หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนตามมติคณะรัฐมนตรี

 

อ่างเก็บน้ำแม่วะ


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ในตำบลบ้านบอม อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง
เนื้อที่ผิวน้ำคำนวณจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ เนื้อที่ 562 ไร่
พิกัดภูมิศาสตร์ระหว่าง 551905-551939 N และ1994506-1996095 E

แผนที่
 
 
อ้างอิง
โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการรจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย ปีงบประมาณ 2558 โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

           เป็นตัวแทนพื้นที่ศึกษาในลุ่มน้ำวัง เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทอ่างเก็บน้ำกึ่งธรรมชาติ ตั้งอยู่ในเขตตำบลบ้านบอม อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จากฏีกาของกำนันตำบลบ้านกิ่ว ตำบลบ้านบอม ตำบลบ้านกิ่ว และตำบลป่าต้น อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง ได้พระราชทานพระมหากรุณาธิคุณให้ทรงรับโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่วะไว้เป็นโครงการ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ  ดังนั้นสำนักราชเลขาธิการได้แจ้งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณาศึกษาความเหมาะสม ในการดำเนินการก่อสร้าง โดยก่อสร้างเป็นอ่างเก็บน้ำ มีความกว้าง 8.00 เมตร ความยาว 134.00 เมตร ความสูง 24.00 เมตร มีพื้นที่การเกษตรรวมทั้งหมด 14,800 ไร่ แบ่งเป็นส่วนน้ำในฤดูฝน มีพื้นที่ปลูกข้าวจำนวน 13,000 ไร่ และมีพื้นที่ปลูกพืชไร่ จำนวน 30 ไร่ มีจำนวนประชากรทั้งหมด 1,468 ครัวเรือน

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

ทรัพยากรป่าไม้
           สังคมพืชเป็นป่าเบญจพรรณ การศึกษาครั้งนี้พบพรรณไม้รวม 378 ชนิด จาก 299 สกุล 109 วงศ์ เป็นพรรณไม้ที่นำเข้าไปปลูก 13 ชนิด เช่น กาสะลองคำRadermachera ignea (Kurz) Steenis  หูกวางTerminalia catappa L. สัก Tectona grandis L. f.  ราชพฤกษ์ Cassia fistula L. หางนกยูงฝรั่ง Delonix regia (Bojer ex Hook.) Raf. กระถินณรงค์ Acacia auriculaeformis A. Cunn. ex Benth. ประดู่บ้านPterocarpus indicus Willd. และยูคาลิป Eucalyptus camaldulensis Dehnh. เป็นต้น พบพรรณไม้หายาก 2 ชนิด ได้แก่ แซะเครือ Callerya chlorantha Mattapha & Sirich. และสรัสจันทร Burmania coelestis D. Don ซึ่งแซะเครือเป็นพรรณไม้ชนิดใหม่ อยู่ระหว่างการพิจารณาตั้งชื่อจากผู้เชี่ยวชาญชนิดพรรณไม้

           สถานภาพการอนุรักษ์ชนิดพรรณไม้ในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า มีชนิดพรรณไม้ที่ถูกคุกคาม (threatened species) 1 ชนิด เป็นชนิดพรรณไม้ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) 1 ชนิด โดยเป็นชนิดที่ที่มีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (EN) คือ มะค่าโมง Afzelia xylocarpa (Kurz) Craib อย่างไรก็ตามไม่มีชนิดพรรณไม้ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Santisuk, 2006) แต่อย่างใด

           พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 1 จำนวน 14 ชนิด ได้แก่ หงอนไก่ไทย Celosia argenteaL. สาบเสือ Chromolaena odorata (L.) R. M. King & H. Rob. ขี้ไก่ย่าน Mikania micrantha (L.) Kunth บัวตอง Tithonia diversifolia (Hemsl.) A. Gray หญ้ายาง Euphorbia heterophylla L. แมงลักคา Hyptis suaveolens (L.) Poit. กระถิน Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit ไมยราบยักษ์ Mimosa pigra L. แว่นแก้วHydrocotyle umbellataL. จอก Pistia stratiotes L. หญ้าคา Imperata cylindrica (L.) P.Beauv. หญ้าขจรจบ Pennisetum polystachyon (L.) Schult. สาหร่ายหางกระรอก Hydrilla verticillata (L. f.) Royle และผักตบชวา Eichhornia crassipes (Mart.) Solms พบพืชต่างถิ่นที่รุกรานรายการ 2 จำนวน 3 ชนิด ได้แก่ ผักเป็ดน้ำAlternanthera philoxeroides (Mart.) Griseb. ผักขมหนาม Amaranthus spinosus L. และตะขบฝรั่ง Muntingia calabura L.

ทรัพยากรสัตว์ป่า
           สถานภาพการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า สถานภาพการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ พบว่า มีสัตว์ป่าที่ถูกคุกคาม (threatened species) ทั้งสิ้น 2 ชนิด เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชี Thailand Red Data (Nabhitabhata & Chan-ard, 2005) โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) จำนวน 1 ชนิด คือ ตะพาบน้ำ (Amyda cartilaginea)

           เป็นสัตว์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีบัญชี The IUCN Red List of Threatened Species (IUCN, 2015) 3 ชนิด โดยเป็นสัตว์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) 2 ชนิด คือ งูจงอาง (Ophiophagus hannah) และตะพาบน้ำ (Amyda cartilaginea)

