หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มนํ้าที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี
 

อ่างเก็บนํ้ายายแจ๋ว


ที่ตั้ง : หมู่ 3 ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคราม จังหวัดฉะเชิงเทรา
       : พื้นที่ 589 ไร่ 1 งาน 90 ตารางวา
       : ปรากฏในแผนที่สภาพภูมิประเทศ มาตราส่วน 1:50,000 ลำดับชุด L 7018 ระวาง 5236 II โดยอยู่พิกัด (UTM) 768000E และ 1518000N หรือที่พิกัดภูมิศาสตร์เส้นละติจูด 13 องศา 43 ลิปดาเหนือ และเส้นลองจิจูด 101 องศา 28 ลิปดาตะวันออก


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2555 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 

สถานภาพทางกายภาพ  
 

     อ่างเก็บน้ำยายแจ๋ว หรือ อ่างเก็บน้ำแหลมเขา ตั้งอยู่ที่ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา
มีพื้นที่รวมประมาณ 589 ไร่ 1 งาน 90 ตารางวา เดิมเป็นหนองน้ำธรรมชาติในที่ลุ่มที่รับน้ำจากพื้นที่ตอนบน ต่อมา
ได้มีการพัฒนาเป็นแหล่งน้ำโดยจัดทำคันดินยกระดับน้ำท่วมพื้นที่หนองเดิม จึงกลายเป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่
มีการสร้างเขื่อนปิดกั้นลำห้วยม่วงโพรง เพื่อเป็นแหล่งเก็บกักน้ำ สำรองไว้ใช้เพื่อการอุปโภคบริโภค และการเกษตร สภาพภูมิประเทศของพื้นที่บริเวณนี้ มีลักษณะพื้นที่เป็นที่ราบลูกคลื่น (rolling plain) มีความสูงของพื้นที่ประมาณ
20 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง

      อ่างเก็บน้ำยายแจ๋ว เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำอยู่ในลุ่มน้ำบางประกง ลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด อาณาเขตด้านทิศเหนือติด
ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำนครนายก ทิศตะวันออกติดลุ่มน้ำสาขาแม่ปราจีนบุรี สายหลักตอนล่างและลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด ทิศใต้ติดลุ่มน้ำหลักชายฝั่งทะเลตะวันออกและอ่าวไทย ทิศตะวันตกติดลุ่มน้ำหลักเจ้าพระยา

     ลุ่มน้ำบางประกงมีลำน้ำสายหลัก คือ แม่น้ำบางปะกง และลำน้ำสาขา ได้แก่ ลำน้ำสาขาแม่น้ำนครนายก และลำน้ำสาขาคลองท่าลาด โดยมีรายละเอียดดังนี้

1) แม่น้ำบางปะกง เกิดจากการรวมตัวกันของแม่น้ำนครนายกกับแม่น้ำปราจีนบุรีที่ไหลมาบรรจบกัน ที่บริเวณตำบลบางแตน อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดฉะเชิงเทรา ไหลผ่านมาจากทิศเหนือผ่านที่ราบต่ำตอนกลางและไหลผ่านตอนล่างลงสู่ทิศใต้ และออกสู่อ่าวไทยที่ตำบลปากน้ำ อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ลำน้ำสาขาที่สำคัญ ได้แก่
แม่น้ำนครนายกและคลองท่าลาด

2) แม่น้ำนครนายก มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาในเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ได้แก่ เขาสูง เขาแก้ว เขาสามยอด และเขาเขียว แม่น้ำนครนายก ไหลผ่านเขตอำเภอเมืองนครนายก เขตอำเภอบ้านนา และเขตอำเภอองครักษ์ ไปบรรจบกับแม่น้ำบางปะกงที่อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี ความยาวประมาณ 130 กิโลเมตร ส่วนลำน้ำย่อยที่สำคัญได้แก่ คลองนางรอง คลองวังตะไคร้ คลองแม่น้ำบางปลากด คลองโบด คลองจมูกกลวง คลองเหมือง คลองสาริกา คลองห้วยทราย และคลองบ้านนา

3) ลำน้ำสาขาคลองท่าลาด มีต้นกำเนิดจากการรวมตัวกันของคลองระบมและคลองสียัด และไหลออกสู่แม่น้ำบางปะกงที่บริเวณตำบลปากน้ำ อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา

สถานภาพทางชีวภาพ  
 
พืชพรรณ
       อ่างเก็บน้ำยายแจ๋วเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่เกิดจากการสร้างฝายกักเก็บน้ำของกรมชลประทาน เดิมเป็นป่าดิบแล้ง
(dry evergreen forest) แต่ถูกรบกวนจากกิจกรรมต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งการเปลี่ยนพื้นที่เพื่อทำการเกษตร
เป็นที่ตั้งของชุมชน และโรงงานอุตสาหกรรม ทำให้สังคมพืชที่พบเป็นสังคมพืชของป่าดิบแล้งที่กำลังฟื้นตัว ป่าปลูก และพืชเกษตรทั่วไป จากการศึกษา พบพรรณไม้รวม 194 ชนิด 161 สกุล 62 วงศ์ แยกเป็นพรรณไม้ทั่วไป 82 ชนิด และพรรณไม้น้ำ 112 ชนิด ซึ่งเป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูกอีก 25 ชนิด

