หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มนํ้าที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติตามมติคณะรัฐมนตรี
 

หนองตะพอง

 

ที่ตั้ง :  หมู่ 1 เทศบาลตำบลมะขาม และ หมู่ 1 เทศบาลตำบลมะขามเมืองใหม่ อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี
       : มีพื้นที่ประมาณ 1,609 ไร่ 2 งาน 76 ตารางวา
       : แผนที่สภาพภูมิประเทศ มาตราส่วน 1:50,000 ระดับชุด L 7018 ระวาง 5434 II หรือที่พิกัด (UTM) 195700 E และ 1403500 N หรือพิกัดภูมิศาสตร์เส้นละติจูดที่ 120 องศา 41 ลิปดาเหนือ และเส้นลองจิจูดที่ 102 องศา 12 ลิปดาตะวันออก


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2555 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
  สถานภาพทางกายภาพ
สถานภาพทางกายภาพ  
 

 

   สภาพโดยทั่วไปบริเวณที่ตั้งของหนองตะพองเป็นที่ค่อนข้างราบมีเนินเตี้ยๆ ทางด้านตะวันออก และด้านใต้ของหนองตะพอง โดยเฉพาะทางด้านใต้ห่างออกไปประมาณ 2 กิโลเมตร มีภูเขามะขามเป็นภูเขาขนาดเล็ก มีความสูง 186 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ภูเขามะขามจะเชื่อมต่อกับทิวเขาจันทะบุรีซึ่งอยู่ทางใต้ที่ทอดตัวยาวในแนวเหนือ – ใต้ ไปจนถึงจังหวัดตราด ยอดเขาสูงในพื้นที่นี้ ได้แก่ เขามาบหวากรอก มีความสูงประมาณ 935 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ลักษณะของหนองแห่งนี้เป็นอ่างเก็บน้ำที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยมีต้นน้ำจากภูเขา และเนินเขาทางด้านตะวันออกและใต้ โดยมีคลองสาขาที่สำคัญได้แก่ คลองมะขาม ครองรองหนองเหียง คลองบ้านอาง เป็นต้น (วิเคราะห์จากแผนที่ 1:50,000) จากที่ตั้งอยู่ใกล้ชุมชนและมีน้ำที่อุดมสมบูรณ์ตลอดทั้งปี ทำให้หนองตะพองเป็นแหล่งน้ำสำคัญสำหรับชุมชนอำเภอมะขาม และตัวเมืองจันทบุรี ที่ใช้น้ำจากอ่างแห่งนี้เป็นแหล่งน้ำดิบเพื่อการประปา

 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 
พืชพรรณ
     หนองตะพองเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่ติดต่อกับป่าดิบแล้ง (dry evergreen forest) แต่ถูกรบกวนจากกิจกรรมต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งการเปลี่ยนพื้นที่เพื่อทำการเกษตร เป็นที่ตั้งของชุมชน และหน่วยงานราชการ ทำให้สังคมพืชที่พบเป็นสังคมพืชของป่าดิบแล้งที่กำลังฟื้นตัว พืชสวน และพืชเกษตรทั่วไป จากการศึกษา พบพรรณไม้รวม 319 ชนิด 259 สกุล 97 วงศ์ แยกเป็นพรรณไม้ทั่วไป 134 ชนิด และพรรณไม้น้ำ 185 ชนิด ซึ่งพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูกอีก 34 ชนิด ดังมีรายละเอียดในตารางภาคผนวกที่ 3-1 รอบหนองพบไม้ต้นที่ขึ้นในพื้นที่อีกหลายชนิด เช่น จิกนา Barringtonia acutangula (L.) Gaertn. สนุ่น Salix tetrasperma Roxb อะราง Peltophorum dasyrrachis (Miq.) Kurz ex Baker ตะแบกนา Lagerstroemia floribunda Jack เสม็ดขาว Melaleuca cajuputi Powell เป็นต้น รวมทั้งพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูกอีกหลายชนิด เช่น สะเดา Azadirachta indica A.Juss. var. siamensis Valeton ลำดวน Melodorum fruticosum Lour. ลั่นทมขาว Plumeria obtusa L. ปีบ Millingtonia hortensis L.f. หูกวาง Terminalia catappa L. สัก Tectona grandis L.f. ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. ขี้เหล็ก Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby ประดู่บ้าน Pterocarpus indica Willd. เป็นต้น ในพื้นที่หนองที่น้ำท่วมถึงและพื้นที่ชื้นแฉะริมน้ำพบพรรณไม้น้ำค่อนข้างหลากหลาย เช่น ผักตบชวา Eichhornia crassipes (C.Mart.) Solms จอก Pistia stratiotes L. จอกหูหนู Salvinia cucullata Roxb. ex Bory ผักกระเฉด Neptunia oleracea Lour. ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. ไมยราบ M. pudica L. บัวหลวง Nelumbo nucifera Gaertn. ผักบุ้ง Ipomoea aquatica Forssk. ผักแพงพวย Ludwigia adscendens (L.) H.Hara. หนวดปลาดุก Lindernia anagallis (Burm.f.) Pennell บอน Colocasia esculenta (L.) Schott หญ้ารังกาขาว Cyperus iria L. หญ้าไทร Leersia hexandra (L.) Sw. หญ้าแขม Phragmites vallatoria (Pluk. ex L.) Veldkamp ธูปฤาษี Typha angustifolia L. เป็นต้น .
ความหลากชนิดของนก
    นกอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 40 ชนิด ใน 24 วงศ์ 34 สกุล (ตารางภาคผนวกที่ 4-1) ซึ่งเป็นนกที่สำรวจพบโดยตรง ส่วนมากจะเป็นนกที่อาศัยอยู่ตามชายทุ่งและตามสวน เช่น นกเขาใหญ่ (Streptopelia chinensis) นกเขาชวา (Geopelia striata) นกกระปูดใหญ่ (Centropus sinensis) นกขมิ้นน้อยสวน (Aegithina tiphia) นกปรอดหัวสีเขม่า (Pycnonotus aurigaster) เป็นต้น พบชนิดนกน้ำที่อาศัยอยู่บริเวณรอบหนองตะพอง เช่น ยางดำ (Dupetor flavicollis) เป็ดแดง (Dendrocygna javanica) นกอีโก้ง (Porphyrio porphyrio) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) นกกวัก (Amaurornis phoenicurus) เป็นต้น ความชุกชุมของนกที่สำรวจพบโดยตรง พบว่า มีความชุกชุมปานกลาง 27 ชนิด เช่น นกแอ่นกินรัง (Collocalia fuciphaga) นกกระเต็นอกขาว (Halcyon smyrnensis) นกโพระดกสวน (Megalaima lineata) นกแซงแซวหางบ่วงใหญ่ (Dicrurus paradiseus) นกกาแวน (Crypsirina temia) อีกา (Corvus macrorhyncho) เป็นต้น และมีความชุกชุมน้อย 13 ชนิด เช่น นกปรอดหน้านวล (Pycnonotus goiavier) นกกินแมลงอกเหลือง (Macronous gularis) นกอีแพรดแถบอกดำ (Rhipidura javanica) นกกินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) เป็นต้น สถานภาพตามกฎหมายของนกตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 พบว่า นกเกือบทุกชนิดได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย ยกเว้นนกเพียง 4 ชนิด ไม่ได้รับการคุ้มครอง ได้แก่ นกเขาใหญ่ นกเขาชวา นกพิราบป่า (Columba livia) และนกกระจอกบ้าน (Passer montanus) สถานภาพปัจจุบันนก ในบัญชีรายชื่อตาม Thailand Red Data (Sanguansombat, 2005) พบว่า ไม่มีนกที่ได้รับการจัดสถานภาพ

     

ปลาและสัตว์อื่นๆ

       สถานภาพของทรัพยากรปลาที่พบในหนองตะพอง อำเภอมะขาม จังหวัดจันทบุรี เมื่อพิจารณาตามการจัดสถานภาพโดย IUCN ค.ศ. 2008 ไม่พบชนิดปลาที่กำหนดไว้ใน IUCN แต่เมื่อพิจารณาตามภาวะการณ์ถูกคุกคามในประเทศไทยตามสถานภาพเพื่อการอนุรักษ์ของสํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2548 พบทรัพยากรปลาจำนวน 1 ชนิด อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable,VU) คือ ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) สถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ, TI) จำนวน 1 ชนิด คือ ปลากัดไทย (Betta splendens) และสถานภาพข้อมูลไม่เพียงพอ (Data Deficient, DD) จำนวน 1 ชนิด คือ ปลาสวาย (Pangasianodon hypophthalmus)


การใช้ประโยชน์และการบริหารจัดการพื้นที่  
 

  แนวทางการบริหารพื้นที่หนองบึง ประกาศเป็นพื้นที่อนุรักษ์ จัดตั้งคณะกรรมการดูแลกำกับ และชุมชนร่วมดูแล
  ขอบเขตการใช้ประโยชน์ เป็นแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรกรรม เป็นแหล่งท่องเที่ยว/พักผ่อน และชาวบ้านใช้ประโยชน์ร่วมกัน
   มาตรการที่เป็นแนวทางอนุรักษ์ กำหนดขอบเขตให้มีความชัดเจน เพื่อป้องกันการบุกรุกครอบครองพื้นที่หนองบึง ดำเนินการทางกฎหมายกับผู้กระทำความผิด สร้างจิตสำนึกให้ตระหนักถึงการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ เปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ จัดให้มีการฟื้นฟูหนองบึงสู่สภาพธรรมชาติ
  โครงการที่ควรดำเนินการเร่งด่วน ปรับปรุงภูมิทัศน์ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว

ปัญหาและภาวะการคุกคาม  
 

ปัญหาและการคุกคาม


    ประเด็นปัญหาและการคุกคามพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็นเรื่องการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางกายภาพของ ระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศ มลพิษสิ่งแวดล้อมจากการขยายตัวของชุมชน และการรบกวน ธรรมชาติ ได้แก่ การทำถนน ปักเสาไฟฟ้า และปลูกไม้ต่างถิ่นผ่านกลางพื้นที่ วัชพืชน้ำและการถมดินที่ขุดจากพื้นที่ กิจกรรมหาปลาโดยไม่มีการกำหนดบริเวณทำให้เกิดการรบกวนต่อแหล่งที่อยู่และแหล่งอาหารของนก

ผลการประเมินระดับความสำคัญพื้นที่

   จากการพิจารณาปัจจัย 3 ด้าน คือ ด้านกายภาพ ด้านชีวภาพ และด้านเศรษฐกิจและสังคม นำมาประเมินเพื่อจัดระดับความสำคัญพื้นที่หนองบึง ตามหลักเกณฑ์มติ คณะรัฐมนตรี และความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ สรุปได้ว่าระดับความสำคัญพื้นที่ชุ่มน้ำมีความเหมาะสมเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ ระดับชาติ


           

รายละเอียดเพิ่มเติม >>