หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

อ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธ


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในตำบลทับไทร อำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี
เนื้อที่คำนวณจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เนื้อที่ 4,974 ไร่
พิกัดภูมิศาสตร์ระหว่าง 207357– 207499N และ 1438291–1442728E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการรจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2558 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

           เป็นตัวแทนพื้นที่ศึกษาในลุ่มน้ำโตนเลสาบ เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทอ่างเก็บน้ำ ตั้งอยู่ในตำบลทับไทร อำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง เก็บกักน้ำได้กว่า 70 ล้านลูกบาศก์เมตร ก่อสร้างโดยกรมชลประทาน ตั้งแต่ปี 2542 เพื่อใช้ประโยชน์ทางการเกษตรและการประมง สำหรับประชาชนชาวอำเภอโป่งน้ำร้อนและอำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี รวมถึงพื้นที่ใกล้เคียง

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           สังคมพืชโดยรอบอ่างเก็บน้ำเป็นป่าดิบแล้ง การศึกษาครั้งนี้พบพรรณไม้รวม 314 ชนิด จาก 244 สกุล 91 วงศ์ เป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูก 11 ชนิด เช่น หูกวางTerminalia catappa L. สัก Tectona grandis L. f. ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. หางนกยูงฝรั่ง Delonix regia (Bojer ex Hook.) Raf. กระถินณรงค์ Acacia auriculaeformis A.Cunn. ex Benth. และยูคาลิป Eucalyptus camaldulensis Dehnh. เป็นต้น พบพรรณไม้หายาก 2 ชนิด ได้แก่ กระเทียมนาIsoetes coromandelina L. f. และสรัสจันทร Burmania coelestis D. Don

           พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 1 จำนวน 10 ชนิด ได้แก่ สาบเสือ Chromolaena odorata (L.) R .M. King & H. Rob. ขี้ไก่ย่าน Mikania micrantha (L.) Kunth หญ้ายาง Euphorbia heterophylla L. แมงลักคา Hyptis suaveolens (L.) Poit. กระถิน Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. จอก Pistia stratiotes L. หญ้าคา Imperata cylindrica (L.) P. Beauv. หญ้าขจรจบ Pennisetum polystachyon (L.) Schult. และผักตบชวา Eichhornia crassipes (Mart.) Solms พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 2 จำนวน 1 ชนิด ผักขมหนาม Amaranthus spinosus L.

           สถานภาพการอนุรักษ์ชนิดพรรณไม้ในพื้นที่ชุ่มน้ำ ไม่พบว่า มีชนิดพรรณไม้ที่ถูกคุกคาม (threatened species) ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) และได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Santisuk, 2006) แต่อย่างใด

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           สถานภาพการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า มีสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม (threatened species) ทั้งสิ้น 3 ชนิด เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Nabhitabhata & Chan-ard, 2005; Sanguansombat, 2005) จำนวน 3 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์ (EN) 1 ชนิด คือ นกอ้ายงั่ว (Anhinga  melanogaster) และมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) 1 ชนิด คือ ตะพาบน้ำ (Amyda  cartilaginea)

          เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) 3 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) ทั้ง 3 ชนิด ได้แก่ นกอ้ายงั่ว (Anhinga  melanogaster) งูจงอาง (Ophiophagus hannah) และตะพาบน้ำ (Amyda cartilaginea)

ทรัพยากรปลา
           จากการสำรวจสถานภาพทรัพยากรปลาในพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธ จำนวน 2 จุด พบปลาทั้งสิ้น 114 ชนิด จาก 27 วงศ์ สถานภาพของปลาในพื้นที่อ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธ จากการตรวจสอบสถานภาพของปลาที่พบในการศึกษา พบปลาที่ติดสถานภาพของ IUCN Red List of Threatened Species (2006) และสถานภาพของ Thailand Red Data: Fishes (Vidthayanon, 2005) จำนวน 5 ชนิด โดยเป็นชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (CR-Critically endangered species) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาบึก Pangasianodon gigas Chevey, 1931 ชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์ (EN-Endangered species) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาสวาย Pangasianodon hypophthalmus (Sauvage, 1878) ชนิดที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU-Vulnerable species) จำนวน 2 ชนิด ได้แก่ ปลาชะโอนหิน Silurichthys indragiriensis Volz, 1904 และปลาดุกด้าน Clarias batrachus (Linnaeus, 1758) ชนิดที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (NT-Near Threatened) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาแกง Cirrhinus molitorella (Valenciennes, 1844)

