หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มนํ้าที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี
หนองไชยวาน
 

 


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่บ้านดอนแดง หมู่ที่ 3 ต. ท่าบ่อสงคราม อ. ศรีสงคราม จ. นครพนม  
        ครอบคลุมเนื้อที่ประมาณ 1,241 ไร่
        ความสูงจากระดับน้ำ ทะเลปานกลาง 140 เมตร
        พิกัดภูมิศาสตร์ละติจูดที่ 17° 35' 38" N ลองจิจูดที่ 104°10'9" E พิกัด UTM 48Q VE 118523 แผนที่ภูมิประเทศมาตราส่วน  1 : 50000  ระวางแผนที่ 5844 III


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2552 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

       หนองไชยวานเป็นส่วนหนึ่งของป่าบุ่งป่าทามในลุ่มน้ำสงครามตอนล่าง เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำในลุ่มน้ำโขง รับน้ำจากพื้นที่โดยรอบและจากห้วยทราย เป็นหนองน้ำในพื้นที่ลุ่ม พื้นที่โดยรอบมีสภาพค่อนข้างราบเรียบจนถึงลูกคลื่นลอนลาด ความลาดชันประมาณร้อยละ 1-4  วางตัวในแนวตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต้ ช่วงกว้างสุดประมาณ 1 กิโลเมตร และแนวยาวที่สุดประมาณ 3 กิโลเมตร มีน้ำขังตลอดปี ความจุของหนองไชยวานประมาณ 5 ล้านลูกบาศก์เมตร ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายปี 1,614 มิลลิเมตร

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

 

พืชพรรณ
        พบพรรณไม้น้ำ 73 ชนิด ได้แก่ ผือหรือกกสามเหลี่ยม (Actinoscirpus grossus) แห้วทรงกระเทียม (Eleocharis dulcis) หญ้าหนวดปลาดุก (Fimbristylis maliacea) หญ้าแพรกน้ำ (Pseudoraphis spinescens) เป็นต้น สำหรับพืชใต้น้ำเด่น ได้แก่ สาหร่ายแปรงล้างขวด (Rotala wallichii) มีการกระจายตัวหนาแน่นมากที่สุด สาหร่ายหัวไม้ขีด (Eriocaulon setaceum ) สันตวาใบข้าว (Vallisneria spiralis) สันตวาใบพาย(Ottelia alismoides) บัวหลวง (Nelumbo nucifera) บัวสาย (Nymphaea  lotus) หญ้าพองลม (Hygroryza aristata) จอกหูหนู (Salvinia cucullata) และแหนใบมะขาม (Salvinia natans)เป็นต้น
        พรรณไม้น้ำบริเวณป่าพรุและสนุ่น ชุมพืชชนิดนี้เป็นชุมพืชน้ำขึ้นปะปนกันเป็นกอใหญ่ พืชบนกอสนุ่นนี้มีรากซึ่งหยั่งไม่ถึงพื้นดินล่องลอยไปตามกระแสลมและกระแสน้ำในบึง พรรณไม้เด่นที่พบในบริเวณกอสนุ่น ได้แก่ ผักกูดแดงหรือลำเท็ง (Stenochlaena palustris Burm.f.) หม้อข้าวหม้อแกงลิง (Nepenthes mirabilis (Lour.) Druce) ต้นไชยวาน (Cephalanthus tetrandra (Roxb.) Ridsd. & Bakh. f.) อินทวาน้ำ (Kailarenia lineata (Craib) Tirveng) เป็นไม้ถิ่นเดียวและมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ และหว้าขี้นก (Syzygium ripicola (Craib) Merr.f.M.Perry)
        พรรณไม้ยืนต้นที่ขึ้นบริเวณคันดินโดยรอบหนองน้ำพบ 31 ชนิด ไม้เด่น ได้แก่ ยูคาลิปตัส นอกจากนั้นเป็นพรรณไม้พื้นเมือง เช่น หนามแท่ง (Catunaregam tomentosa) ก้างปลา (Phyllanthus reticulatus) เสียว (Phyllanthus  polyphyllus) สะแกนา (Combretum quadrangulare) หูลิง (Hymenocardia wallichii) และหมากเบ็น (Flacourtia indica) เป็นต้น และบางชนิดเป็นพรรณไม้ในป่าเต็งรัง เช่น เหียง (Dipterocarpus obtusifolius) และ ประดู่ป่า (Pterocarpus  macrocarpus)

นก

        พบนกทั้งหมด 24 ชนิด จัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 22 ชนิด เช่น นกเป็ดผีเล็ก (Tachybaptus ruficollis) นกยางโทนน้อย(Mesophoyx intermadia) นกยางโทนใหญ่ (Casmerrodius albus) นกยางไฟหัวดำ (Ixobrychus sinensis) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) นกเด้าดินทุ่งเล็ก(Anthus rufulus) นกแอ่นตาล (Cypsiurus balasiensis)  เป็นนกประจำถิ่น 20 ชนิด เช่น นกเขาไฟ (Streptopelia tranquebarica) นกจาบคาเล็ก (Merops orientalis) นกเอี้ยงสาลิกา (Acridotheres tristis) และนกกางเขนบ้าน (Copsychus saularis) เป็นต้น  นกประจำถิ่นและนกอพยพ 6 ชนิด ได้แก่เป็ดแดง (Dendrocygna javanica)และ นกยางควาย (Bubulcus ibis)

ทรัพยากรปลา

       พบพันธุ์ปลา 38 ชนิด เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) มากที่สุด เช่น ปลาตะเพียนทราย (Puntius aurotaeniatus) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลาตะเพียนทราย (Puntius leiacanthus) ปลาเสือสุมาตรา (Puntius partipentazona) ปลาซิวหนวดยาว (Esomus metallicus) และปลาซิวหางแดง (Rasbora borapetensis) เป็นต้น ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ) ได้แก่ ปลากัดเขียว (Betta smaragdina
       กลุ่มปลาเศรษฐกิจที่พบ ได้แก่ ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลานิล (Oreochromis niloticus) ปลาช่อน (Ophiocephalus striatus) ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus hasselti) ปลาแขยงข้างลาย (Mystus vittatus) ปลาไส้ตัน (Cyclocheilichthys apogon) ปลาไส้ตัน (Cyclocheilichthys repasson) ปลากระสูบจุด (Hampala dispar) และปลาไหล (Monopterus albus) และสัตว์น้ำเศรษฐกิจอื่นๆ ได้แก่ ปลิง (Hirudineaspp.)
สัตว์อื่นๆ ที่พบในหนองไชยวาน ได้แก่ กุ้งฝอยน้ำจืด (Macrobranchium lanchesteri) กุ้งก้ามกราม  (Macrobranchium rosenbergii) กุ้งฝอยก้ามขน (Macrobranchium spp.) หอยขม (Sinotaia ingallsiana) หอยโข่ง (Pila ampullaceal) ปูนา (Esanthelphusa spp.) กบนา (Rana spp.) เขียด (Rana spp.) และหอยเชอรี่ (Pomacea canaliculata)

   
           

          

           


          

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

         หนองไชยวานเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำมีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น คือ เป็นแหล่งที่พบพืชเฉพาะถิ่นมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์  ได้แก่ อินถวาน้ำ (Kailarsenia lineata) และพืชที่มีการกระจายตัวแคบ พบเฉพาะในภาคอีสาน ได้แก่ ต้นไชยวาน (Cephalanthus tetrandra) และเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศลุ่มน้ำสงครามตอนล่าง มีพื้นที่ป่าบุ่งป่าทามซึ่งเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยและอนุบาลพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำนานาชนิด ที่มีคุณค่าและความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีพของชุมชนท้องถิ่น โดยชาวบ้านสามารถเก็บหาผลผลิตจากหนองน้ำ ได้แก่ ปลา พืชพรรณ และสัตว์ เพื่อบริโภคในครัวเรือน และ/หรือจำหน่ายเพื่อเป็นรายได้แก่ครัวเรือน นอกจากนี้ชุมชนยังนำน้ำมาใช้ประโยชน์เพื่อผลิตน้ำประชาหมู่บ้าน และใช้สำหรับทำนาปรังในฤดูแล้ง (กว่าร้อยละ 70 ของชาวบ้านดอนแดงทำนาปรัง) และใช้พื้นที่ชุ่มน้ำเป็นแหล่งเลี้ยงโค-กระบือ นอกจากการใช้ประโยชน์โดยตรง ยังมีคุณค่าที่ชุมชนได้รับโดยอ้อม เช่น พื้นที่ชุ่มน้ำเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตนานาชนิด ช่วยกรองของเสีย/มลพิษจากการเพาะปลูก และ/หรือ เป็นแหล่งสะสมของตะกอนดินเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับพื้นที่เพาะปลูก เป็นต้น

การจัดการและการคุกคาม  
 

การจัดการพื้นที่

    1. มีการก่อสร้างทำนบคันดินรอบหนองน้ำเพื่อกักเก็บและหรือระบายน้ำสำหรับใช้ประโยชน์ (กรมชลประทาน/กรมทรัพยากรน้ำ)
    2. กำหนดเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลา ห้ามวางมองตาถี่ กำหนดฤดูหาปลา ( IUCN / สผ.)
    3. มีการปล่อยพันธุ์ปลาโดยหน่วยงานรัฐ (กรมประมง/ชุมชน/อบต.)
    4. การศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพ (ด้านพืช ปลา และนก)  (สผ. /องค์กรนานาชาติ IUCN/WWF)
    5. ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (สผ. / IUCN/ WWF/ MRC)
    6. การประเมินผลกระทบแบบมีส่วนร่วม (มหาวิทยาลัยมหาสารคาม/IUCN)
    7. โครงการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืนในพื้นที่ลุ่มน้ำโขง (IUCN/MRC)
    8. รายการทีวีทุ่งแสงตะวันตอน “หนองไชยวาน” เช้าวันเสาร์ที่ 22 สิงหาคม 2552 เวลา 06.25 น. ทางช่อง 3  (นฤมล  เมธีสุวกุล ไทยทีวีสีช่อง 3)

การคุกคาม

  1. การมีวัชพืชขึ้นหนาแน่น เช่น จอก แหน ในหนองน้ำและพื้นที่โดยรอบ และมีส่วนทำให้แหล่งน้ำตื้นเขิน
  2. การเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้เข้าใช้ประโยชน์พื้นที่หนองไชยวาน ทั้งเพื่อเก็บหาผลผลิตและเลี้ยงสัตว์เป็นภัยคุกคามที่จะนำไปสู่ความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศเนื่องจากถูกใช้มากเกินไป
  3. การขุดลอกและสร้างคันดินล้อมรอบหนองน้ำ อาจนำไปสู่เปลี่ยนแปลงและเกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศ

 

 

 

 

    

รายละเอียดเพิ่มเติม >>