หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

แก้มลิงเขื่อนแม่กลอง


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในอำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี
เนื้อที่ผิวน้ำคำนวณจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เนื้อที่ 3,736 ไร่
พิกัดภูมิศาสตร์ระหว่าง 563294-567424 N และ1542770-1545366 E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการรจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2558 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

           เป็นตัวแทนพื้นที่ศึกษาในลุ่มน้ำแม่กลอง เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทบึงน้ำจืดที่มีน้ำขังตลอดปีและมีที่ลุ่มโดยรอบ

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           สังคมพืชในพื้นที่ใกล้เคียงเป็นป่าเบญจพรรณ ในบริเวณที่น้ำท่วมถึงมีพรรณไม้น้ำขึ้นค่อนข้างหนาแน่น การศึกษาครั้งนี้พบพรรณไม้รวม 197 ชนิด จาก 159 สกุล 62 วงศ์ เป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูก 24 ชนิด เช่น มะม่วง Mangifera indica L. ปีบMillingtonia hortensis L.f. หูกวาง Terminalia catappa L. สัก Tectona grandis L.f.  ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. หางนกยูงฝรั่ง Delonixregia (Bojer ex Hook.) Raf. ประดู่ Pterocarpus macrocarpus Kurz และยูคาลิปตัส Eucalyptus camaldulensis Dehnh. เป็นต้น   

           พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 1 จำนวน 10 ชนิด ได้แก่ หงอนไก่ไทย Celosia argenteaL. สาบเสือ Chromolaena odorata (L.) R. M. King & H. Rob. แมงลักคา Hyptis suaveolens (L.) Poit. กระถิน Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. แว่นแก้วHydrocotyle umbellate L. จอก Pistia stratiotes L. หญ้าคา Imperata cylindrica (L.) P. Beauv. สาหร่ายหางกระรอก Hydrilla verticillata (L.f.) Royle และผักตบชวา Eichhornia crassipes (Mart.) Solmsพบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 2 จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ ผักขมหนาม Amaranthus spinosus L. และตะขบฝรั่ง Muntingia calabura L.

           สถานภาพการอนุรักษ์ชนิดพรรณไม้ในพื้นที่ชุ่มน้ำ ไม่พบว่า มีชนิดพรรณไม้ที่ถูกคุกคาม (threatened species) ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) และได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Santisuk, 2006) แต่อย่างใด

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           สถานภาพการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า มีสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม (threatened species) ทั้งสิ้น 4 ชนิด เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) จำนวน 2 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (EN) 1 ชนิด คือ ตะพาบม่านลาย (Chitra chitra) และเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) ทั้ง 1 ชนิด คือ เต่านา (Malayemys macrocephala)

          เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) 4 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (EN) 1 ชนิด คือ ตะพาบม่านลาย (Chitra chitra) และเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) ทั้ง 3 ชนิด ได้แก่ งูจงอาง (Ophiophagus hannah) งูหลาม (Python molurusbivittatus) และเต่านา (Malayemys macrocephala)

ทรัพยากรปลา
           จากการสำรวจสถานภาพทรัพยากรปลาในพื้นที่ชุ่มน้ำแก้มลิงเขื่อนแม่กลอง จำนวน 2 จุด พบปลาทั้งสิ้น 146 ชนิด จาก 31 วงศ์ สถานภาพของปลาในพื้นที่แก้มลิงเขื่อนแม่กลอง จากการตรวจสอบสถานภาพของปลาที่พบในการศึกษาพบปลา ที่ติดสถานภาพของ IUCN Red List of Threatened Species (2006) และสถานภาพของ Thailand Red Data: Fishes (Vidthayanon, 2005) จำนวน 13 ชนิด โดยเป็นชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (CR-Critically endangered species) จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ ปลาทรงเครื่อง Epalzeorhynchos bicolor (Smith, 1931) และปลากระโห้ Catlocarpio siamensis Boulenger, 1898 ชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์ (EN-Endangered species) จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ ปลายี่สก Probarbus jullieni Sauvage, 1880 และ ปลาสวาย Pangasianodon hypophthalmus (Sauvage, 1878) ชนิดที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU-Vulnerable species)  จำนวน 6 ชนิด ได้แก่ ปลาตะเพียนสมพงษ์ Discherodontus halei (Duncker, 1904), ปลาก้างพระร่วง Kryptopterus bicirrhis (Valenciennes, 1840), ปลาเค้าดำ Wallago micropogon Ng, 2004, ปลาดุกด้าน Clarias batrachus (Linnaeus, 1758), ปลาดุกอุย Clarias macrocephalus Günther, 1864 และปลากระทิงไฟ Mastacembelus erythrotaenia Bleeker, 1850 ชนิดที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (NT-Near Threatened) จำนวน 3 ชนิด ได้แก่ ปลาแกง Cirrhinus molitorella (Valenciennes, 1844), ปลาเทโพ Pangasius larnaudii Bocourt, 1866  และปลาช่อนงูเห่า Channa marulius (Hamilton, 1822)

           ชนิดพันธุ์ประจําถิ่น (Endemic species) พบปลาที่เป็นปลาเฉพาะถิ่นของประเทศไทย 1 ชนิด ได้แก่ ปลาผีเสื้อติดหิน Homaloptera smithi Hora, 1932 นอกจากนี้พบปลาชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 3 ชนิด คือ ปลากดเกราะ Hypostomus plecostomus (Linnaeus, 1758), ปลาหมอเทศ Oreochromis mossambicus (Peters, 1852) และปลานิล Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758)

ความหลากหลายของสัตว์หน้าดิน
           จากการสำรวจและเก็บตัวอย่างสัตว์หน้าดินในพื้นที่ชุ่มน้ำแก้มลิงเขื่อนแม่กลองเดือนกรกฏาคม 2558 จำนวน 3 จุด พบสัตว์หน้าดินทั้งสิ้น 9 ชนิด จาก 2 ไฟลัม 3 ชั้น 5 อันดับ 8 วงศ์ มีปริมาณความชุกชุมของสัตว์หน้าดิน 272 ตัวต่อตารางเมตร พบชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 1 ชนิด ได้แก่ Pomacea sp. (หอยเชอรี่)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

ความสัมพันธ์ของชุมชนกับพื้นที่ชุ่มน้ำ
           จากการศึกษาโดยการใช้แบบสอบถาม พบว่า ชุมชนส่วนใหญ่ (ร้อยละ 75) ไม่ทราบเกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำ ผู้ตอบแบบสอบถาม ร้อยละ 37.5 ไม่ทราบเรื่องแนวเขตพื้นที่ และร้อยละ 37.5 มีแนวเขตไม่ชัดเจน ปัจจุบันใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ ร้อยละ 75 เพื่อการดำรงชีวิตมากที่สุดถึงร้อยละ 52.06 ที่เหลือใช้ประโยชน์เพื่อการท่องเที่ยว/นันทนาการ มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์/วัฒนธรรม/ประเพณีท้องถิ่น เพื่อการศึกษา/การเรียนรู้ และด้านเศรษฐกิจ  โดยมีมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เท่ากับ 29.2 ล้านบาท

การใช้ประโยชน์
          การประเมินและวิเคราะห์ข้อมูลสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เพื่อประกอบการพิจารณาจัดระดับความสำคัญตามดัชนีชี้วัดด้านเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยในการศึกษาวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์การตีมูลค่าประโยชน์ด้านต่างๆ ใช้หลักการตีค่า (valuation technique) ในการศึกษานี้จะเน้นใช้หลักการตีมูลค่าโดยใช้ราคาตลาด (market oriented approach) หรือการใช้ราคาตลาดเพื่อตีค่าประโยชน์ กล่าวคือราคาในตลาดแข่งขันจะเป็นราคาที่แท้จริงที่สะท้อนถึงความหายากของทรัพยากรทำการศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำผลการศึกษาพบว่า
          1) รายได้เฉลี่ยจากพื้นที่ชุ่มน้ำ จากการใช้ทรัพยากรในด้านต่างๆ ได้จากการศึกษาด้วยแบบสอบถามผู้มีส่วนได้-ส่วนเสียในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ ซึ่งขึ้นอยู่กับทรัพยากรต่างๆ ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ มูลค่าการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ชุ่มน้ำแก้มลิงเขื่อนแม่กลอง จากการใช้ประโยชน์ของครัวเรือนเฉลี่ยครัวเรือนละ 96,000 บาท/ปี
          2) จำนวนครัวเรือนที่ได้ประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำแก้มลิงเขื่อนแม่กลอง โดยขึ้นอยู่กับจำนวนประชากรและการใช้ประโยชน์ของแต่ละพื้นที่ จากการศึกษาพบครัวเรือนร้อยละ 4.10 ที่ได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากพื้นที่ชุ่มน้ำ
          3) มูลค่าทางเศรษฐกิจจากการใช้ประโยชน์ทั้งหมดของพื้นที่ชุ่มน้ำแก้มลิงเขื่อนแม่กลอง คิดเป็น 29.1 ล้านบาท

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ปัญหาและการคุกคามพื้นที่ชุ่มน้ำแก้มลิงเขื่อนแม่กลองในช่วงเวลาที่สำรวจในเดือนกรกฎาคม 2558 คือ การปกคลุมของพืชน้ำในพื้นที่ บางส่วนมีพืชน้ำขึ้นหนาแน่นจนไม่มีพื้นน้ำโล่งเหลืออยู่ การเลี้ยงปลาในกระชังบริเวณเขื่อนแม่กลองอาจก่อให้เกิดมลภาวะทางน้ำได้ การรุกล้ำพื้นที่ริมน้ำทั้งจากที่อยู่อาศัย ร้านอาหาร หรือการก่อสร้างพื้นที่สาธารณะที่ต้องถมดินบริเวณชายฝั่ง และการคุกคามของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน