หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

แม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา
เนื้อที่คำนวณจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เนื้อที่ 2,880 ไร่
พิกัดภูมิศาสตร์ระหว่าง 721815-719312 N และ1497432–1499036 E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการรจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2558 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

           เป็นตัวแทนพื้นที่ศึกษาในลุ่มน้ำบางปะกง เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทแม่น้ำลัด ตั้งอยู่ในเขตอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา เดิมเป็นทางน้ำและเมื่อแม่น้ำมีการกัดเซาะและเปลี่ยนแปลงลำน้ำทำให้เกิดการคอดตัดของแม่น้ำจนเกิดแม่น้ำลัด แม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           สังคมพืชเป็นป่าชายเลน ริมแม่น้ำใกล้ปากแม่น้ำ เหลือสภาพป่าธรรมชาติตามริมลำน้ำ พื้นที่โดยรอบเป็นที่นา นากุ้ง ที่รกร้าง และชุมชน การศึกษาครั้งนี้พบพรรณไม้รวม 252 ชนิด จาก 198 สกุล 73 วงศ์ พรรณไม้ในป่าชายเลนที่พบมาก เช่น แสมขาว Avicennia alba Blume ลำพู Sonneratia caseolaris (L.) Engl. โกงกางใบเล็ก Rhizophora apiculata Blume โปรงขาว Ceriops decandra (Griff.) Ding Hou โปรงแดง Ceriops tagal (Perr.) C. B. Rob. ตีนเป็ดน้ำ Cerbera odollam Gaertn. หงอนไก่ทะเล Heritiera littoralis Dryand. ปอทะเล Hibiscus tiliaceus L. โพทะเล Thespesia populnea (L.) Soland. ex Corrêa ไทรย้อยใบทู่ Ficus retusa L. var. retusa สมอทะเล Shirakiopsis indica (Willd.) Esser ตะบูนดำ Xylocarpus moluccensis (Lam.) M. Roem. และจาก Nypa fruticans Wurmb. เป็นต้น มีพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูก 23 ชนิด เช่น มะม่วงMangifera indica L. ลำดวนMelodorum fruticosum Lour. ปีบMillingtonia hortensis L. f. ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. ประดู่บ้าน  Pterocarpus indicus Willd. สะเดา Azadirachta indica A. Juss. var. siamensis Valeton หมาก Areca catechu L. ตาลBorassus flabellifer L. และมะพร้าว Cocos nucifera L. var. nucifera   

           พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 1 จำนวน 11 ชนิด ได้แก่ หงอนไก่ไทย Celosia argentea L. สาบเสือ Chromolaena odorata (L.) R. M. King & H. Rob. ขี้ไก่ย่าน Mikania micrantha (L.) Kunth หญ้ายาง Euphorbia heterophylla L. แมงลักคา Hyptis suaveolens (L.) Poit.กระถิน Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit  ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. หญ้าคา Imperatacyl indrica (L.) P. Beauv. หญ้าขจรจบ Pennisetum polystachyon (L.) Schult. สาหร่ายหางกระรอก Hydrilla verticillata (L.f.) Royle และผักตบชวา Eichhornia crassipes (Mart.) Solms พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 2 จำนวน 2 ชนิด ผักขมหนาม Amaranthus spinosus L. และตะขบฝรั่งMuntingia calabura L.

           สถานภาพการอนุรักษ์ชนิดพรรณไม้ในพื้นที่ชุ่มน้ำ ไม่พบว่า มีชนิดพรรณไม้ที่ถูกคุกคาม (threatened species) ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) และได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Santisuk, 2006) แต่อย่างใด

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           สถานภาพการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า มีสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม (threatened species) ทั้งสิ้น 2 ชนิด เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) จำนวน 1 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) คือ นากใหญ่ขนเรียบ (Lutrogale perspicillata)

          เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) 2 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) ทั้ง 2 ชนิด ได้แก่ นากใหญ่ขนเรียบ(Lutrogale perspicillata) และนากเล็กเล็บสั้น (Aonyx cinereus)

ทรัพยากรปลา
           จากการสำรวจสถานภาพทรัพยากรปลาในพื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง จำนวน 2 จุด พบปลาทั้งสิ้น 248 ชนิด จาก 19 วงศ์ สถานภาพของปลาในพื้นที่แม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง จากการตรวจสอบสถานภาพของปลาที่พบ ในการศึกษาพบปลาที่ติดสถานภาพของ IUCN Red List of Threatened Species (2006) และสถานภาพของ Thailand Red Data: Fishes (Vidthayanon, 2005) จำนวน 14 ชนิด โดยเป็นชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์ (EN-Endangered species) จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ ปลาตะโกกหน้าสั้น Albulichthys albuloides (Bleeker, 1855) และปลาสวาย Pangasianodon hypophthalmus (Sauvage, 1878) ชนิดที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU-Vulnerable species) จำนวน 11 ชนิด ได้แก่ ปลาหางไก่ Coilia lindmani Bleeker, 1858, ปลาแมวเขี้ยวยาว Lycothrissa crocodilus (Bleeker, 1851), ปลาแดงน้อย Discherodontus ashmeadi (Fowler, 1937), ปลาก้างพระร่วง Kryptopterus bicirrhis (Valenciennes, 1840), ปลาเค้าดำ Wallago leerii Bleeker, 1851, ปลาดุกด้าน Clarias batrachus (Linnaeus, 1758), ปลาดุกอุย Clarias macrocephalus Günther, 1864, ปลากดหัวกบ Batrachocephalus mino  (Hamilton, 1822), ปลากดหัวลิง Ketengus typus Bleeker, 1847, ปลาสังกะวัง Pangasius polyuranodon  Bleeker, 1852 และปลาบู่สมิธ Phenacostethus smithi Myers, 1928 ชนิดที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (NT-Near Threatened) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาแกง Cirrhinus molitorella (Valenciennes, 1844)

