหมื่นไหลลงสู่หนองสามหมื่นเช่นกัน ทำให้ระบายน้ำได้ไม่ทันจึงเกิดปัญหาน้ำท่วม และในฤดูแล้งกลับขาดแคลนน้ำอุปโภค-บริโภคและทำเกษตรกรรม อันเนื่องมาจากหนองสามหมื่นมีสภาพตื้นเขินมีพืชน้ำปกคลุมจำนวนมากพื้นที่เก็บกักน้ำได้น้อย และไม่มีระบบการกระจายน้ำ ในปี 2552 กรมชลประทานได้รับอนุมัติงบประมาณภายใต้โครงการไทยเข้มแข็งของรัฐบาลในการดำเนิน
 หนองสามหมื่นมีสภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นเล็กน้อย พื้นที่ชุ่มน้ำวางตัวในแนวเหนือ-ใต้ ส่วนกว้างที่สุดประมาณ 2.5 กิโลเมตร และยาวที่สุดประมาณ 2.8 กิโลเมตร ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายปีประมาณ 1,118 มิลลิเมตร


สถานภาพทางชีวภาพ  
 

พรรณไม้

      พบพันธุ์ไม้น้ำทั้งหมด 49 ชนิด โดยมีผือหรือกกสามเหลี่ยม(Actinoscirpus grossus) เป็นพืชเด่นเจริญเติบโตปกคลุมจำนวนมากบริเวณริมหนอง รองลงมา ได้แก่ บัวหลวง (Nelumbo nucifera) และธูปฤาษี
(Tyhpa angustifolia) พืชลอยน้ำพบมากที่สุดคือ ผักตบชวา (Eichhornia crassipes)จอกหูหนู (Salvinia cucullata) และหญ้าไซ (Leersia  hexandra) พืชใต้น้ำพบมากที่สุด ได้แก่ สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla verticillata) สาหร่ายเส้นด้ายและสาหร่ายไฟ (Najas  graminea)
      บริเวณคันดินรอบหนองน้ำ พบไม้ยืนต้นทั้งหมด 13 ชนิด ได้แก่ กระถิน (Leucaena  leucocephala) จามจุรี
(Samanea saman) ตะโกนา (Diospyros  rhodocalyx) ตะขบฝรั่ง (Muntingia   calabura) ตะคร้อ (Schleichera   oleosa)
พุทรา (Ziziphus  mauritiana ) มะขาม (Tamarindus  indica) มะขามเทศ (Pithecellobium dulce)มะค่าโมง (Afzelia   xylocarpa ) มะม่วง (Mangifera   indica ) สะเดา (Azadirachta  indica) หูลิง (Hymenocardia wallichii ) และต้นแจ้ง
(Maerua siamensis ) โดยมีไม้เด่นคือ ต้นสะเดาและมะขามเทศ

นก

      พบนกทั้งหมด 43 ชนิด ได้แก่ นกเป็ดผีเล็ก(Tachybaptus ruficollis) นกกระสานวล (Ardea cinerea) นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) นกยางควาย (Bubulcus ibis) นกยางเปีย (Egretta garzetta) นกยางเขียว (Butorides striata) นกยางไฟธรรมดา (Ixobrychus cinnamomeus) เป็ดแดง (Dendrocygna javanica) เหยี่ยวขาว (Elanus cearuleus)
นกอีแจว (Hydrophasianus chirurgus) นกแอ่นทุ่งใหญ่ (Glareola maldivarum) นกแซงแซวหางปลา (Dicrurus macrocercus) นกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่น (Acrocephalus orientalis) และนกอีเสือสีน้ำตาล (Lanius cristatus) เป็นต้น        จากจำนวนที่พบจัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 40 ชนิด ไม่ใช่สัตว์ป่าคุ้มครอง 3 ชนิด และใน 43 ชนิดนี้  มีสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ ตาม Thailand Red Data : Birds (TRD) 1 ชนิด คือ นกกระสาแดง (Ardea purpurea) เป็นนกประจำถิ่น 32 ชนิด นกอพยพ 9 ชนิด นกประจำถิ่นและนกอพยพ 2 ชนิด

 ทรัพยากรปลา

      จากการสำรวจพรรณปลา พบอย่างน้อย 29 ชนิด ได้แก่ ปลากระสูบจุด (Hampala dispar) ปลาซ่า (Labiobarbas spilopleura) ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus lini) ปลาซิวหางแดงครีบแดง (Rasbora rubodorsalis) ปลาสายทอง (Cobitophis auguillaris) ปลากดเหลือง (Mystus nemurus) ปลาขยุย (Akysis varias) ปลาไหลนา (Monopterus albus) ปลาหลดม้าลาย (Macrognathus semiocellatus) ปลาแป้นแก้ว (Ambassis siamensis) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลากระดี่หม้อ(Trichogaster trichopterus) ปลากริมสี (Trichopsis pumilus) และปลากริมควาย (Trichopsis vittatus) เป็นต้น
      กลุ่มปลาเศรษฐกิจที่สำรวจพบ ได้แก่ ปลาซิวแก้ว (Corica goniognathus) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลาช่อน (Ophiocephalus striatus) ปลากดแก้ว (Mystus wyckioides) และปลาหมอช้างเหยียบ (Pristolepis fasciatus)
สำหรับสัตว์น้ำอื่นๆ ที่สำรวจพบและได้รับคำยืนยันจากชาวบ้านในชุมชนรอบหนองน้ำว่าเคยพบสัตว์น้ำเหล่านั้นในหนองสามหมื่น ได้แก่ กุ้งฝอยน้ำจืด (Macrobranchium lanchesteri) ปูนา (Esanthelphusa spp.) กบนา (Rana spp.) เขียดจะนา (Occidozyga lima) หอยเชอรี่ (Pomacea canaliculata) เต่านา (Malayemys macrocephala) และ จระเข้ (Crocodylus siamensis)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

