หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ

 

ทุ่งสามร้อยยอด


ที่ตั้ง : ทุ่งสามร้อยยอด มีพื้นที่ครอบคลุม 6 ตำบล คือ ตำบลปราณบุรี อำเภอปราณบุรี ตำบลศิลาลอย ตำบลศาลาลัย ตำบลไร่เก่า ตำบลไร่ใหม่ และตำบลสามร้อยยอด อำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ปรากฏอยู่ในแผนที่สภาพภูมิประเทศ มาตราส่วน 1: 50,000 ลำดับชุด   L 7018 ระวาง 4933 I  และ 4933 II

พิกัดกลาง : 595000E ถึง 601500E และ 1340500N ถึง 155500N หรือ ระหว่างพิกัดภูมิศาสตร์ที่เส้นละติจูด 12 องศา 5 ลิปดา ถึง 12 องศา 16 ลิปดาเหนือ และเส้นลองติจูด 99 องศา 53 ลิปดา ถึง 99 องศา 57 ลิปดาตะวันออก 

ขนาดพื้นที่ : 30,000 ไร่

          พื้นที่ศึกษาอยู่ในเขตพื้นที่อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด จัดอยู่ ในประเภทพื้นที่ชุ่มน้ำกระจายทั่วไป โดยมีอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด เป็นหน่วยงานที่บริหารจัดการพื้นที่


แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการรจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2555 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

ลักษณะภูมิประเทศ

           ทุ่งสามร้อยยอด ตั้งอยู่ในเขตอำเภอปราณบุรี และอำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีพื้นที่ประมาณ 30,000 ไร่ สภาพภูมิประเทศโดยรอบของทุ่งสามร้อยยอด แบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ ได้แก่


                 1) ส่วนที่เป็นภูเขาที่อยู่ทางด้านตะวันออกของทุ่งสามร้อยยอด ที่วางตัวในแนวเหนือ – ใต้ มีขนาดความยาวประมาณ 15 กิโลเมตร และความกว้างประมาณ 6 กิโลเมตร ภูเขาแห่งนี้เป็นภูเขาหินปูนที่มีลักษณะ ภูมิประเทศแบบคาสต์ ที่มียอดเขาหลายยอด เป็นที่มาของคำว่า “สามร้อยยอด” บริเวณภูเขาแห่งนี้มีถ้ำและหลุมยุบหลายแห่ง ยอดสูงสุดของพื้นที่ สูงประมาณ 605 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลางจากสภาพที่เป็นภูเขาหินปูนมีถ้ำหลายแห่งจึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดประจวบคิริขันธ์


                 2) ส่วนที่เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นที่บริเวณนี้มีพื้นที่ประมาณ 61,300 ไร่ ที่วางตัวในแนวเหนือ – ใต้ ขนานไปกับพื้นที่ภูเขา สามร้อยยอด โดยมีความยาวแนวเหนือ – ใต้ ประมาณ 16 กิโลเมตร และกว้างโดยเฉลี่ยประมาณ 4 กิโลเมตร พื้นที่ชุ่มน้ำแห่งนี้ เป็นพื้นที่ต้นน้ำจากภูเขาทางด้านทิศตะวันตก ทำให้พื้นที่แห่งนี้มีน้ำตลอดทั้งปี และไหลออกสู่ทะเลได้ทางเดียวโดยผ่านคลองเขาแดง เนื่องจาก พื้นที่ชุ่มน้ำสามร้อยยอดมีพื้นที่กว้างขวางทำให้เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทั้งในเชิงธรรมชาติ โดยมีพืชพรรณ สัตว์ป่า และนกจำนวนหลากหลายชนิด ทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพ ทำให้พื้นที่บริเวณนี้กลายเป็นสภาพพื้นที่ที่ชุ่มน้ำอุดมสมบูรณ์ และได้ประกาศเป็น พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ (RAMSAR) ลำดับที่ 1734 เมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2551 รวมทั้งเป็นแหล่งประมงของประชาชนในท้องถิ่นด้วยนอกจากนั้นยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ อีกด้วย

          ทุ่งสามร้อยยอด เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำอยู่ในลุ่มน้ำชายฝั่งทะเลประจวบคีรีขันธ์ ลุ่มน้ำสาขาคลองเขาแดง ตั้งอยู่ในส่วนใต้สุดของ ภาคตะวันตกของประเทศไทย และอยู่ในส่วนที่แคบที่สุดของประเทศไทย คือบริเวณ ตำบลคลองวาฬ อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ กว้างเพียง 12 กิโลเมตรครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ลักษณะลุ่มน้ำเป็นพื้นที่สี่เหลี่ยมผืนผ้าแคบยาวอยู่ระหว่างเทือกเขาตะนาวศรีกับอ่าวไทย มีอาณาเขต

