หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ใน อำเภอลานสัก กิ่งอำเภอห้วยยอด อำเภอบ้านไร่          จังหวัดอุทัยธานี อำเภออุ้งผาง จังหวัดตาก 
เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำประเภท น้ำตก ธารน้ำร้อน ลำห้วย ลำธาร

แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

             เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งครอบคลุมส่วนหนึ่งของเทือกเขาถนนธงชัย มีภูมิประเทศหลากหลาย
รูปแบบ ประกอบด้วยสันเขาใหญ่น้อยหลายสัน โดยเฉพาะทางตอนเหนือของพื้นที่สภาพภูมิประเทศลาดเทลงไป
ทางตอนใต้ และมีที่ราบที่ไม่กว้างขวางมากนัก ริมสองฝั่งลำห้วยขาแข้งเป็นแนวแบ่งตรงกลางของพื้นที่ ทิวเขา
ดังกล่าวก่อให้เกิดลำห้วย ลำธารมากมายหลายสายขึ้นในพื้นที่ ได้แก่ ห้วยอ้ายเบาะ ห้วยแม่ดี ห้วยกรึงไกร ห้วยอง
เอี้ยง ห้วยทับเสลา ห้วยระบำ ห้วยองทั่ง ห้วยวิง ห้วยอีซ่า จากห้วยหลักเหนั้นแยกเป็นลำห้วยเล็กๆ อีกมากมาย
มีดอนทรายกว้างใหญ่ในห้วยขาแข้ง เป็นที่อยู่อาศัยของนกยูง นอกจากนั้นยังมีน้ำตกขนาดใหญ่หานแห่ง ได้แก่
น้ำตกโจน น้ำตกกะปุกกะเบียง น้ำตกทับเสลา น้ำตกผาแดง น้ำตกขาแข้ง น้ำตกไซเบอร์ เป็นต้น

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

             พื้นที่ชุ่มน้ำในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ส่วนใหญ่เป็นลำห้วย ลำธาร และน้ำตก สังคมพืชธรรมชาติ
ประกอบด้วย ป่าดงดิบเขา ป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าผลัดใบ ป่าเต็งรัง และป่าไผ่ 

             พบนกอย่างน้อย 355 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามของโลก (globally threatened) ได้แก่
นกกระทุง (Pelecanus philippensis) นกฟิทฟุท (Heliopais personata) นกตะกราม (Leptoptilos javanicus)
เหยี่ยวเล็กตะโพกขาว (Polihierax javanicus) นกพรานผึ้ง (Indicator arhipelagicus) นกเค้าหน้าผากขน (Otus
sagittatus
) นกเงือกคอแดง (Aceros nipalensi ) นกจับแมลงอกสีน้ำตาล (Muscicapa muttui ) นกยูง (Pavo muticus) นกขมิ้นขาว (Oriolus mellianus) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered)
ของประเทศไทย ได้แก่ นกกระทุง นกตะกราม พญาแร้ง (Sarcogyps calvus) แร้งสีน้ำตาล (Gyps indicus) ชนิดที่
อยู่นาถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ นกยูง นกกระแตหาด (vanellus duvaucelii ) นกแก้วโม่ง 
(Psittacula eupatria) นกเงือกกรามช้างปากเรียบ ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable)
ได้แก่ เหยี่ยวเล็กตาโพกขาว นกเปล้าขาเหลือง (Treron phoenicoptera) นกกระเต็นแดง (Halcyon coromanda)
นกหัวขวานใหญ่สีดา (Dryocopus javensis) นกพญาปากกว้างท้องแดง (Cymbirhynchus macrorhynchus) 
นกแซวสวรรค์หางดำ (Terpsiphone atrocaudata) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่
นกยางลายเสือ (Gorsachius melanolophus) นกเหยี่ยวแดง (Haliastur indus) เหยี่ยวปีกแดง (Butastur liventer)
เหยี่ยวกิ้งก่าสีน้ำตาล (Aviceda jerdoni ) เหยี่ยวภูเขา (Spizaetus nipalensis) นกอินทรีดำ (Ictinaetus
malayensis
) นกกระแตหัวเทา (Vanellus cinereus) นกลุมพูเขา (Ducula bicoor) นกเค้าใหญ่พันธุ์เนปาล 
(Bubo nipalensis) นกเงือกสีน้ำตาล (Ptiolaemus tikelli) นกเงือกกรามช้าง (Rhyticeros undulatus) นกกาฮัง 
(Bucreros bicornis) นกขวานใหญ่สีเทา (Muelleripicus pulverulentus) นกกระติ๊ดขาว (Erythrura prusina)
เป็นแหล่งพักของนกที่โยกย้ายถิ่นหลายชนิดด้วยกัน ในช่วงฤดูหนาวนับจากเดือนพฤศจิกายนไปจนถึงเดือนมีนาคม
นกเล็กๆ หลายชนิดได้โยกย้ายถิ่นลงมาหากินในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฯ แห่งนี้ที่สำรวจพบ ได้แก่ นกอีวาบตั๊กแตน 
(Cacomantis merulinus) นกอุ้มบาตร (Motacilla alba) นกเด้าลม (Motacilla spp.) นกเด้าดิน (Anthus spp.)
นอกจากนี้ยังมีรายงานว่ามีนกเป็ดหลายชนิดเข้ามาอาศัยแหล่งน้ำในลำห้วยลำธารในขณะที่โยกย้ายถิ่นที่ผ่านมาด้วย

             ลำห้วยต่างๆ เป็นแหล่งพันธุ์ปลาน้ำจืดของเขตร้อนที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก ลำห้วยลำธารส่วนใหญ่
มีน้ำตลอดปี และมีน้ำใสสะอาด จึงมีปลาน้ำจืดที่หายากปรากฏอยู่มากมายหลายชนิด พบปลาอย่างน้อย 55 ชนิด
ชนิดที่พบในแหล่งน้ำธรรมชาติ ได้แก่ ปลาสลาด (Notopterus notoplepis) ปลาเค้า (Wallagonia sp.) ปลาตะโกก
(Cyclocheilichthy enoplos ) ปลากระสูบขีด (Hampala macrolepidota ) ปลาขาว (Puntius binotaus) และปลา
เลียหิน (Garra sp.) นอกจากนี้ลำห้วยขาแข้งและห้วยแยกต่างๆ ยังเป็นที่วางไข่และฟักไข่ของปลาสำคัญใน อ่างเก็บน้ำเขื่อนศรีนครินทร์อีกหลายชนิด เช่น ปลาตะพาก (Puntius daruphani ) ปลาชะโด (Channa micropeltes) 
ปลาชะโอน (Ompok bimaculatus) เป็นต้น

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

           เป็นแหล่งต้นน้ำที่มีความสำคัญ เป้ฯแหล่งน้ำเพื่อการเกษตร ผลิตพลังงานไฟฟ้า อุปโภคบริโภค และยังเป็น
ที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานชนิด จัดได้ว่าเป็นแหล่งพันธุ์ปลาน้ำจืดของเขตร้อนที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก นอกจากนี้
ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่มีความสวยงาม เช่น แหล่งน้ำตก แหล่งชมทิวทัศน์ป่าเขา น้ำพุร้อน และแหล่ง
ชมสัตว์ป่า เป็นต้น ทางวัฒนธรรมเป็นแหล่งวัตถุโบราณและสถานที่ทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเคยเป็นแหล่งที่อาศัยของ
มนุษย์ยุคก่อนสมัยประวัติศาสตร์ ชุมชนที่อาศัยรอบๆ พื้นที่เลี้ยงผึ้งและอาศัยแหล่งอาหารจากป่าห้วยขาแข้ง

การจัดการและการคุกคาม  
 

              ได้รับการประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 109 ตอนที่ 126 ลงวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2515 ปัจจุบันพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ซึ่งเป็นพื้นที่ป่าที่ต่อเนื่องกัน มีชื่อรวมเรียกว่าป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง ได้รับการประกาศให้เป็นพื้นที่มรดกทางธรรมชาติของโลก (World Heritage Site) เป็นพื้นที่ทางธรรมชาติแห่งแรกและแห่งเดียวในประเทศไทยที่มีชื่ออยู่ในบัญชีมรดกโลก
มีการลักลอบล่าสัตว์ป่า โค่นต้นไม้ บุกรุกยึดครองที่ดินลักลอบเก็บของป่าและปล่อยสัตว์เลี้ยงเข้าไปในพื้นที่

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า