ทรัพยากรปลา
           จากการสำรวจสถานภาพทรัพยากรปลาในพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำแม่วะ จำนวน 2 จุด พบปลาทั้งสิ้น 120 ชนิด จาก 30 วงศ์ สถานภาพของปลาในพื้นที่อ่างเก็บน้ำแม่วะ จากการตรวจสอบสถานภาพของปลาที่พบในการศึกษาพบปลาที่ติดสถานภาพของ IUCN Red List of Threatened Species (2006) และสถานภาพของ Thailand Red Data: Fishes (Vidthayanon, 2005) จำนวน 7 ชนิด โดยเป็นชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (CR-Critically endangered species) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาบึก Pangasianodon gigas Chevey, 1931 ชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์ (EN-Endangered species) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาสวาย Pangasianodon hypophthalmus (Sauvage, 1878) ชนิดที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU-Vulnerable species)  จำนวน 4 ชนิด ได้แก่ ปลาซิวใบไผ่แม่แตง Devario maetaengensis (Fang, 1997), ปลาแดงน้อย Discherodontus ashmeadi (Fowler, 1937), ปลาดุกด้าน Clarias batrachus (Linnaeus, 1758), และปลาบู่สมิธ Phenacostethus smithi Myers, 1928 ชนิดที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (NT-Near Threatened) จำนวน 1 ชนิด ได้แก่ ปลาแกง Cirrhinus molitorella (Valenciennes, 1844)

           ชนิดพันธุ?ประจําถิ่น (Endemic species) พบปลาที่เป็นปลาเฉพาะถิ่นของประเทศไทย 2 ชนิด ได?แก? ปลาจาด Hypsibarbus suvattii Rainboth, 1996 และปลาบู่สมิธ Phenacostethus smithi Myers, 1928 นอกจากนี้พบปลา ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว 4 ชนิด คือ ปลากดเกราะ Hypostomus plecostomus (Linnaeus, 1758), ปลาดุกรัสเซีย Clarias gariepinus (Burchell, 1822), ปลาหมอเทศ Oreochromis mossambicus (Peters, 1852) และปลานิล Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) และปลาชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน 1 ชนิด คือ ปลากดเกราะ Pterygoplichthys ambrosettii (Holmberg, 1893)

ความหลากหลายของสัตว์หน้าดิน
           จากการสำรวจและเก็บตัวอย่างสัตว์หน้าดินในพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำแม่วะ เดือนกรกฎาคม 2558 จำนวน 2 จุด พบสัตว์หน้าดินทั้งสิ้น 6 ชนิด จาก 1 ไฟลัม 2 ชั้น 4 อันดับ 5 วงศ์ มีปริมาณความชุกชุมของสัตว์หน้าดิน 186 ตัวต่อตารางเมตร

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

ความสัมพันธ์ของชุมชนกับพื้นที่ชุ่มน้ำ
           จากการศึกษาโดยการการสอบถาม พบว่า ชุมชนส่วนใหญ่ (ร้อยละ 75) ไม่ทราบเกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำ และไม่ทราบแนวเขตพื้นที่ชุ่มน้ำที่ชัดเจน ปัจจุบันใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ ร้อยละ 100 เพื่อการดำรงชีวิต เพื่อการท่องเที่ยว/นันทนาการ มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์/วัฒนธรรม/ประเพณีท้องถิ่น และด้านเศรษฐกิจ โดยส่วนใหญ่การใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เป็นแหล่งน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค เป็นแหล่งจับปลาและสัตว์น้ำของชุมชน และแหล่งเก็บอาหาร/ของป่าของชุมชน โดยมีมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำเท่ากับ 3.8 ล้านบาท

การใช้ประโยชน์
          การประเมินและวิเคราะห์ข้อมูลสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจของการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำ เพื่อประกอบการพิจารณาจัดระดับความสำคัญตามดัชนีชี้วัดด้านเศรษฐกิจของพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยในการศึกษาวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์การตีมูลค่าประโยชน์ด้านต่างๆ ใช้หลักการตีค่า (valuation technique) ในการศึกษานี้จะเน้นใช้หลักการตีมูลค่าโดยใช้ราคาตลาด (market oriented approach) หรือการใช้ราคาตลาดเพื่อตีค่าประโยชน์ กล่าวคือราคาในตลาดแข่งขันจะเป็นราคาที่แท้จริงที่สะท้อนถึงความหายากของทรัพยากรทำการศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำผลการศึกษาพบว่า
           1) รายได้เฉลี่ยจากพื้นที่ชุ่มน้ำ จากการใช้ทรัพยากรในด้านต่างๆ ได้จากการศึกษาด้วยแบบสอบถามผู้มีส่วนได้-ส่วนเสียในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ ซึ่งขึ้นอยู่กับทรัพยากรต่างๆ ที่ชุมชนใช้ประโยชน์ มูลค่าการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำแม่วะ จากการใช้ประโยชน์ของครัวเรือนเฉลี่ยครัวเรือนละ 58,800 บาท/ปี
           2) จำนวนครัวเรือนที่ได้ประโยชน์จากพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำแม่วะ โดยขึ้นอยู่กับจำนวนประชากรและ การใช้ประโยชน์ของแต่ละพื้นที่ จากการศึกษาพบครัวเรือนร้อยละ 5.40 ที่ได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากพื้นที่ชุ่มน้ำ
           3) มูลค่าทางเศรษฐกิจจากการใช้ประโยชน์ทั้งหมดของพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำแม่วะ คิดเป็น 53.5 ล้านบาท

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ปัญหาและการคุกคามพื้นที่ชุ่มน้ำอ่างเก็บน้ำแม่วะ ในช่วงเวลาที่สำรวจในเดือนกรกฎาคม 2558 คือ ปัญหาภัยแล้ง ซึ่งส่งผลให้ระดับในน้ำในอ่างเก็บน้ำต่ำที่สุดในรอบ 5 ปี อาจส่งผลต่อสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในน้ำ และการคุกคามของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน