หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

หนองอิรึม-หนองปาน


ที่ตั้ง :ตั้งอยู่ หมู่ 4 และ 5 ตำบลประณีต อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด
เนื้อที่ 57 ไร่ 2 งาน 30 ตารางวา
อยู่ในพิกัด พิกัด (UTM) 210300E และ1386300N

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2555 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

หนองอึรึม
            หนองอิรึม หรือ หนองคุ้งกะปาว ตั้งอยู่ในเขตตำบลประณีต อำเภอเขาสมิง จังหวัด
ตราด มีพื้นที่รวมประมาณ 32 ไร่ เป็นประเภทกลุ่มหนองบึงประกอบด้วยหนองอิรึ
มและหนองปาน สภาพทางกายภาพของพื้นที่ส่วนใหญ่ผ่านการขุดลอกเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมทาง
ธรรมชาติของพื้นที่ เนื่องจากเป็นที่เก็บน้ำเพื่อการเกษตรและการประปา มีสภาพแบ่งออกเป็นส่วน
3 ส่วน มีคันดินล้อมรอบ ส่วนที่เชื่อมพื้นที่ระหว่างหนองลดระดับเพื่อให้น้ำไหลผ่าน ในส่วนหนองอิรึม
ยังไม่มีการขุดลอกจึงยังคงอนุรักษ์ไว้เป็นแหล่งธรรมชาติ พื้นที่ทั้งหมดมีขนาดพื้นที่ความกว้าง
ประมาณ 0.5 กิโลเมตร ความยาวประมาณ 2.0 กิโลเมตร

หนองปาน
             หนองปาน หรือ หนองตาพุ่ม มีพื้นที่ทั้งหมด 57 ไร่ 2 งาน 30 ตารางวา ตั้งอยู่ในเขต
ตำบลประณีต อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด โดยมีพิกัดสันอ่างเก็บน้ำที่ 862563N 13869984E
เมื่อพิจารณาลักษณะภูมิประเทศของหนองน้ำทั้งสองแห่งและพื้นที่โดยรอบจากแผนที่สภาพภูมิประเทศ
มาตราส่วน 1:50,000 ชี้ให้เห็นว่าหนองน้ำแห่งนี้ตั้งอยู่ในพื้นที่ราบเชิงเขา (terrace) ที่มีเนินเขาเล็กๆ
ทางด้านตะวันตกได้แก่ เขาสลุด (สูง 98 เมตร) เขาหนองโมย (สูง 70 เมตร) เขาขุนชิน (สูง 130 เมตร)
ส่วนทางด้านเหนือและตะวันออกมีลักษณะเป็นพื้นที่ลูกคลื่นลอนลาด

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
        หนองอิรึม-หนองปานสภาพดั้งเดิมเป็นป่าพรุ (peat swamp forest) มาก่อน แต่ถูกรบกวน
จากกิจกรรมต่างๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งการเปลี่ยนพื้นที่เพื่อทำการเกษตร การทำนากุ้ง และเป็นที่ตั้งของ
ชุมชน ทำให้สังคมพืชที่พบเป็นสังคมพืชเปลี่ยนไป จากการศึกษา พบพรรณไม้รวม 219 ชนิด 180 สกุล
80 วงศ์ แยกเป็นพรรณไม้ทั่วไป 62 ชนิด และพรรณไม้น้ำ 157 ชนิด ซึ่งเป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูก
อีก 30 ชนิด จำนวนนี้พบพืชหายาก 1 ชนิด คือ สรัสจันทร Burmannia coelestis D.Don

ทรัพยากรสัตว์ป่า
       การสำรวจทรัพยากรสัตว์ป่าได้ดำเนินการจำนวน 2 ครั้ง ระหว่างวันที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2555
และวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2555 ผลการสำรวจ พบว่า มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า
52 ชนิด ใน 35 วงศ์ 45 สกุล (ตารางที่ 3-1) ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 3 ชนิด หรือร้อยละ 5.77
ของจำนวนชนิดสัตว์ป่าทั้งหมด นก 41 ชนิด (ร้อยละ 78.84) สัตว์เลื้อยคลาน 2 ชนิด (ร้อยละ 3.85) และ
สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 6 ชนิด (ร้อยละ 11.54) โดยมีรายละเอียดผลการศึกษาจำแนกออกตามประเภท
สัตว์