           ชนิดพันธุ์ประจําถิ่น (Endemic species) พบปลาที่เป็นปลาเฉพาะถิ่นของประเทศไทย 1 ชนิด ได?แก? ปลาบู่สมิธ Phenacostethus smithi Myers, 1928 นอกจากนี้พบปลาชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 3 ชนิด คือ ปลากดเกราะ Hypostomus plecostomus (Linnaeus, 1758), ปลาหมอเทศ Oreochromis mossambicus (Peters, 1852) และปลานิล Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน 1 ชนิด คือ ปลาเปคู Piaractus brachypomus (Cuvier, 1817)

ความหลากหลายของสัตว์หน้าดิน
           จากการสำรวจและเก็บตัวอย่างสัตว์หน้าดินในแม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง เดือนกรกฎาคม 2558 จำนวน 3 จุด พบสัตว์หน้าดินทั้งสิ้น 15 ชนิด จาก 3 ไฟลัม 5 ชั้น 11 อันดับ 14 วงศ์ มีปริมาณความชุกชุมของสัตว์หน้าดิน 622 ตัวต่อตารางเมตร

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

ความสัมพันธ์ของชุมชนกับพื้นที่ชุ่มน้ำ
           จากการศึกษาโดยการใช้แบบสอบถาม พบว่า ชุมชนส่วนใหญ่ (ร้อยละ 69.9) ไม่ทราบเกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำ ผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 46.20 ไม่ทราบเรื่องแนวเขตพื้นที่นั้น และร้อยละ 38.50 เห็นว่ามีแนวเขตชัดเจน และร้อยละ 15.4 มีแนวเขตไม่ชัดเจน ปัจจุบันมีการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำร้อยละ 92.3 โดยใช้เพื่อการดำรงชีวิตมากที่สุดถึงร้อยละ 42.98 ที่เหลือใช้ประโยชน์เพื่อการท่องเที่ยว/นันทนาการ มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์/วัฒนธรรม/ประเพณีท้องถิ่น เพื่อการศึกษา/การเรียนรู้ และด้านเศรษฐกิจ การใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำคิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจเท่ากับ 40.3 ล้านบาท

การใช้ประโยชน์
          การประเมินและวิเคราะห์ข้อมูลสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เพื่อประกอบการพิจารณาจัดระดับความสำคัญตามดัชนีชี้วัดด้านเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยในการศึกษาวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์การตีมูลค่าประโยชน์ด้านต่างๆ ใช้หลักการตีค่า (valuation technique) ในการศึกษานี้จะเน้นใช้หลักการตีมูลค่าโดยใช้ราคาตลาด (market oriented approach) หรือการใช้ราคาตลาดเพื่อตีค่าประโยชน์ กล่าวคือราคาในตลาดแข่งขันจะเป็นราคาที่แท้จริงที่สะท้อนถึงความหายากของทรัพยากรทำการศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำผลการศึกษาพบว่า
          1) รายได้เฉลี่ยจากพื้นที่ชุ่มน้ำ จากการใช้ทรัพยากรในด้านต่างๆ ได้จากการศึกษาด้วยแบบสอบถามผู้มีส่วนได้-ส่วนเสียในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ ซึ่งขึ้นอยู่กับทรัพยากรต่างๆ ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ มูลค่าการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง จากการใช้ประโยชน์ของครัวเรือนเฉลี่ยครัวเรือนละ 82,000 บาท/ปี
          2) จำนวนครัวเรือนที่ได้ประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง โดยขึ้นอยู่กับจำนวนประชากรและการใช้ประโยชน์ของแต่ละพื้นที่ จากการศึกษาพบครัวเรือนร้อยละ 7.80 ที่ได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากพื้นที่ชุ่มน้ำ
          3) มูลค่าทางเศรษฐกิจจากการใช้ประโยชน์ทั้งหมดของพื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำลัดบ้านเกาะกลาง คิดเป็น 40.3 ล้านบาท

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ปัญหาและการคุกคามพื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำลัดบ้านเกาะกลางในช่วงเวลาที่สำรวจในเดือนกรกฎาคม 2558 คือ ปัญหาการใช้ประโยชน์จากการตัดใบจากในพื้นที่ ซึ่งมีการจับจองและแบ่งพื้นที่เป็นการส่วนตัว นอกจากนี้ยังมีการบุกรุกเพื่อทำนากุ้งในพื้นที่ชุ่มน้ำ