หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

หนองสมอใส จ.ลพบุรี


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ หมู่ 8 ตำบลบ้านลี่ หมู่ 11 และ 15 ตำบลบ้านคู้ จังหวัดลพบุรี ห่างจาก ตัวอำเภอท่าวุ้งไปทางเหนือประมาณ 2 กิโลเมตร ปรากฏในแผนที่สภาพภูมิประเทศ มาตรส่วน 1:50,000 ลำดับชุด  L 7018 ระวาง 5138 III   พื้นที่หนองสมอใส ไม่มีเอกสารสิทธิ์ที่ดิน

 

พิกัดกลาง : 665000E และ 1640300N หรืออยู่พิกัดภูมิศาสตร์ที่เส้นละติจูด 14 องศา 50 ลิปดาเหนือ และเส้นลองจิจูด 100 องศา 32 ลิปดาตะวันออก

 

ขนาดพื้นที่ : 280 ไร่ 1 งาน 60 ตารางวา

 

จัดอยู่ในประเภทพื้นที่ชุ่มน้ำกระจายในที่ลุ่ม โดยมีองค์การบริหารส่วนตำบลบางคู้ เป็นหน่วยงานที่บริหารจัดการพื้นที่   


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2555 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

ลักษณะภูมิประเทศ

        หนองสมอใส ตั้งอยู่ที่ตำบลบางคู้ อำเภอท่าวุ้ง จังหวัดลพบุรี มีพื้นที่รวมประมาณ 280 ไร่ 1 งาน 60 ตารางวา ลักษณะสภาพ ทางกายภาพของพื้นที่โดยรอบของหนองสมอใสจัดอยู่ในพื้นที่ราบลุ่มภาคกลางและที่ราบริมฝั่งแม่น้ำลพบุรี (ห่างจากแม่น้ำลพบุรี ประมาณ 2 กิโลเมตร) มีความสูงประมาณ 8-9 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง มีลักษณะเป็นหนองน้ำธรรมชาติและเป็นที่ลุ่มต่ำ เป็นหนองน้ำจืดสาธารณะระหว่างตำบลบางลี่ ตำบลบางคู้ ตำบลโพธิ์ตลาดแก้ว และตำบลบางขันหมาก อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี สภาพพื้นที่ผ่านการขุดลอกเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติเป็นแหล่งเก็บกักน้ำ มีขนาดเก็บน้ำในระดับปกติได้ประมาณ 900,000 ลูกบาศก์เมตร เพื่อช่วยเหลือให้ราษฎรมีน้ำอุปโภค-บริโภค และเพื่อการเกษตร

        หนองสมอใสเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำอยู่ในลุ่มน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา ลุ่มน้ำสาขาที่ราบแม่น้ำเจ้าพระยา  ตั้งอยู่ทางตอนกลางของ ประเทศไทย มีพื้นที่ลุ่มน้ำรวมทั้งสิ้น 20,125 ตารางกิโลเมตร (ไม่รวมลุ่มน้ำปิง วัง ยม น่าน สะแกกรัง ป่าสัก และท่าจีน) ลักษณะลุ่มน้ำวางตัวตามแนวเหนือ-ใต้             

               ทิศเหนือ         ติดกับ  ลุ่มน้ำปิงและน่าน

               ทิศใต้            ติดกับ  อ่าวไทย

               ทิศตะวันออก   ติดกับ ลุ่มน้ำป่าสักและบางปะกง

               ทิศตะวันตก     ติดกับ ลุ่มน้ำท่าจีนและสะแกกรัง

ลักษณะธรณีวิทยา

          หนองสมอใสตั้งอยู่ในพื้นที่ลุ่มภาคกลางริมฝั่งแม่น้ำลพบุรี ที่มีสภาพของธรณีวิทยาเป็นตะกอน ที่ทับถมเป็นประเภท ตะกอนธารน้ำพา (fluvial deposits) ที่เกิดจากการพัดพามาสะสมตัวโดยแม่น้ำและลำน้ำ ในช่วงน้ำหลากในพื้นที่ทั้งสองฝั่ง ของลำน้ำ ลักษณะของตะกอนที่ทับถมในบริเวณนี้เป็นทรายเม็ดเล็ก ทรายแป้ง และดินเหนียว

          หนองสมอใสตั้งอยู่ในพื้นที่ลุ่มภาคกลางริมฝั่งแม่น้ำลพบุรี ที่มีตะกอนทับถมเนื่องมาจากตะกอนธารน้ำพา เมื่อพิจารณา การทางด้านอุทกธรณีวิทยา ชี้ให้เห็นว่าพื้นที่บริเวณนี้มีลักษณะหินเป็นกลุ่มหินร่วน (unconsolidated rock) เป็นหินที่ยังจับตัวกัน ไม่แน่น และมีน้ำบาดาลอยู่ในช่องว่างระหว่างเม็ดทรายและตะกอนซึ่งเป็นช่องว่างที่เกิดพร้อมๆกับการกำเนิดหิน (primary porosity) ลักษณะหินกลมนี้ประกอบด้วยทราย กรวด และดินเหนียว ที่เกิดในยุค Quaternary

ทรัพยากรดิน

           กลุ่มชุดดินดินที่พบบริเวณหนองสมอใสประกอบด้วยกลุ่มชุดดินที่ 1, 4 และ 21 มีรายละเอียด ดังนี้

          กลุ่มชุดดินที่ 1 มีเนื้อที่ 357 ไร่ เป็นกลุ่มชุดดินที่เป็นดินเหนียวหรือดินเหนียวจัดสีเทาลึกมากที่มี หน้าดินสีดำหนา มีน้ำแช่ขังในช่วงฤดูฝน มีการระบายน้ำเลวหรือค่อนข้างเลวความซาบซึมน้ำของดินช้า ความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ ปานกลางถึงสูง บางพื้นที่พบในพื้นที่ลุ่มที่มีน้ำไหลบ่าท่วมขังสูงในฤดูฝน หรือมีชั้นมาร์ลหรือเม็ดปูนมากภายในความลึก 100 เซนติเมตรจากผิวดิน

           กลุ่มชุดดินที่ 4 มีเนื้อที่ 48,165 ไร่ เป็นกลุ่มชุดดินที่เป็นดินเหนียวหรือกลุ่มดินเหนียวจัดลึกมากสีเทา เกิดจากวัตถุต้นกำเนิดดินพวกตะกอนลำน้ำ มีน้ำแช่ขังในช่วงฤดูฝนหน้าดินอาจแตกระแหงเป็นร่องกว้างและลึก ในฤดูแล้ง และอาจมีรอยถูไถลในดินล่าง มีการระบายน้ำเลวหรือค่อนข้างเลว ความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ ปานกลาง บางพื้นที่พบในพื้นที่ลุ่มต่ำ มีน้ำไหลบ่าท่วมขังสูงในฤดูฝนหรือพบในพื้นที่ค่อนข้างดอน ทำให้เสี่ยงต่อ การขาดแคลนน้ำ

           กลุ่มชุดดินที่ 21 เนื้อที่ 273 ไร่ เป็นกลุ่มชุดดินที่เป็นดินร่วนลึกมากสีเทาที่เกิดจากวัตถุต้นกำเนิดดินพวก ตะกอนลำน้ำ มีน้ำแช่ขังในช่วงฤดูฝน การระบายน้ำค่อนข้างเลว ความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติปานกลาง มีน้ำไหลบ่าท่วมขังสูงในฤดูฝน



สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้และพืชลอยน้ำ

         หนองสมอใสเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำกระจายในพื้นที่ลุ่ม ผ่านการขุดลอกและปรับปรุงพื้นที่โดยรอบ ใช้พื้นที่แก้มลิง ทำการเกษตร และที่ตั้งชุมชน ทำให้ไม่เหลือสภาพสังคมพืชที่ธรรมชาติ จากการศึกษา พบพรรณไม้รวม 136 ชนิด 109 สกุล 47 วงศ์ แยกเป็น พรรณไม้ทั่วไป 26 ชนิด และพรรณไม้น้ำ 110 ชนิด ซึ่งเป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูกอีก 6 ชนิด ในท้องนาที่อยู่ติดกับหนอง พบพืชหายาก 1 ชนิด คือ กะเม็งเทียม Heliotropium bracteatum R.Br. รอบหนองพบไม้ต้นที่ขึ้นในพื้นที่อีกหลายชนิด เช่น กุ่มน้ำ Crateva magna (Lour.) DC. สะแกนา Combretum quadrangulare Kurz ยางนา Dipterocarpus alatus Roxb. ex G.Don สนุ่น Salix tetrasperma Roxb. อะราง Peltophorum dasyrrachis (Miq.) Kurz ex Baker ตะแบกนา Lagerstroemia floribunda Jack เป็นต้น รวมทั้งพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูกอีกหลายชนิด เช่น ทองกวาว Butea monosperma (Lam.) Taub. สัตบรรณ Alstonia scholaris (L.) R.Br. หว้า Syzygium cumini (L.) Skeels สะเดา Azadirachta indica A.Juss. var. siamensis Valeton หางนกยูงฝรั่ง Delonix regia (Bojer ex Hook.) Raf. ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. ขี้เหล็ก Senna siamea (Lam.)H.S.Irwin & Barneby เป็นต้น

          ในพื้นที่หนองที่น้ำท่วมถึงพบพรรณไม้ค่อนข้างน้อย เนื่องจากถูกขุดลอกลึกและชัน   ส่วนท้องนาและและริมแม่น้ำลพบุรี พบพรรณไม้น้ำ ค่อนข้างหลากหลาย เช่น คดสัง Combretum trifoliatum Vent. ตานหม่อน Tarlmounia elliptica (DC.) H.Rob. ผักแว่น Marsilea crenata C.Presl ผักขมหนาม Amaranthus spinosus L. ต้อยติ่งนา Hygrophila erecta (Burm.f.) Hochr. ขลู่ Pluchea indica (L.) Less. สลอดน้ำ Ficus heterophylla L.f. โสนกินดอก Sesbania javanica Miq. เอื้องหมายนา Cheilocostus speciosus (J.König) Specht. หนามพุงดอ Azima sarmentosa (Blume) Benth. ผักตบชวา Eichhornia crassipes (C.Mart.) Solms จอกหูหนู Salvinia cucullata Roxb. ex Bory ผักกระเฉด Neptunia oleracea Lour. ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. บัวหลวง Nelumbo nucifera Gaertn. ผักบุ้ง Ipomoea aquatica Forssk. ผักแพงพวย Ludwigia adscendens (L.) H.Hara บอน Colocasia esculenta (L.) Schott กกรังกาน้อย Cyperus platystylis R.Br. หญ้าพง Sorghum propinquum (Kunth) Hitchc. แฝก Vetiveria zizanioides (L.) Nash ex Small ธูปฤาษี Typha angustifolia L. เป็นต้น

ทรัพยากรสัตว์ป่า

         มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 60 ชนิด ใน 36 วงศ์ 56 สกลุ ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 2 ชนิด หรือร้อยละ 3.33 ของจำนวนชนิดสัตว์ป่าทั้งหมด นก 51 ชนิด (ร้อยละ 85.00) สัตว์เลื้อยคลาน 4 ชนิด (ร้อยละ 6.67) สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 3 ชนิด (ร้อยละ 5.00)

ทรัพยากรปลา

         ทรัพยากรปลาที่อาศัยอยู่ในหนองสมอใส ตำบลบางคู้ อำเภอท่าวุ้ง จังหวัดลพบุรี มีความหลากชนิดจำนวน 25 ชนิด (species)  ใน 15 ครอบครัว (families) ปลาที่พบมีความหลากชนิดมากที่สุดในครอบครัว Cyprinidae จำนวน 10 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 40 รองลงมา ได้แก่ Belontiidae จำนวน 2 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 8 และอีก 13 ครอบครัว พบเพียงครอบครัวละ 1 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 4