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
           มีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 3 ชนิด ใน 3 วงศ์ 3 สกุล
ซึ่งเป็นสัตว์ที่สำรวจพบโดยตรงทั้ง 3 ชนิด ได้แก่ กระจ้อน (Menetes berdmorei) หนูพุกใหญ่
(Bandicota indica) และพังพอนเล็ก (Herpestes javanica)
           ความชุกชุมของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่พบเห็นโดยตรง พบว่า มีความชุกชุมมาก 1 ชนิด
คือ หนูพุก มีความชุกชุมปานกลาง 2 ชนิด คือ กระจ้อนและพังพอนเล็ก
            สถานภาพตามกฎหมายของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ตามพระราชบัญญัติสงวนและ
คุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 พบว่า ทั้ง 3 ชนิด ไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย
            สถานภาพปัจจุบันของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในบัญชีรายชื่อตาม Thailand Red Data
(Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) พบว่า ทะเง 3 ชนิดไม่ได้รับการจัดสถานภาพ

นก
            มีนกอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 41 ชนิด ใน 29 วงศ์ 37 สกุล ทุกชนิดเป็นนกที่สำรวจ
พบโดยตร ส่วนมากจะเป็นนกที่อาศัยอยู่ตามพื้นที่เกษตรกรรมและตามชุมชน เช่น นกเขาใหญ่
(Streptopelia chinensis) นกกระปูดใหญ่ (Centropus sinensis) นกจาบคาเล็ก (Merops orientaliss)
นกโพระดกสวน(Megalaima lineata) นกกินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) เป็นต้น พบชนิด
นกน้ำที่อาศัยอยู่บริเวณรอบหนองอีรึม-หนองปาน เช่น นกอ้ายงั่ว (Anhinga melanogaster)
นกกระสาแดง (Ardea purpurea) ยางดำ (Dupetor flavicollis) เป็ดแดง (Dendrocygna javanica)
นกพริก (Metopidius indicus) นกอีโก้ง (Porphyrio porphyrio) นกกวัก (Amaurornis phoenicurus)
เป็นต้น

สัตว์เลื้อยคลาน
           มีสัตว์เลื้อยคลานอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 2 ชนิด ใน 2 วงศ์ 2 สกุล
ทุกชนิดเป็นสัตว์ที่สำรวจพบโดยตรง ได้แก่ จิ้งจกหางแบน (Cosymbotus platyurus) และกิ้งก่าหัวแดง
(Calotes versicolor) สัตว์เลื้อยคลานที่สำรวจพบทั้ง 2 ชนิด มีความชุกชุมปานกลาง
            สถานภาพตามกฎหมายของสัตว์เลื้อยคลานตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครอง
สัตว์ป่า พ.ศ. 2535 พบว่า ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย 1 ชนิด เช่น กิ้งก่าหัวแดง ไม่ได้รับการ
คุ้มครองตามกฎหมาย 1 ชนิด คือ จิ้งจกหางแบน
            สถานภาพปัจจุบันของสัตว์เลื้อยคลาน ในบัญชีรายชื่อตาม Thailand Red Data
(Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) พบว่า ทั้ง 2 ชนิด ไม่ได้รับการจัดสถานภาพ

สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
           
มีสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอาศัยอยู่ในพื้นที่โครงการไม่น้อยกว่า 6 ชนิด ใน 3 วงศ์
5 สกุล (ตารางภาคผนวกที่ 4-4) เป็นสัตว์ที่สำรวจพบโดยตรงทุกชนิด ได้แก่
กบหนอง (Fejervaya limnocharis) เขียดจิก (Hylarana erythraea) เขียดจะนา (Occidozyga lima)
กบหลังขีด (Rana macrodactyla) อึ่งข้างดำ (Microhyla heymonsi) และอึ่งน้ำเต้า (Microhyla ficipes)
              ความชุกชุมของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก พบว่า เป็นสัตว์ที่มีความชุกชุมปานกลาง
2 ชนิด ได้แก่ เขียดจิก และอึ่งข้างดำ และมีความชุกชุมน้อย 4 ชนิด ได้แก่ กบหนอง เขียดจะนา
กบหลังขีด ปละอึ่งน้ำเต้า
             สถานภาพตามกฎหมายของสัตว์เลื้อยคลานตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครอง
สัตว์ป่า พ.ศ. 2535 พบว่า อึ่งน้ำเต้าไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย
             สถานภาพปัจจุบันของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก ในบัญชีรายชื่อตาม Thailand Red
Data (Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) พบว่า อึ่งน้ำเต้าไม่ได้รับการจัดสถานภาพแต่อย่างใด

ทรัพยากรปลา

         หนองปาน

        สถานภาพของทรัพยากรปลาที่พบในหนองปาน อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด
เมื่อพิจารณาตามการจัดสถานภาพโดย IUCN ค.ศ. 2008 และพิจารณาตามภาวะการณ์ถูกคุกคามใน
ประเทศไทยตามสถานภาพเพื่อการอนุรักษ์ของสํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2548 ไม่พบชนิดปลาที่กำหนดไว้ใน IUCN และสํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
        สถานภาพทางนิเวศวิทยาของพื้นที่หนองปาน อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด เป็น
พื้นที่บึงขนาดเล็ก ปัจจุบันได้มีการพัฒนาเพื่อเป็นแหล่งน้ำสำหรับพื้นที่เกษตรกรรม มีการขุดลอก
ตะกอนออก มีพันธุ์ไม้น้ำหลากชนิดและปริมาณน้อย ตลิ่งสูงและชัน น้ำขุ่น บริเวณรอบนอกของพื้นที่
บึงเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ในฤดูน้ำหลากมีการเชื่อมต่อกับแหล่งน้ำเหล่านี้เพื่อให้สัตว์น้ำสามารถอพยพ
เข้าออกเพื่อหาอาหาร แหล่งเพาะพันธ์วางไข่และอนุบาลวัยอ่อนในฤดูน้ำหลากได้เป็นอย่างดี

         หนองอิรึม

         สถานภาพของทรัพยากรปลาที่พบในบริเวณหนองอิรึม อำเภอเขาสมิง จังหวัด
ตราด เมื่อพิจารณาตามการจัดสถานภาพโดย IUCN ค.ศ. 2008 ไม่พบชนิดปลาที่กำหนดไว้ใน IUCN
แต่เมื่อพิจารณาตามภาวะการณ์ถูกคุกคามในประเทศไทยตามสถานภาพเพื่อการอนุรักษ์ของสํานักงาน
นโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2548 พบทรัพยากรปลาจำนวน 1 ชนิด
อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable, VU) คือ ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus)
         สถานภาพทางนิเวศวิทยาของพื้นที่หนองอิรึม อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด
เป็นพื้นที่บึงขนาดเล็ก มีพันธุ์ไม้น้ำหลากหลายชนิดปกคลุมกระจายบริเวณขอบบึง บางพื้นที่ได้มีการ
ฟื้นฟูโดยการขุดลอกมีตลิ่งสูงชัน แต่บริเวณรอบนอกของพื้นที่บึงเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ในฤดูน้ำหลาก
มีการเชื่อมต่อกับแหล่งน้ำภายนอก ทำให้สัตว์น้ำสามารถอพยพเข้าออกเพื่อหาอาหาร แหล่งเพาะพันธ์
วางไข่และอนุบาลวัยอ่อนในฤดูน้ำหลากได้เป็นอย่างดี ดังนั้นสภาพทางนิเวศวิทยาแหล่งน้ำโดยรวมยัง
เอื้อต่อความหลากชนิดและความชุกชุมของทรัพยากรปลา และเป็นแหล่งทำการประมงที่สำคัญของ
ท้องถิ่น


           

