หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

เขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงโขงหลง


ตำบลบ้านต้อง ตำบลโสกก่าม อำเภอเซกา ตำบลบึงโขงหลง ตำบลโพธิ์หมากแข้ง อำเภอบึงโขงหลง จังหวัดบึงกาฬ     
เนื้อที่ประมาณ :13,837.5 ไร่
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : 160-170 เมตร
ระวาง : 5845 III , 5844 IV


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          พื้นที่รอบบึงบริเวณบ้านต้องและตอนล่างของสันเขื่อน ร้อยละ 20 ของพื้นที่เป็นที่มีเอกสิทธิ์ นส. 3 ก อีกร้อยละ 80 ของพื้นที่ เป็นที่ สปก. และที่ใบจองกบท. 5 – 6การทำประมงมีผลกระทบต่อนกน้ำมากพอสมควร
มีการรบกวนนกน้ำ ล่านกและเก็บไข่นก มีการลักลอบตัดไม้จากป่าไม้ ใช้สอยในกิจกรรมต่างๆ ทำให้ป่าไม้เสื่อมโทรมมีแนวโน้มการขยายตัว ของชุมชนสูง ทำให้มีการระบายน้ำเสียลงแหล่งน้ำเกิดขึ้น น้ำไม่สะอาด
เพราะขยะ สิ่งปฏิกูล สวะจากจอกแหน นอกจากนั้นยังมีปัญหาการตื้นเขิน
ทางตอนปลายของบึง ปริมาณสัตว์น้ำลดลง มีการรุกที่ดินสาธารณะ

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

             สภาพทางชีวภาพ พันธุ์ไม้รอบบึง ได้แก่ ยาง (Dipterocarpus spp.) ตะแบกใหญ่ (Lagerstroemia calyculata ) ประดู่ (Pterocarpus macrocarpus) ตะเคียนทอง (Hopea odorata) เกาะกลางน้ำมีหว้า (Eugenia cumini) ไทร (Ficus spp.) ตะแบกนา (Lagerstroemia siamica) บนดอนสวรรค์มีป่าดิบแล้ง มีไม้ใหญ่ ได้แก่ ตะแบก (Lagerstroemia cuspidatea) กระบก (Irvingia malayana) แสมขาว (Avicennia alba) ตีนเป็ด (Alstonia scholaris) กันเกรา (Fagraea fragrans) กระบาก (Anisoptera costata) กกสามเหลี่ยม (Scirpus grossus) เป็นต้น ซึ่งป่าไม้และป่าหญ้าริมน้ำเป็นที่สร้างรังวางไข่ของนกน้ำหลายชนิด

ขอบบึงล้อมรอบด้วยดงแห้วทรงกระเทียม (Eleocharis spiralis) กกเหลี่ยม (Scirpus grossus) เอื้องเพ็ดม้า (Polygonum tomentosum) บริเวณพื้นน้ำมีบัวสาย (Nymphaea lotus) บัวหลวง (Nelumbo nucifera) กลางน้ำมีพืชใต้น้ำ ได้แก่ สาหร่ายหาง กระรอก (Hydrilla verticillata) ผักโฮบเฮบ (Ottlia alismoides) ผักบุ้ง (Ipomoea aquatica) ชายน้ำใกล้บริเวณเกาะต่างๆ พบ พังพวยน้ำ (Jussiaea repens) บอน (Schismatoglotis calyptrate)

นก

พบนกอย่างน้อย 29 ชนิด เป็นนกน้ำ นกชายเลนอย่างน้อย 27 ชนิด นกประจำถิ่น 3 ชนิด นกอพยพแต่มิใช่เพื่อการผสมพันธุ์ 26 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคาม ของโลก (globally threatened) ได้แก่ เป็ดดำหัวดำ (Aythya baeri) ชนิดที่อยู่ใน สถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ของประเทศไทย ได้แก่ นกกระสาแดง (Ardea purpurea) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ เป็ดดำหัวสีน้ำตาล (Aythya nyroca) และเป็ดดำหัวดำ ชนิดที่อยู่ในสถานภาพ ใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่ เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) และนกกระแตหัวเทา (Vanellus cinereus) บึงโขงหลงเป็น แหล่งที่อยู่อาศัยและ หากินของนกจำนวนมาก นับร้อยตัว ได้แก่ เป็ดแดง (Dendrocygna javanica) นกยางโทนน้อย (Egretta intermedia) นกยางเปีย (E. garzetta) นก อีแจว (Hydrophasianus chirurgus) เป็ดลาย (Anas querquedula)

จากรายงานสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงโขงหลง (พฤศจิกายน 2553) พบว่าในปี พ.ศ.2549 พบ 148 ชนิด ต่อมาในปี พ.ศ.2553 พบเพิ่มขึ้นเป็น 157 ชนิด เนื่องจากมีนกอพยพเข้ามาในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง สำหรับสถานภาพการคุกคาม พบนกที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable=VU) 2 ชนิด คือ นกกระสาแดง (Ardea purpureaและนกขมิ้นขาว (Oriolus mellianus) สถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (Near Threatented) ได้แก่ กระแตหัวเทา (Vanellus cinereus) นกอีลุ้ม (Gallicrex cinera) นกแสก (Tyto alba) เหยี่ยวปีกแดง (Butastur liventer)