      รอบหนองพบไม้ต้นที่ขึ้นในพื้นที่อีกหลายชนิด เช่น สัตบรรณ Alstonia scholaris (L.) R.Br.
โมกมัน Wrightia arborea (Dennst.) Mabb. ติ้วขาว Cratoxylum formosum (Jack) Dyer
สนุ่น Salix tetrasperma Roxb อะราง Peltophorum dasyrrachis (Miq.) Kurz ex Baker
ตะแบกนา Lagerstroemia floribunda Jack เป็นต้น รวมทั้งพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูกอีกหลายชนิด
เช่น มะม่วงหิมพานต์ Anacardium occidentale L. ปีบ Millingtonia hortensis L.f. สะเดา Azadirachta indica A.Juss. var. siamensis Valeton หูกวาง Terminalia catappa L. สัก Tectona grandis L.f.
ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. ขี้เหล็ก Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby
ยูคา Eucalyptus camaldulensis Dehnh. เป็นต้น

      ในพื้นที่หนองที่น้ำท่วมถึงและพื้นที่ชื้นแฉะริมน้ำพบพรรณไม้น้ำค่อนข้างหลากหลาย เช่น ลำเท็ง Stenochlaena palustris (Burm.f.) Bedd. ลิเภายุ่ง Lygodium microphyllum (Car.) R.Br. ผักตบชวา Eichhornia crassipes (C.Mart.) Solms จอกหูหนู Salvinia cucullata Roxb. ex Bory
ผักกระเฉด Neptunia oleracea Lour. ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. ไมยราบ M. pudica L. บัวหลวง Nelumbo nucifera Gaertn. ผักบุ้ง Ipomoea aquatica Forssk. ผักแพงพวย Ludwigia adscendens (L.) H.Hara.
บอน Colocasia esculenta (L.) Schott กกขนาก Cyperus difformis L. หญ้าไทร Leersia hexandra (L.) Sw. หญ้าพง Sorghum propinquum (Kunth) Hitchc. ธูปฤาษี Typha angustifolia L. เป็นต้น
ความหลากชนิดของนก

      นกอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 46 ชนิด ใน 28 วงศ์ 40 สกุล ซึ่งเป็นนกที่สำรวจพบโดยตรง ส่วนมาก
จะเป็นนกที่อาศัยอยู่ตามชายทุ่งและตามพื้นที่เกษตรกรรม เช่น นกเขาใหญ่ (Streptopelia chinensis) นกเขาชวา (Geopelia striata) นกกระปูดใหญ่ (Centropus sinensis) นกขมิ้นน้อยสวน (Aegithina tiphia) นกปรอดหน้านวล (Pycnonotus goiavier) นกอีแพรดแถบอกดำ (Rhipidura javanica) นกแอ่นพง (Artamus fuscus) นกเอี้ยงด่าง (Sturnus contra) เป็นต้น พบชนิดนกน้ำที่อาศัยอยู่บริเวณรอบอ่างเก็บน้ำยายแจ๋ว เช่น นกเป็ดผีเล็ก (Tachybaptus ruficollis) นกกาน้ำเล็ก (Phalacrocorax niger) นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) นกยางเปีย
(Egretta garzetta) นกยางควาย (Bubulcus ibis) เป็ดแดง (Dendrocygna javanica) นกอีโก้ง
(Porphyrio porphyrio) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) นกกวัก (Amaurornis phoenicurus) เป็นต้น

      ความชุกชุมของนกที่สำรวจพบโดยตรง พบว่า มีความชุกชุมปานกลาง 30 ชนิด เช่น นกกระแตแต้แว้ด
(Vanellus ) นกเขาชวา (Geopelia striata) นกอีวาบตั๊กแตน (Cacomantis merulinus) นกกาเหว่า (Endynamys scolopacea) นกกระปูดเล็ก (Centropus bengalensis) นกกระจิบหญ้าสีเรียบ (Prinia inornata) นกกระจิบสวน (Orthotomus sutorius) เป็นต้น และมีความชุกชุมน้อย 16 ชนิด เช่น นกปรอดหน้านวล (Pycnonotus goiavier)
นกตะขาบทุ่ง (Coracias benghalensis) นกขมิ้นน้อยสวน (Aegithina tiphia) นกปรอดหน้านวล (Pycnonotus goiavier) เป็นต้น

      สถานภาพตามกฎหมายของนกตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 พบว่า นกเกือบทุกชนิดได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย ยกเว้นนกเพียง 4 ชนิด ไม่ได้รับการคุ้มครอง ได้แก่ นกเขาชวา นกเขาใหญ่ (Streptopelia chinensis) นกพิราบป่า (Columba livia) และนกกระจอกบ้าน (Passer montanus) สถานภาพปัจจุบันนก ในบัญชีรายชื่อตาม Thailand Red Data (Sanguansombat, 2005) พบว่า ไม่มีนกที่ได้รับการจัดสถานภาพ

      

ปลาและสัตว์อื่นๆ


     สถานภาพของทรัพยากรปลาที่พบในอ่างเก็บน้ำยายแจ๋ว ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา เมื่อพิจารณาตามการจัดสถานภาพโดย IUCN ค.ศ. 2008 และพิจารณาตามภาวะการณ์ถูกคุกคามในประเทศไทย
ตามสถานภาพเพื่อการอนุรักษ์ของสํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ.2548
ไม่พบชนิดปลาที่กำหนดไว้ใน IUCN และสํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

     สถานภาพทางนิเวศวิทยาของพื้นที่อ่างเก็บน้ำยายแจ๋ว ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นพื้นที่บึงขนาดกลาง บริเวณขอบอ่างเก็บน้ำเป็นมีไม้ใหญ่สลับไม้พุ่มและพื้นที่เกษตรกรรมกระจายอยู่รอบบึง
มีการเชื่อมต่อกับแหล่งน้ำภายนอก ในบึงมีพันธุ์ไม้น้ำหนาแน่นกระจายอยู่รอบบึง เช่น ผักตบชวา บัวหลวง บัวสาย จอก ผักบุ้ง และกกสามเหลี่ยม เป็นต้น สภาพทางนิเวศวิทยาแหล่งน้ำนี้ในฤดูน้ำหลากมีการเชื่อมต่อกับแหล่งน้ำและพื้นที่เกษตรกรรมภายนอกทำให้สัตว์น้ำมีการอพยพเข้าออกพื้นที่บึงเพื่อหาอาหาร เพาะพันธ์วางไข่และอนุบาลวัยอ่อนในฤดูน้ำหลากได้เป็นอย่างดี และในฤดูแล้งน้ำจะลดระดับลงอยู่เฉพาะในอ่างเก็บน้ำ ดังนั้นสภาพทางนิเวศวิทยาแหล่งน้ำโดยรวมยังเอื้อต่อความหลากชนิดและความชุกชุมของทรัพยากรปลา และเป็นแหล่งทำการประมงเพื่อดำรงชีพของคนในท้องถิ่น

       

การใช้ประโยชน์และการบริหารจัดการพื้นที่  
 

    
แนวทางการบริหารพื้นที่หนองบึง ผู้ดูแลรับผิดชอบพื้นที่อ่างเก็บน้ำคือ กรมชลประทานบริหารจัดการ

ขอบเขตการใช้ประโยชน์ เป็นแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรกรรม และ เป็นแหล่งเก็บกักน้ำสำรอง

มาตรการที่เป็นแนวทางอนุรักษ์ กำหนดขอบเขตให้มีความชัดเจน เพื่อป้องกันการบุกรุกครอบครองพื้นที่หนองบึง ดำเนินการทางกฎหมายกับผู้กระทำความผิด สร้างจิตสำนึกให้ตระหนักถึงการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ

โครงการที่ควรดำเนินการเร่งด่วน จัดทำขอบเขตพื้นที่หนองบึงให้มีความชัดเจน

ปัญหาและภาวะการคุกคาม/ผลการประเมินระดับความสำคัญพื้นที่  
 

ปัญหาและภาวะการคุกคาม

      ประเด็นปัญหาและการคุกคามพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็นเรื่องทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ และมลพิษสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การทำประมงโดยไม่มีการกำหนดพื้นที่ส่งผลรบกวนแหล่งที่อยู่ของนกน้ำ วัชพืชน้ำโดยเฉพาะผักตบชวา ขึ้นปกคลุมรอบพื้นชายน้ำ การควบคุมและการยกระดับน้ำด้วยคันดินของโครงการชลประทานเพื่อการกักเก็บน้ำ ทำให้ปิดกั้นระบบน้ำ การพัฒนาการเกษตรและการอุตสาหกรรม ซึ่งมีความต้องการใช้น้ำปริมาณมากและโครงการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก

ผลการประเมินระดับความสำคัญพื้นที่

      จากการพิจารณาปัจจัยทั้ง 3 ด้าน คือ ด้านกายภาพ ด้านชีวภาพ และด้านเศรษฐกิจและสังคม นำมาประเมินเพื่อ จัดระดับความสำคัญพื้นที่หนองบึง ตามหลักเกณฑ์มติ คณะรัฐมนตรี และความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ สรุปได้ว่าระดับความสำคัญพื้นที่ชุ่มน้ำมีความเหมาะสมเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ ระดับชาติ            

รายละเอียดเพิ่มเติม >>