หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

บึงบอระเพ็ด


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ใน ต.ทับกฤชใต้ อ.ชุมแสง
ต.พนมเศษ และ ต. วังมหากร อ.ท่าตะโก
ต.กลางแดด ต.เกรียงไกร ต.แควใหญ่ ต.ปากน้ำโพ ต.พระนอน และ ต.หนอปลิง อ.เมือง จ.นครสวรรค์
เนื้อที่ประมาณ : 40,838 ไร่
มีพิกัดกลางที่ 634124N 1735214E

แผนที่

 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทหนองบึงน้ำจืดของประเทศไทย(ภาคเหนือ) ปีงบประมาณ 2553 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

พื้นที่ชุ่มน้ำบึงบอระเพ็ด อยู่ในลุ่มน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา ลุ่มน้ำสาขาบึงบอระเพ็ด พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม
น้ำท่วมถึง (Flood Plain) ทางด้านเหนือของบึงบอระเพ็ด มีแม่น้ำน่านไหลผ่าน ทางด้านใต้มีลำห้วยเล็กๆ ไหลสู่บึง คือ คลองวังมหากร และคลองขุด ทางด้านตะวันออกของบึงมีพื้นที่น้ำ จดเขาพนม น้ำไหลเข้าทางคลองใยไหม ละคลองตะโก น้ำไหลออกจากบึงทางคลอง บอระเพ็ด ผ่านประตูระบายน้ำภายใน ศูนย์พัฒนาประมงน้ำจืด ลงสู่แม่น้ำน่าน และมีฝายกั้นน้ำทาง ทิศตะวันตกของบึง

ลักษณะทางกายภาพ
-ลักษณะธรรมชาติ เกิดจากการควบคุมระดับน้ำ ตั้งอยู่ตอนล่างของพื้นที่ลุ่มน้ำ
-ประเภทหนองบึง ตั้งอยู่ริมแม่น้ำ
-ตั้งอยู่ในลุ่มน้ำ แม่น้ำเจ้าพระยา  ลุ่มน้ำสาขาที่ราบแม่น้ำเจ้าพระยา
-ลักษณะพิเศษ  ด้านชีวภาพและมีขนาดใหญ่

ทรัพยากรดิน
-ชุดดินที่พบ ประกอบด้วยกลุ่มชุดดินที่ 3,4 และ 38
-ดินอินทรีย์ ไม่พบสนุ่นและปึ๋ง

การใช้ที่ดิน
-การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน พื้นที่มีขนาดลดลงจำนวนมากจาก 79,451 ไร่ ในปี พ.ศ. 2544 ลดลงเหลือ 40,838 ไร่ ในปี พ.ศ.2552 เนื่องจากถูกเปลี่ยนแปลงเป็นพื้นที่เกษตรกรรม และที่บึงน้ำเพิ่มขึ้นจากการขุดลอก
-สภาพการใช้ที่ดินส่วนใหญ่ เป็นบึงน้ำและที่ทำเกษตรกรรม

คุณภาพน้ำผิวดิน
-คุณภาพน้ำ ค่าความสกปรกของน้ำต่ำ
-สภาพของน้ำ การเกื้อกูลต่อระบบนิเวศต่ำ แต่มีปริมาณสารอาหารในน้ำสูง
-การจัดประเภทแหล่งน้ำ ประเภทที่ 3

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

พบพรรณไม้รวม 310 ชนิด 236 สกุล  90 วงศ์ แยกเป็นพรรณไม้น้ำ  193 ชนิด พรรณไม้ทั่วไป 117 ชนิด และมีไม้ต้นที่นำเข้าไปปลูกอีก 80 ชนิด

พบสัตว์ป่าอาศัยอยู่ไม่น้อยกว่า 105 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 4 ชนิด นก 77 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 17  ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 7  ชนิด มีสัตว์ป่าที่มีสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable, VU) 5 ชนิด ได้แก่ นกกระสาแดง (Ardea purpurea)ตะพาบน้ำ (Amyda cartilaginea) เต่านา (Malayemys subtrijuga) เต่าหับ (Cuora amboinensis) และเต่าดำ (Siebenrockiella crassicolli) และมีสัตว์ป่าที่มีสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (Near Threatened, NT) 1 ชนิด คือ นกอีลุ้ม (Gallicrex cinerea)

พบปลาจำนวน 20 ครอบครัว (families) 47 ชนิด (species) จัดอยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable,VU) คือ ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) และสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัย ตามธรรมชาติ (Threatened in situ, TI) คือ ปลาสวาย(Pangasianodon hypophthalmus)

พบความหลากชนิดของสัตว์หน้าดินทั้งหมด 3 ไฟลั่ม 21 ครอบครัว 22 ชนิด ประกอบด้วยสัตว์หน้าดินในไฟลั่ม Annelida จำนวน 3 ครอบครัว 3 ชนิด Arthropoda จำนวน 13 ครอบครัว 13 ชนิด และ Mollusca จำนวน 5 ครอบครัว 6 ชนิด

พบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมไม่น้อยกว่า 9 ชนิด ใน 6 วงศ์ (ตารางภาคผนวกที่ 4-1) เป็นสัตว์ในกลุ่มหนู และค้างคาว เช่น หนูท้องขาว(Rattus tanezumi) หนูพุกใหญ่ (Bandicota indica) ค้างคาวขอบหูขาวกลาง (Cynopterus sphinx) ค้างคาวบัวฟันรี (Rousettus leschenaulti) ค้างคาวปีกถุงต่อคาง (Taphozous longimanus) ค้างคาวหน้ายักษ์เล็กสีจาง (Hipposideros cineraceus)

พบนกอาศัยอยู่ไม่น้อยกว่า 221 ชนิด ใน 57 วงศ์ ส่วนมากเป็น นกน้าและนกทุ่งที่พบเห็นได้ทัว่ ไป เช่น นกเป็ดผีใหญ่ (Podiceps cristatus) นกอีแจว (Hydrophasianus chirurgus) นกพริก (Metopidius indicus) นกกวัก (Amaurornis phoenicurus) นกยางเปีย (Egretta garzetta) นกยางควาย (Bubulcus ibis) นกยางโทนใหญ่ (Casmerodius albus) นกจาบดินอกลาย (Pellorneum ruficeps) นกยอดหญ้าหัวดา (Saxicola torquata) นกยอดหญ้าสีดา (Saxicola caprata) นกจับแมลงสีน้าตาล (Muscicapa dauurica) นกจับแมลงสีน้าตาลแดง (Muscicapa ferruginea) นกกระจิบหญ้าสีเรียบ (Prinia inornata) นกกระจิบหญ้าสีข้างแดง (Prinia rufescens) เป็นต้น

พบสัตว์เลื้อยคลานไม่น้อยกว่า 48 ชนิด ใน 15 วงศ์ เช่น จิ้งจกหางหนาม (Hemidactylus frenatus) กิ้งก่าสวน (Calotes mystaceus) กิ้งก่าหัวแดง (Calotes versicolor) จิ้งเหลนเรียวท้องเหลือง (Riopa bowringii) จิ้งเหลนเรียวขาเล็ก (Lygosoma quadrupes) กิ้งก่าน้อยหางยาว (Takydromus sexlineatus) เหี้ย (Varanus salvator) งูทางมะพร้าวลายขีด (Elaphe radiata) งูสิงบ้าน (Ptyas korros) งูสิงหางลาย (Ptyas mucosus)
งูเห่าหม้อ (Naja kaouthia) เป็นต้น

พบสัตว์สะเทินน้าสะเทินบกอาศัยอยู่ไม่น้อยกว่า 12 ชนิด ใน 4 วงศ์ เป็นชนิดที่พบเห็นได้ทัว่ ไป ได้แก่ คางคกบ้าน (Bufo melanostictus) กบนา (Hoplobatrachus rugulosa) กบหนอง (Fejervaya limnocharis) ปาดบ้าน (Polypedates leucomystax) อึ่งอ่างบ้าน (Kaloula pulchra) อึ่งขาคา (Microhyla pulchra) อึ่งน้าเต้า (Microhyla ficipes) อึ่งข้างดา (Microhyla heymonsi) เป็นต้น

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

คุณค่าการใช้ประโยชน์
มีการใช้ประโยชน์หนองบึงในด้านแหล่งท่องเที่ยว แหล่งน้ำเพื่ออุปโภคบริโภค ใช้ทำการประมง เช่น เลี้ยงปลา 200 ราย โดยใช้เนื้อที่ประมาณ 230 ไร่ ทำการเกษตร เช่น ทำนา 250 ไร่ ปลูกบัวเศรษฐกิจ และทำการปศุสัตว์ เช่น เลี้ยงวัว

คุณค่าในระบบนิเวศ
เป็นพื้นที่กักเก็บน้ำ ที่อยู่อาศัยของนกประจำถิ่นและนกเป็ดน้ำที่อพยพมาในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนมีนาคม และสัตว์น้ำ

การจัดการและการคุกคาม  
 

ปัญหาที่เกิด
1) น้ำล้นจากบึงทาให้เกิดน้ำท่วม
2) ชาวบ้านกังวล การแพร่ เชื้อโรคจาก นก (ม.4 ต.พระนอน)
3) น้ำเสีย (มีปัญหาจากการสูบน้าจากบึงเข้าบ่อ ใช้เลี้ยงปลา และรดน้ำผัก )

ภาวะการคุกคาม
1) การสะสมตะกอนทำให้ตื้นเขิน
2) การบุกรุกที่ดิน
3) มีการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำมาก
4) การใช้พื้นที่เลี้ยงสัตว์
5) การจับสัตว์น้ำและทำ ประมงมากเกินไป
6) ชุมชนไม่ช่วยอนุรักษ์ แหล่งน้ำ
7) การแพร่ระบาดของชนิด พันธุ์ต่างถิ่น
8) การขุดลอกทำลายธรรมชาติ

การมีส่วนในการอนุรักษ์
1) ที่ผ่านมาชุมชนมีส่วนร่วมใน การปลูกป่า ปล่อยปลา อนุรักษ์ ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
2) ในชุมชนมีองค์กรด้านการ อนุรักษ์ เช่น ศูนย์วิจัยสัตว์ป่า ศูนย์อนุรักษ์ธรรมชาติ

รายละเอียดเพิ่มเติม >>