หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับชาติ
 

แม่น้ำเจ้าพระยา


ที่ตั้ง : จังหวัดนครสวรรค์ จังหวัดชัยนาท จังหวัดสิงห์บุรี จังหวัดอ่างทอง จังหวัดนครศรีอยุทยา จังหวัดปทุมธานี จังหวัดนนทบุรี จังหวัดสมุทรปราการ
ความยาวรวมประมาณ 380 กิโลเมตร  
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 0-20 เมตร
ระวาง 5036 I,5037 I,II, 5038 I,II, 5039 II,IV, 5040 III, 5136 II,IV,5137 IV


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          เป็นแม่น้ำสายสำคัญที่สุดของประเทศไทย มีต้นกำเนิดจากทิวเขาถนนธงชัย และทิวเขาผีปันน้ำ เกิดจากการรวมตัวกันของแม่น้ำปิง วัง ยม และน่าน ไหลลงมาที่อำเภอปากน้ำโพ จังหวัดนครสวรรค์ เมื่อไหลต่อมาในเขตภาคกลาง ยังมีแม่น้ำสะแกกรัง แม่น้ำป่าสักไหลมาบรรจบ จากแม่น้ำเจ้าพระยา เริ่มต้นที่จังหวัดนครสวรรค์ ไหลลงมาถึงจังหวัดชัยนาท ผ่านที่ราบเจ้าพระยาตอนล่าง โดยแยกเป็นทางน้ำสายหลัก 2 สาย ทางน้ำที่ไหลไปทางตะวันตก คือ แม่น้ำท่าจีน ส่วนทางน้ำที่แยกไปทางตะวันออกยังแยกออกเป็นทางน้ำอีกสองสาย คือ แม่น้ำน้อย มีความยาว 135 กิโลเมตร และแม่น้ำลพบุรี มีความยาว 87 กิโลเมตร แล้วไหลมาบรรจบกันก่อนไหลลงสู่อ่าวไทยที่ปากแม่น้ำเจ้าพระยา จังหวัดสมุทรปราการ ตลอดสายแม่น้ำมีความยาวรวมประมาณ 380 กิโลเมตร มีพื้นที่ลุ่มน้ำประมาณ 20,125 ตารางกิโลเมตร (12,578,125 ไร่)

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

           พบปลาในแม่น้ำเจ้าพระยาและลำน้ำสาขาอย่างน้อย 329 ชนิด ชนิดที่สูญพันธุ์ไปแล้ว (extinct) จากแม่น้ำเจ้าพระยา ได้แก่ ปลาสายยูหรือปลาหวีเกศ (Platytropius siamensis) ปลาเสือตอลายใหญ่ (Coius microlepis) และปลาหางเหยี่ยวหรือปลาหางไหม้ (Balantiocheilus melanopterus) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ปลาหมูอารีย์ (Botia sidthimunki) ปลากระโห้ (Catlocarpio siamensis) ปลากะทิหรือปลากระต่าย (Cyclocheilichthys heteronema) ปลาเนื้ออ่อนหรือปลาปีกไก่หนวดยาว (Kryptopterus limpok) ปลาดาบยาวหรือปลาท้องพลุหรือปลาฝักพร้า (Macrochirichthys macrochirus) ปลาบู่รำไพ (Mugilogobius rambaiae) ปลาหนวดแมว(Ompok eugeneiatus) ปลาเทพา (Pangasius sanitwongsie) ปลาเค้าดำ (Wallago leerii) ปลาค้างคาวติดหินหรือปลาแค้(Oreoglanis siamensis) ซึ่งเป็นชนิดเฉพาะถิ่น()ด้วย ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลากระเบนราหูหรือปลากระเบนเจ้าพระยา (Himantura chaophraya)ปลาน้ำเงิน (Kryptopterus apogon) ปลายี่สกหรือปลายี่สกทองหรือปลาเอิน (Probarbus jullieni) ชนิดที่พบมาก ได้แก่ ปลาสร้อยขาว (Henicorhynchus siamensis) ปลาตะโกก (Cyclocheilichthys enoplos) ปลาตะเพียน (Puntius sp.) ปลากด (Mystus sp.) ปลาแขยง (Bagroides siamensis) ปลากะมัง (Puntioplites proctozysron)
          พบสัตว์ที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered) ในธรรมชาติ ได้แก่ จระเข้น้ำจืด (Crocodylus siamensis) พบเป็นครั้งคราวในแม่น้ำเจ้าพระยาและลำน้ำสาขา คาดว่าเป็นจระเข้จากแหล่งเพาะเลี้ยง
          พบพันธุ์ไม้น้ำน้อยมากเพียง 24 ชนิด ชนิดที่พบมาก ได้แก่ ผักตบชวา (Eichornia crassipes)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

          - เป็นแม่น้ำสายหลักในระบบลุ่มน้ำเจ้าพระยา และมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเศรษฐกิจของประเทศ เป็นแหล่งน้ำที่หล่อเลี้ยงที่ราบภาคกลางซึ่งมีความกว้างใหญ่และอุดมสมบูรณ์ เป็นอู่ข้าวอู่น้ำของประเทศ มีพื้นที่เพาะปลูกผลิตข้าวได้ประมาณ 1 ใน 3 ของประเทศ ชุมชนสองฟากฝั่งน้ำใช้น้ำเพื่อการอุปโภค การเกษตร อุตสาหกรรม เป็นแหล่งน้ำดิบทำประปา เป็นแหล่งทำการประมง
          - เป็นแหล่งขยายพันธุ์และเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ เป็นแหล่งอาหารโปรตีนที่สำคัญของภาคกลาง เป็นเส้นทางคมนาคมขนส่งสินค้าที่สำคัญ นอกจากนี้ยังเปรียบเสมือนเส้นชีวิตของชาวไทยภาคกลางซึ่งมีความรักความผูกพันกับแม่น้ำสายนี้
          - เป็นแหล่งตั้งถิ่นฐานชุมชนเก่าแก่ เป็นที่ตั้งของเมืองหลวงของชาติทั้งในอดีตและปัจจุบัน เป็นแหล่งกำเนิดขนบธรรมเนียม ประเพณีของท้องถิ่น วัฒนธรรมพื้นบ้านมากมาย และมีความสำคัญทางศาสนา รวมทั้งเป็นแหล่งนันทนาการและการท่องเที่ยวทางเรือ

การจัดการและการคุกคาม  
 

          - มีการประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เรื่องกำหนดฤดูกาลปลามีไข่ และกำหนดชนิด ขนาด และวิธีใช้เครื่องมือทำการประมง กรมประมงจัดทำโครงการฟื้นฟูทรัพยากรประมงน้ำจืด ค้นคว้าหาวิธีเพาะพันธุ์ปลาหน้าวัดที่อยู่ริมแม่น้ำ และกรมควบคุมมลพิษวางมาตรการฟื้นฟูแม่น้ำเจ้าพระยาโดยร่วมมือกับภาคเอกชน มีการพัฒนาโครงการชลประทานเจ้าพระยาใหญ่ ที่ประกอบด้วยเขื่อนทดน้ำเจ้าพระยาระบบส่งน้ำและระบบระบายน้ำที่ค่อนข้างสมบูรณ์ 
          - ความอุดมสมบูรณ์ของสัตว์น้ำลดลง คุณภาพน้ำเสื่อมลง การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินสองฟากฝั่งแม่น้ำ โครงการพัฒนาเส้นทาง ถนน ทางรถไฟ เลียบแม่น้ำลำคลอง การสร้างท่าเรือ เพื่อการคมนาคม

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า