หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ

 

ปากแม่น้ำเวฬุ


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในอำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี
และอำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด
เนื้อที่คำนวณจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เนื้อที่ 121,342 ไร่
พิกัดภูมิศาสตร์ระหว่าง 193799–203588N และ 1350727–1378829E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการรจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2558 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

           เป็นตัวแทนพื้นที่ศึกษาในลุ่มน้ำโตนเลสาบ เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทอ่างเก็บน้ำ ตั้งอยู่ในตำบลทับไทร อำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง เก็บกักน้ำได้กว่า 70 ล้านลูกบาศก์เมตร ก่อสร้างโดยกรมชลประทาน ตั้งแต่ปี 2542 เพื่อใช้ประโยชน์ทางการเกษตรและการประมง สำหรับประชาชนชาวอำเภอโป่งน้ำร้อนและอำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี รวมถึงพื้นที่ใกล้เคียง

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           สังคมพืชที่พบในพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุเป็นป่าชายเลน ณัฐ และคณะ (2557) ได้สำรวจพรรณไม้ป่าชายเลนและการประยุกต์ใช้ข้อมูลการสำรวจระยะไกลจากดาวเทียมเพื่อสร้างแผนที่ป่าชายเลนบริเวณปากแม่น้ำเวฬุ พบพรรณไม้ป่าชายเลน 26 ชนิด ซึ่งถือว่ามีจำนวนชนิดที่มากเมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนชนิดของพรรณไม้ป่าชายเลนที่แท้จริง 41 ชนิดที่พบทั้งประเทศ (สรายุทธ และรุ่งสุริยา, 2554 ) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ (2550) ได้รายงานว่า พบพรรณไม้ทั้งพรรณไม้ป่าชายเลนและพรรณไม้ทั่วไปที่มีสรรพคุณเป็นสมุนไพร นอกจากนี้ สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม (2542) ที่ทำทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติของประเทศไทย รายงานว่า พบพรรณไม้ประมาณ 32 ชนิด เช่น โกงกางใบเล็ก โกงกางใบใหญ่ แคทะเล ช้าเลือด ช้าคราม ปรงทะเล ปรงหนู และจาก เป็นจากการประเมินของผู้วิจัย คาดว่าในพื้นที่ชุ่มน้ำนี้น่าจะมีพรรณไม้อย่างน้อย 200 ชนิด เป็นพืชต่างถิ่นที่รุกรานอย่างน้อย 10 ชนิด พบชนิดพรรณไม้หายาก 2 ชนิด คือ จิกทะเล Barringtonia asiatica (L.) Kurz และปรงทะเล Acrostichum aureum L. (Santisuk, 2004)

           สถานภาพการอนุรักษ์ชนิดพรรณไม้ในพื้นที่ชุ่มน้ำ ไม่พบว่า มีชนิดพรรณไม้ที่ถูกคุกคาม (threatened species) ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) และได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Santisuk, 2006) แต่อย่างใด

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           สถานภาพการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า มีสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม (threatened species) ทั้งสิ้น 2 ชนิด เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) จำนวน 3 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) 2 ชนิด คือ นากใหญ่ขนเรียบ (Lutrogale perspicillata) และโลมาปากขวด (Tursiops aduncus)

          เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) 1 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) คือ นากใหญ่ขนเรียบ (Lutrogale perspicillata)

ทรัพยากรปลา
           จากการสำรวจสถานภาพทรัพยากรปลาในพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุ จำนวน 3 จุด พบปลาทั้งสิ้น 114 ชนิด จาก 33 วงศ์ สถานภาพของปลาในพื้นที่ปากแม่น้ำเวฬุ จากการตรวจสอบสถานภาพของปลาที่พบในการศึกษาพบปลาที่ติดสถานภาพของ IUCN Red List of Threatened Species (2006) และสถานภาพของ Thailand Red Data: Fishes (Vidthayanon, 2005) จำนวน 10 ชนิด โดยเป็นชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์ (EN-Endangered species) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาสวาย Pangasianodon hypophthalmus (Sauvage, 1878) ชนิดที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU-Vulnerable species) จำนวน 9 ชนิด ได้แก่ ปลายอดจาก Muraenesox cinereus (Forsskål 1775), ปลาซิวหนู Boraras urophthalmoides (Kottelat, 1991), ปลาบ้า Leptobarbus hoeveni (Bleeker, 1851), ปลาปล้องอ้อย Pangio kuhlii (Valenciennes, 1846), ปลาค้อเกาะช้าง Schistura kohchangensis (Smith, 1933), ปลาดุกด้าน Clarias batrachus (Linnaeus, 1758), ปลาดุกอุย Clarias macrocephalus Günther, 1864, ปลาดุกลำพัน Clarias nieuhofii Valenciennes, 1840 และปลาลิ้นแมว Silurichthys phaiosoma  (Bleeker, 1851)