สัตว์หน้าดิน

         สัตว์หน้าดินที่อาศัยอยู่ในหนองสมอใส ตำบลบางคู้ อำเภอท่าวุ้ง จังหวัดลพบุรี ซึ่งเป็นช่วงฤดูน้ำหลากและท่วมถึงบริเวณขอบถนน กั้นพื้นที่บึง พบความหลากชนิดของสัตว์หน้าดินจำนวน 10 ชนิด ใน 3 ไฟลั่ม 10 ครอบครัว มีความหนาแน่นระหว่าง 112-176 ตัวต่อตารางเมตร ประกอบด้วยสัตว์หน้าดินในไฟลั่ม Annelida จำนวน 1 ชนิด ใน 1 ครอบครัว ไฟลั่ม Arthropoda จำนวน 7 ชนิด ใน 7 ครอบครัว และ ไฟลั่ม Mollusca จำนวนไฟลั่มละ 2 ชนิด ใน 2 ครอบครัว

 


คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

มูลค่าทางเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ

         การประเมินคุณค่าทางเศรษฐศาสตร์ของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำประเภทหนองบึง จากผลการสำรวจข้อมูล การใช้ประโยชน์ ในด้านต่างๆ ตามที่กำหนดการศึกษาโดยวิธีการรวบรวมจากข้อมูลทุติยภูมิ และการสำรวจด้วยแบบสอบถาม  ค่าประโยชน์มวลรวม (gross benefit) รายปีของพื้นที่หนองสมอใส มีมูลค่า 0.15 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นการป้องกันน้ำท่วม 50,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 33.44 ของมูลค่าทั้งหมด (ตารางที่ 6-1) รองลงมา คือ การทำนา 44,000 บาท (ร้อยละ 29.43) และ ผลผลิตปลา 41,000 บาท (ร้อยละ 27.42) ตามลำดับ

 

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่


           จากผลการศึกษาสำรวจในพื้นที่ พบประเด็นปัญหาและการคุกคามพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็นเรื่องการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงโครงสร้าง ทางกายภาพของระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศ ทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ มลพิษสิ่งแวดล้อม และการรบกวนธรรมชาติ

 

                 ภายในพื้นที่

    การคุกคามภายในพื้นที่ มีปัญหาและการคุกคามภายในพื้นที่มี 5 ลักษณะ คือ

1) การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางกายภาพของระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศ
    1.1) การขุดลอกเปลี่ยนแปลงพื้นที่
    1.2) การทำคันกั้นโดยรอบ
    1.3) การถมที่


2) ทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ
    2.1) การสร้างเขื่อนกักกั้นน้ำระบบท่อต่างๆ
    2.2) การทำถนน เข้าพื้นที่ ในพื้นที่ และรอบพื้นที่
    2.3) การใช้น้ำจืดเพื่อการทำนา
    2.4) การเปลี่ยนแปลงเส้นทางน้ำ การไหลของน้ำเข้าพื้นที่


3) การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติในระดับที่เกินศักยภาพโดยเฉพาะการจับสัตว์น้ำที่ไม่มี การควบคุม

4) ปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อม จากการศึกษาพบว่า ปัญหาด้านมลพิษสิ่งแวดล้อมมี 2 ประเด็น
ได้แก่
    4.1) การระบายน้ำทิ้งจาการเกษตร
    4.2) การปลดปล่อยไนโตรเจนและฟอสฟอรัส

5) การทำกิจกรรมในพื้นที่
    5.1) ปลูกสร้างสิ่งก่อสร้าง

    5.2) การรบกวนธรรมชาติ จากกิจกรรมต่างๆ ในโครงการ

      ภายนอกพื้นที่

                 การคุกคามภายนอกพื้นที่ มีปัญหาและการคุกคามจากภายนอกพื้นที่ โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน ความต้องการใช้น้ำเพื่อการทำนาและการสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ เพื่อป้องกันน้ำท่วม

                                                                                              รายละเอียดเพิ่มเติม >>