นกที่พบในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงโขงหลง ได้มีดำเนินการสำรวจตั้งแต่ปี พ.ศ.2549-2553 พบ่วา นกอพยพย้านถิ่นเข้ามาในพื้ทนี่มีทั้งนกอพยพย้ายถิ่น เข้ามาช่วงฤดูหนาว นกอพยพย้ายถิ่นเข้ามาเพื่อใช้พื้นที่ เป็นแหล่งจับคู่ผสมพันธุ์ สร้างรังวางไข่และนกอพยพย้ายถิ่นผ่านเข้ามาในพื้นที่ ซึ่งบางชนิดอพยพพลัดหลง
เข้ามาแล้วไม่พบอีก เช่น ห่านเทาปากสีชมพู (
Anser Anserซึ่งพลัดหลงเข้ามา 6 ตัว ในปี 2545 นกจับแมลงตะโพกเหลือง (Ficidula zanthopigiaและยังมีนกอีก หลายชนิดที่สำรวจพบเพิ่มขึ้นในแต่ละปี แต่ยังคงต้องมีการติดตามสถานภาพ การอพยพ เช่น นกชายเลนปากกว้าง (Limicola falcinellus) ซึ่งพบครั้งแรก
ในปี
2549 แล้วไม่พบอีกจนถึงปี 2553 ซึ่งพบอีกครั้งในบริเวณเดิม คือ โนนสาวเอ้ บ้านโคกกระแซ อ.เซกา จ.หนองคาย

ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงจำนวนชนิดนกอพยพ คือ
     1. ระดับน้ำในบึง มีผลกับกลุ่มนกชายเลนและนกอุ้มบาตร ที่ไม่ชอบหากิน ในพื้นที่ที่มีระดับน้ำลึกมาก
     2. กิจกรรมการหาปลา รูปแบบวิธีและอุปกรณ์การหาปลาในส่วนต่างๆ ของพื้นที่
     3. สภาพภูมิอากาศที่มีผลต่อการพบบก คือ พายุหรือฝนที่ตกตามฤดูกาล หรือ นอกฤดูกาล

สัตว์เลื้อยคลาน

พบกลุ่มของงู 36 ชนิด กลุ่มกิ้งก่า จิ้งเหลน จิ้งจก ตุ๊กแก 4 ชนิด กลุ่มเต่า และ ตะพาบน้ำ 2 ชนิด มีสถานภาพเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 8 ชนิด และสัตว์ป่าไม่คุ้มครอง รวม 30 ชนิด

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

พบ 10 ชนิด เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 4 ชนิด ไม่เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 6 ชนิด

แมลง

พบ 90 ชนิด เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 1ชนิด ไม่เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 89 ชนิด

ปลา

พบปลาอย่างน้อย 25 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) พบ 8 ชนิด ปลาในวงศ์ปลาหมอ (Anabantidae) พบ 3 ชนิด เป็นปลาเศรษฐกิจ 8 ชนิด ได้แก่ ปลากะสูบจุด (Hampala dispar) ปลาตะโกก (Cyclocheilichthys enolops) ปลาสร้อยขาว (Henicorhynchus siamensis) ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus schlegeli) ปลาแขยงข้างลาย (Mystus spp.) ปลากดเหลือง (Hemibagrus nemurus) ปลานิล (Oreochromis niloticus) และ ปลาช่อน (Channa striatus)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 
การจัดการและการคุกคาม  
 

จัดเป็นบึงน้ำจืดที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นแหล่งที่อยู่ของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ และสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ หลายชนิด เช่น ปลาก้างพระร่วง (Kryptopterus bichirris) ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลากัดเขียว (Betta smaragdina) ปลากัดไทย (B. splendens) นกกระสานวล (Ardea cinerea) นกกระสาแดง (A. purpurea) เหยี่ยวดำ (Milvus migrans) นกกระแตหาด (Vanellus duvaucelii) นกกระแตหัวเทา (V. cinereus) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) และเหยี่ยวแดง (Haliastur Indus) พบเป็ดดำหัวสีน้ำตาล (Aythya nyroca) ซึ่งอยู่ในสถานภาพ ถูกคุกคามของโลก บึงโขงหลงเป็นแหล่งอาหารและแหล่งวางไข่สำหรับปลา หลายชนิดโดยปลาที่พบเฉพาะบริเวณนี้ เช่น ปลาซิวแก้ว (Clupeichthys aesamensis) ปลาซิวแคระสามจุด (Boraras micros) ปลาซิวหางกรรไกรเล็ก (Rasbora spilocerca) ปลาบู่แคระ (Brachygobius sp.) ปลาบู่กุดทิง (Odontobutis aurarmus) และปลาปักเป้าดำ (Tetraodon leiurus)

ได้รับการประกาศเป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่า ในราชกิจจานุเบกษาเล่ม 99 ตอนที่ 194 วันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2525 ขณะนี้มีการดำเนินการโครงการศึกษา
การอนุรักษ์และคุ้มครองพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบึงโขงหลง จังหวัดหนองคาย

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า