               ทิศเหนือ         ติดกับ  ลุ่มน้ำเพชรบุรี

               ทิศใต้             ติดกับ  จังหวัดชุมพร

               ทิศตะวันออก    ติดกับ  อ่าวไทย

               ทิศตะวันตก      ติดกับ  ประเทศสหภาพพม่า    

ลักษณะธรณีวิทยา

         ลักษณะทางธรณีวิทยาของภูเขาสามร้อยยอดเป็นภูเขาหินปูนที่เกิดในยุคเพอร์เมียน (Permian) จัดอยู่ในกลุ่มหินราชบุรี (Ratburi group) ลักษณะภูเขาหินปูนประเภทนี้มีลักษะภูมิประเทศแบบคาสต์ (karst topography) หรือมีหลายยอด จนเรียกเป็นเขาสามร้อยยอด ดังเป็นอยู่ในปัจจุบัน ลักษณะของหินเป็นหินปูน เนื้อไดโอไลต์ สีเทา สีเทาอ่อน และสีเทาอมชมพู ชั้นหนาถึงหนามาก มักมีก้อนเซิร์ตสีดำปะปนอยู่ ในเนื้อส่วนล่างอาจมี หินทราย หินดินดานแทรกสลับ และมักพบซากดึงดำบรรพ์ (fossils) อยู่ในชั้นนี้ของหิน

ทรัพยากรดิน

           กลุ่มชุดดินที่พบบริเวณทุ่งสามร้อยยอดประกอบด้วยกลุ่มชุดดินที่ 3, 7, 11, 12, 20, 23, 29, 33, 35, 36, 40, 43, 48, 56 และกลุ่มชุดดินที่ 62

 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้และพืชลอยน้ำ

          ทุ่งสามร้อยยอด เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำกระจายในที่ลุ่มใกล้ทะเล มีภูเขาหินปูนสูงชันกั้นระหว่างบึงน้ำกับทะเล ป่าตรงเชิงเขาหินปูน เป็นสังคมพืชป่าดิบแล้ง (dry evergreen forest) ที่สมบูรณ์ เนื่องจากอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ ส่วนบนเขาหินปูนเป็นสังคมพืชป่า เขาหินปูน (limestone forest) แต่บริเวณหนองถูกรบกวนจากกิจกรรมต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง ทั้งการเปลี่ยนพื้นที่เพื่อทำนากุ้งและเป็น ที่ตั้งของชุมชน ทำให้พื้นที่บึงน้ำลดลง แต่ยังเหลือพื้นที่ที่มีสภาพสังคมพืชที่สมบูรณ์ จากการศึกษา พบพรรณไม้รวม 292 ชนิด 233 สกุล 92 วงศ์ แยกเป็นพรรณไม้ทั่วไป 118 ชนิด ซึ่งเป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูก 28 ชนิด และพรรณไม้น้ำ 174 รวมทั้งพืชหายาก 2 ชนิด ได้แก่ ผักแขยงสยาม และสรัสจันทร

          ในพื้นที่หนองที่น้ำท่วมถึงและพื้นที่ชื้นแฉะริมน้ำพบพรรณไม้น้ำค่อนข้างหลากหลาย เช่น ธูปฤาษี หญ้าแขม ผักตบชวา จอก จอกหูหนู ผักกระเฉด ไมยราบยักษ์ ไมยราบ บัวหลวง ผักบุ้ง ผักแพงพวย หนามพุงดอ หนวดปลาดุก บอน กกสามเหลี่ยม แห้วทรงกระเทียม และหวายลิง เป็นต้น

ทรัพยากรสัตว์ป่า

          พบว่ามีสัตว์ป่าอาศัยอยู่ในพื้นที่ศึกษาไม่น้อยกว่า 72 ชนิด ใน 42 วงศ์ 62 สกุล ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 8 ชนิด หรือร้อยละ 11.11 ของจำนวนชนิดสัตว์ป่าทั้งหมด นก 60 ชนิด (ร้อยละ 83.33) และสัตว์เลื้อยคลาน 4 ชนิด (ร้อยละ 5.56) ในการสำรวจครั้งนี้ไม่พบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอาศัยอยู่ในพื้นที่

ทรัพยากรปลาและสัตว์หน้าดิน

          ทรัพยากรปลา

               ทรัพยากรปลาที่อาศัยอยู่ในบึงสามร้อยยอด อำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีความหลากชนิดไม่น้อยกว่า 41 ชนิด (species) ใน 20 ครอบครัว (families) 35 สกุล ปลาที่พบมีความหลากชนิดมากที่สุด คือ ครอบครัว Cyprinidae จำนวน 14 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 34.15 รองลงมา ได้แก่ Bagridae และ Belontiidae จำนวนครอบครัวละ 3 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 7.32 รองลงมา ได้แก่ Channidae, Cichidae, Eleotrididae และ Mastacembelidae จำนวนครอบครัวละ 2 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 4.88 และอีก 13 ครอบครัว พบเพียงครอบครัวละ 1 ชนิด แต่ละครอบครัวคิดเป็นร้อยละ 2.44

          สัตว์หน้าดิน

                สัตว์หน้าดินที่อาศัยอยู่ในบึงสามร้อยยอด อำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นช่วงฤดูน้ำหลาก พบความหลากชนิดของสัตว์หน้าดินทั้งหมด 9 ชนิด ใน 3 ไฟลั่ม 9 ครอบครัว มีความหนาแน่นระหว่าง 154-264 ตัวต่อตารางเมตร ประกอบด้วยสัตว์หน้าดินในไฟลั่ม Annelida จำนวน 1 ครอบครัว 1 ชนิด ไฟลั่ม Arthropoda จำนวน 7 ครอบครัว 7 ชนิด และ ไฟลั่ม Mollusca จำนวน 1 ครอบครัว 1 ชนิด
          
คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

มูลค่าทางเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ

          การประเมินคุณค่าทางเศรษฐศาสตร์ของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำประเภทหนองบึง จากผลการสำรวจข้อมูลการใช้ประโยชน์ ในด้านต่างๆ ตามที่กำหนดการศึกษาโดยวิธีการรวบรวมจากข้อมูลทุติยภูมิ และการสำรวจด้วยแบบสอบถาม  ค่าประโยชน์มวลรวม (gross benefit)  รายปีของพื้นทุ่งสามร้อยยอด พบว่า มีมูลค่า 2.14 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นทางด้านการท่องเที่ยว 1,800,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 83.94 ของมูลค่าทั้งหมด รองลงมา คือ ผลผลิตกุ้ง 200,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 9.33 และผลผลิตปลา 110,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 5.13 ตามลำดับ

การใช้ประโยชน์ด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

           จากการศึกษาใช้ประโยชน์ด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในทุ่งสามร้อยยอด พบว่า อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ได้กำหนดศูนย์ศึกษาธรรมชาติไว้แล้ว ซึ่งประกอบด้วย เส้นทางศึกษาพันธุ์ไม้น้ำ และหอดูนกบริเวณบึงบัว

การจัดการและการคุกคาม  
 

การคุกคามที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่

           จากผลการศึกษาสำรวจในพื้นที่ พบประเด็นปัญหาและการคุกคามพื้นที่  ส่วนใหญ่เป็นเรื่องการปรับปรุงเปลี่ยนแปลง โครงสร้างทางกายภาพของระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศ ทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ มลพิษสิ่งแวดล้อม และการรบกวนธรรมชาติ ดังนี้

            ภายในพื้นที่

                ปัญหาและการคุกคามภายในพื้นที่เกิดจากการพัฒนาเพื่อใช้เป็นแหล่งน้ำสำรอง โดยมีการดำเนินการดังนี้
                   1) การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางกายภาพของระบบนิเวศ หรือการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศของทุ่งสามร้อยยอด ตลอดจนทำให้ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมอย่างถาวร ได้แก่

      1.1) การขุดลอกเปลี่ยนแปลงพื้นที่
      1.2) การใช้น้ำเพื่อทำการเกษตร
      1.3) การเปลี่ยนแปลงระบบทรัพยากรน้ำและระบบน้ำ
      1.4) การสร้างเขื่อนกักกั้นน้ำ
      1.5) การทำถนนกั้นตลอดแนวเขตพื้นที่
      1.6) การใช้น้ำจืดในกิจกรรมอื่นๆ

    2) ปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อม จากการศึกษาพบว่า ปัญหาด้านมลพิษสิ่งแวดล้อมมี 3 ประเด็น ได้แก่

    2.1) การระบายน้ำทิ้งจาการเกษตร และการทำนากุ้ง

    2.2) การปลดปล่อยไนโตรเจนและฟอสฟอรัสจากพื้นที่เกษตร

    2.3) การแพร่กระจายของน้ำเค็มทั้งตามธรรมชาติและการทำนากุ้ง

    3) การนำเข้าชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน ซึ่งมีการระบาดของชนิดพรรณพืชและชนิดพันธุ์สัตว์ ดังนี้


    3.1) การนำไม้ยืนต้นต่างถิ่นเข้ามาปลูกตามแนวถนน
    3.2) การระบาดของพรรณไม้ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
    3.3) การปล่อยพันธุ์ปลาต่างถิ่นในแหล่งน้ำ
    3.4) การระบาดของสัตว์น้ำ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
    3.5) การระบาดของนกที่เป็นชนิดพันธุ์ที่รุกราน

    4) ปัญหาการทำกิจกรรมในพื้นที่ มีกิจกรรมที่ก่อให้เกิดปัญหาและการคุกคามพื้นที่ทุ่งสามร้อยยอด

    4.1)  เลี้ยงสัตว์
    4.2)  การทำนากุ้ง
    4.3)  ปลูกสร้างสิ่งก่อสร้างรุกล้ำแนวเขตพื้นที่
    4.4)  การรบกวนธรรมชาติโดยการเผาพื้นที่

 

           ภายนอกพื้นที่

               ปัญหาและการคุกคามจากภายนอกพื้นที่มี 2 ลักษณะ คือ
                  1) การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน โดยเฉพาะการเปลี่ยนพื้นที่เกษตรกรรมนาข้าวเป็นนากุ้ง
                  2) ความกดดันของการพัฒนาด้านเศรษฐกิจ-สังคม ของการพัฒนาการเกษตรเพื่อการส่งออก

 

รายละเอียดเพิ่มเติม >>