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

คุณค่าในระบบนิเวศ
       การประเมินคุณค่าทางเศรษฐศาสตร์ของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำประเภทหนองบึง จากผล
การสำรวจข้อมูลการใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ ตามที่กำหนดการศึกษาโดยวิธีการรวบรวมจากข้อมูล
ทุติยภูมิ และการสำรวจด้วยแบบสอบถาม ค่าประโยชน์มวลรวม (gross benefit) รายปีของพื้นที่บึง
หนองอีลึม-หนองปาน มีมูลค่า 0.26 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นทางด้านผลผลิตปลา 210,000 บาท คิดเป็น
ร้อยละ 79.11 ของมูลค่าทั้งหมด รองลงมา คือ การทำสวน 25,000 บาท (ร้อยละ 9.42) และการใช้น้ำ
18,000 บาท (ร้อยละ 6.78) ตามลำดับ

การใช้ประโยชน์
           ด้านท่องเที่ยว 

            เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่คงสภาพธรรมชาติป่าที่สมบรูณ์     

            กิจกรรมการท่องเที่ยวที่เป็นอยู่ปัจจุบัน พื้นที่หนองน้ำอิรึมยังคงเป็นสภาพป่าตามธรรมชาติ ไม่มีหน่วยงานใดเข้ามาจัดการหรือปรับปรุงเพื่อให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว
            สิ่งอำนวยความสะดวก สามารถเดินทางเข้าถึงพื้นที่ได้อย่างสะดวก

         ศักยภาพด้านการท่องเที่ยว

            ศักยภาพของการเป็นแหล่งท่องเที่ยวพื้นที่หนองบึง มีศักยภาพค่อนข้างสูง เนื่องจากเป็นพื้นที่ที่มีพืชพรรณธรรมชาติที่หลากหลาย มีสัตว์น้ำ นกและแมลง เหมาะแก่การพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว

 

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่พรุ
           จากผลการศึกษาสำรวจในพื้นที่ พบประเด็นปัญหาและการคุกคามพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็น
เรื่องการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางกายภาพของระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศ
ทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ มลพิษสิ่งแวดล้อม และการรบกวนธรรมชาติ

           ภายในพื้นที่

1) การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางกายภาพของระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลง
ระบบนิเวศ
           1.1) การขุดลอกเปลี่ยนแปลงพื้นที่
           1.2) การทำคันกั้นโดยรอบ
           1.3) การถมที่
2) ทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ
           2.1) การสร้างเขื่อนกักกั้นน้ำ
           2.2) การทำถนน
           2.3) การใช้น้ำจืด
3) การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติในระดับที่เกินศักยภาพ
           3.1) การจับสัตว์น้ำ
4) มลพิษสิ่งแวดล้อม
           4.1) การระบายน้ำทิ้งจาการเกษตร
           4.2) การปลดปล่อยไนโตรเจนและฟอสฟอรัส
5) การนำเข้าชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในหนองปาน ซึ่งมีการระบาดของชนิด
พรรณพืชและชนิดพันธุ์สัตว์ ดังนี้
          5.1) การนำไม้ยืนต้นต่างถิ่นเข้ามาปลูกตามแนวถนน
          5.2) การระบาดของพรรณไม้ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
          5.3) การปล่อยพันธุ์ปลาต่างถิ่นในแหล่งน้ำ
          5.4) การระบาดของสัตว์น้ำ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
          5.5) การระบาดของนกที่เป็นชนิดพันธุ์ที่รุกราน
6) การทำกิจกรรมในพื้นที่
         6.1) เลี้ยงสัตว์
         6.2) ปลูกสร้างสิ่งก่อสร้าง
         6.3) การก่อสร้างทำให้ตลิ่งถูกกัดเซาะ
         6.4) การรับกวนธรรมชาติ


          ภายนอกพื้นที่

           ปัญหาและการคุกคามจากภายนอกพื้นที่ พบว่า มีปัญหาและการคุกคาม
จากการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน และการเกษตรในพื้นที่โดยรอบ

 

รายละเอียดเพิ่มเติม >>