           นอกจากนี้พบปลาชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 2 ชนิด คือ ปลาหมอเทศ Oreochromis mossambicus (Peters, 1852) และปลานิล Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน 2 ชนิด คือ ปลาเปคู Piaractus brachypomus (Cuvier, 1817) และปลากดเกราะ Pterygoplichthys anisitsi Eigenmann & Kennedy, 1903

ความหลากหลายของสัตว์หน้าดิน
           จากการสำรวจและเก็บตัวอย่างสัตว์หน้าดินในปากแม่น้ำเวฬุเดือนกรกฏาคม 2558 จำนวน 3 จุด พบสัตว์หน้าดินทั้งสิ้น 12 ชนิด จาก 3 ไฟลัม 5 ชั้น 9 อันดับ 11 วงศ์ มีปริมาณความชุกชุมของสัตว์หน้าดิน 1,536 ตัวต่อตารางเมตร พบชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 1 ชนิด ได้แก่ Pomacea sp.(หอยเชอรี่)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

ความสัมพันธ์ของชุมชนกับพื้นที่ชุ่มน้ำ
           จากการศึกษาโดยการใช้แบบสอบถาม พบว่า ชุมชนส่วนใหญ่ (ร้อยละ 54.5) ทราบเกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำ ผู้ตอบแบบสอบถาม ร้อยละ 36.4 ไม่ทราบเรื่องแนวเขตพื้นที่นั้น และร้อยละ 54.5 เห็นว่ามีแนวเขตไม่ชัดเจน ปัจจุบันมีการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ ร้อยละ 81.8 โดยใช้เพื่อการดำรงชีวิตมากที่สุดคิดเป็นร้อยละ 42.12 ที่เหลือใช้ประโยชน์เพื่อการท่องเที่ยว/นันทนาการ มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์/วัฒนธรรม/ประเพณีท้องถิ่น เพื่อการศึกษา/การเรียนรู้ และด้านเศรษฐกิจ โดยมีมูลค่าทางเศรษฐกิจจากการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำเท่ากับ 202.2 ล้านบาท

การใช้ประโยชน์
          การประเมินและวิเคราะห์ข้อมูลสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เพื่อประกอบการพิจารณาจัดระดับความสำคัญตามดัชนีชี้วัดด้านเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยในการศึกษาวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์การตีมูลค่าประโยชน์ด้านต่างๆ ใช้หลักการตีค่า (valuation technique) ในการศึกษานี้จะเน้นใช้หลักการตีมูลค่าโดยใช้ราคาตลาด (market oriented approach) หรือการใช้ราคาตลาดเพื่อตีค่าประโยชน์ กล่าวคือราคาในตลาดแข่งขันจะเป็นราคาที่แท้จริงที่สะท้อนถึงความหายากของทรัพยากรทำการศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำผลการศึกษาพบว่า
          1) รายได้เฉลี่ยจากพื้นที่ชุ่มน้ำ จากการใช้ทรัพยากรในด้านต่างๆ ได้จากการศึกษาด้วยแบบสอบถามผู้มีส่วนได้-ส่วนเสียในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ ซึ่งขึ้นอยู่กับทรัพยากรต่างๆ ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ มูลค่าการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุ จากการใช้ประโยชน์ของครัวเรือนเฉลี่ยครัวเรือนละ 116,000 บาท/ปี
          2) จำนวนครัวเรือนที่ได้ประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุ โดยขึ้นอยู่กับจำนวนประชากรและการใช้ประโยชน์ของแต่ละพื้นที่ จากการศึกษาพบครัวเรือนร้อยละ 6.40 ที่ได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากพื้นที่ชุ่มน้ำ
          3) มูลค่าทางเศรษฐกิจจากการใช้ประโยชน์ทั้งหมดของพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุ คิดเป็น 202.2 ล้านบาท

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ปัญหาและการคุกคามพื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุในช่วงเวลาที่สำรวจในเดือนกรกฎาคม 2558 คือ การบุกรุกก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างการทิ้งขยะและสิ่งปฏิกูลต่างๆ นอกจากนี้ยังพบว่า มีการระบายน้ำเสียจากการทำนากุ้งที่อยู่โดยรอบลงสู่พื้นที่ชุ่มน้ำและการทำประมงที่ผิดกฎหมาย (มีการใช้เครื่องทุ่นแรง) ทำให้ปริมาณสัตว์น้ำในบริเวณปากน้ำน้ำมีจำนวนลดลง และยังทำให้เกิดการระคายเคืองต่อผิวหนังของชาวประมง