     หนองสามหมื่น มีความสำคัญต่อการดำรงชีพของประชาชนในท้องถิ่น ทั้งเป็นแหล่งเก็บหาผลผลิต ทั้งปลา สัตว์น้ำต่างๆ และพืชพรรณ สำหรับบริโภคในครัวเรือนและจำหน่ายเป็นรายได้ให้กับครอบครัว ชาวบ้านจากหลายหมู่บ้านทั้งในตำบลบ้านแก้ง และ/หรืออำเภอคอนสวรรค์เดินทางเข้ามาใช้พื้นที่หนองสามหมื่นเพื่อจับหาปลา สัตว์น้ำและพรรณพืช ตัวอย่างเช่น ดอกบัวหลวง ชาวบ้านระบุว่าในช่วงงานสรงพระธาตุ ซึ่งตรงกับช่วงเทศกาลสงกรานต์ ที่จะมีประชาชนจำนวนมากทั้งในและนอกท้องถิ่น
เดินทางมาสักการะพระธาตุสามหมื่น ชาวบ้านจะเก็บดอกบัวหลวงจากหนองสามหมื่นมาเพื่อจำหน่ายให้กับประชาชนบูชาองค์พระธาตุ ซึ่งจากการสัมภาษณ์บอกว่าสามารถทำรายได้ให้กับกลุ่มชาวบ้านกว่าวันละ 20,000-30,000 บาท

      นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งน้ำสำหรับการเพาะปลูก และเป็นพื้นที่เลี้ยงสัตว์ของชาวบ้าน รวมถึงพื้นที่ชุ่มน้ำเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตนานาชนิด ช่วยกรองของเสีย/มลพิษจากการเพาะปลูก และ/หรือ เป็นแหล่งสะสมของตะกอนดินเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่เพาะปลูก รวมทั้งการที่พื้นที่ชุ่มน้ำ
หนองสามหมื่นเป็นที่ตั้งของแหล่งโบราณคดีที่สำคัญของท้องถิ่น และชุมชน
ได้มีประเพณีสืบทอดต่อกันมาเกี่ยวกับพระธาตุหนองสามหมื่น แสดงให้เห็นถึงคุณค่าด้านสังคมวัฒนธรรมของพื้นที่ชุ่มน้ำหนองสามหมื่น

การจัดการและการคุกคาม  
 

การจัดการที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่

 

  1. มีการก่อสร้างทำนบคันดินรอบหนองน้ำเพื่อกักเก็บและหรือระบายน้ำสำหรับใช้ประโยชน์(กรมชลประทาน/กรมทรัพยากรน้ำ)
  2. มีการปล่อยพันธุ์ปลาโดยหน่วยงานรัฐ (กรมประมง/ชุมชน/อบต.)
  3. การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย/ ชุมชน/ อบต.

การคุกคามที่เกิดมาจากภายนอกพื้นที่

       การมีวัชพืช ขึ้นปกคลุมหนาแน่นบริเวณหนองน้ำ ส่งผลให้แหล่งน้ำตื้นเขิน รวมทั้งการขุดลอกหนอง ปรับสภาพพื้นที่และตัดถนนรอบหนองสามหมื่น มีส่วนทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศแหล่งน้ำทั้งด้านกายภาพและคุณภาพของแหล่งน้ำ ซึ่งท้ายสุดจะส่งผลกระทบต่อชนิด ปริมาณของสิ่งมีชีวิตและโครงสร้างของระบบนิเวศ โดยเฉพาะปลา ซึ่งมีแนวโน้มการลดลงของปริมาณและการเปลี่ยนแปลงไปของชนิดพันธุ์  
         มีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้นส่งผลให้ความต้องการพื้นที่เพาะปลูกเพิ่มขึ้น และในปัจจุบันมีพื้นที่เพาะปลูก เช่น ไร่อ้อยและมันสำปะหลัง อยู่ติดกับหนองสามหมื่น ดังนั้นในอนาคตเพื่อขยายพื้นที่เพาะปลูกก็มีแนวโน้มสูงที่เกษตรกรจะรุกเข้าไปใช้พื้นที่บริเวณหนองสามหมื่นมากขึ้น


           

รายละเอียดเพิ่มเติม >>