           นอกจากนี้พบปลาชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 4 ชนิด คือ ปลากดเกราะ Hypostomus plecostomus (Linnaeus, 1758), ปลาดุกรัสเซีย Clarias gariepinus (Burchell, 1822), ปลาหมอเทศ Oreochromis mossambicus (Peters, 1852) และปลานิล Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน 1 ชนิด คือ ปลาเปคู Piaractus brachypomus (Cuvier, 1817)

ความหลากหลายของสัตว์หน้าดิน
           จากการสำรวจและเก็บตัวอย่างสัตว์หน้าดินในอ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธเดือนกรกฏาคม 2558 จำนวน 3 จุด พบสัตว์หน้าดินทั้งสิ้น 11 ชนิด จาก 3 ไฟลัม 4 ชั้น 6 อันดับ 9 วงศ์ มีปริมาณความชุกชุมของสัตว์หน้าดิน 780 ตัวต่อตารางเมตร พบชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 1 ชนิด ได้แก่ Pomacea sp. (หอยเชอรี่)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

ความสัมพันธ์ของชุมชนกับพื้นที่ชุ่มน้ำ
           จากการศึกษาโดยการใช้แบบสอบถาม พบว่า ชุมชนส่วนใหญ่ (ร้อยละ 100) ไม่ทราบเกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำ ผู้ตอบแบบสอบถาม ร้อยละ 66.7 ไม่ทราบเรื่องแนวเขตพื้นที่นั้น  และร้อยละ 33.3 เห็นว่ามีแนวเขตชัดเจน ปัจจุบันใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อการดำรงชีวิต ที่เหลือใช้ประโยชน์เพื่อการท่องเที่ยว/นันทนาการ มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์/วัฒนธรรม/ประเพณีท้องถิ่น เพื่อการศึกษา/การเรียนรู้ และด้านเศรษฐกิจโดยรายได้จากการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ มีมูลค่าทางเศรษฐกิจเท่ากับ 220.7 ล้าน

การใช้ประโยชน์
          การประเมินและวิเคราะห์ข้อมูลสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เพื่อประกอบการพิจารณาจัดระดับความสำคัญตามดัชนีชี้วัดด้านเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยในการศึกษาวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์การตีมูลค่าประโยชน์ด้านต่างๆ ใช้หลักการตีค่า (valuation technique) ในการศึกษานี้จะเน้นใช้หลักการตีมูลค่าโดยใช้ราคาตลาด (market oriented approach) หรือการใช้ราคาตลาดเพื่อตีค่าประโยชน์ กล่าวคือราคาในตลาดแข่งขันจะเป็นราคาที่แท้จริงที่สะท้อนถึงความหายากของทรัพยากรทำการศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำผลการศึกษาพบว่า
          1) รายได้เฉลี่ยจากพื้นที่ชุ่มน้ำ จากการใช้ทรัพยากรในด้านต่างๆ ได้จากการศึกษาด้วยแบบสอบถามผู้มีส่วนได้-ส่วนเสียในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ ซึ่งขึ้นอยู่กับทรัพยากรต่างๆ ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ มูลค่าการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธ จากการใช้ประโยชน์ของครัวเรือนเฉลี่ยครัวเรือนละ 240,000 บาท/ปี
          2) จำนวนครัวเรือนที่ได้ประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธ โดยขึ้นอยู่กับจำนวนประชากรและ การใช้ประโยชน์ของแต่ละพื้นที่ จากการศึกษาพบครัวเรือนร้อยละ 7.70 ที่ได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากพื้นที่ชุ่มน้ำ
          3) มูลค่าทางเศรษฐกิจจากการใช้ประโยชน์ทั้งหมดของพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธ คิดเป็น 220.7 ล้านบาท

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ปัญหาและการคุกคามพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำคลองพระพุทธในช่วงเวลาที่สำรวจในเดือนกรกฎาคม 2558 คือ การขุดร่องเพื่อสูบน้ำจากอ่างเก็บน้ำไปใช้ในพื้นที่เกษตรกรรม การขุดลอกดังกล่าวสอดคล้องกับการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำ และปัญหาการคุกคามของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน บริเวณโดยรอบพื้นที่ชุ่มน้ำ