หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ใน อ.หนองหญ้าปล้อง อ.แก่งกระจาน อ.ท่ายาง จ.เพชรบุรี          และ อ.หัวหิน จ.ปนะจวบคีรีขันธ์
เนื้อที่อุทยานฯ ประมาณ : 2,915 ตารางกิโลเมตร (1,821,875 ไร่)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล ประมาณ : 100-1,207 เมตร

แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

             อุทยานแห่งชาติแก่งกระจานมีภูมิประเทศเป็นภูเขาสลับซับซ้อนซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาตะนาวศรี
เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารของแม่น้ำเพชรบุรีและแม่น้ำปราณบุรี มีน้ำตกและน้ำพุร้อน มีอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ คือ
อ่างเก็บน้ำเขื่อนแก่งกระจาน และอ่างเก็บน้ำเขื่อนปราณบุรี อำนวยน้ำท่าปีละประมาณ 1,045 ล้านลูกบาศก์เมตร
ไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนแก่งกระจานปีละ 907.5 ล้านลูกบาศก์เมตร และไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนปราณบุรีปีละ
137.67 ล้านลูกบาศก์เมตร โดยมีลำน้ำสาขาอีกหลายสาย เช่น ห้วยแม่ประจันต์ ห้วยผากห้วยมงคล อ่างเก็บน้ำ
เขื่อนแก่งกระจานประกอบด้วยเขื่อนดิน มีความยาว 1,235 เมตร ความสูง 58 เมตร และฐานกว้างสุด 250 เมตร
ปิดกั้นแม่น้ำเพชรบุรีบริเวณเขาเจ้าและเขาไม้รวกมาบรรจบกันที่ตำบลสองพี่น้อง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี
เริ่มเก็บกักน้ำตั้งแต่ปี พ.ศ. 2508 คุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์ดีเหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

             บริเวณเทือกเขาสูงทางตะวันตกเป็นป่าดิบเขา ป่าดงดิบชื้น ส่วนทางตะวันออกจนถึงบริเวณที่ลุ่มที่ต่ำ
เป็นป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าละเมาะ ป่ารุ่นสองที่กำลังฟื้นตัว ทุ่งหญ้าต้นสูง ชายฝั่งริมอ่างเก็บน้ำและรอบ
เกาะแก่งในอ่างเก็บน้ำ มีต้นไม้ ตอไม้ถูกน้ำท่วม เป็นที่หลบซ่อนและวางไข่ของปลา
             พบนกอย่างน้อย 408 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามของโลก (globally threatened) ได้แก่
นกปากซ่อมพง (Gallinago nemoricola) นกขมิ้นขาว (Oriolus mellianus) นกจับแมลงอกสีน้ำตาลอ่อน
(Rhinomyias brunneata) นกเค้าหน้าผากขาว (Otus sagittatus) นกเงือกคอแดง (Aceros nipalensis)
และนกเงือกกรามช้างปากเรียบ (Rhyticeros subruficollis) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง
(critically endangered) ของประเทศไทยได้แก่ นกกระสาคอขาว (Ciconia episcopus) ซึ่งพบเฉพาะ ที่อุทยานฯ นี้และที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน จังหวัดฉะเชิงเทราเท่านั้น และเหยี่ยวปลาใหญ่หัวเทา (Ichthyophaga ichthyaetus) เป็นเหยี่ยวขนาดใหญ่หา ยาก พบริมลำน้ำเพชรบุรีใกล้น้ำตกทอทิพย์ ชนิดที่อยู่ใน สถานภาพใกล้
สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ นกกระสานวล (Ardea cinerea) นกกาบบัว (Mycteria leucocephala) ไก่จุก
(Rollulus rouloul) นกหกใหญ่ (Psittinus cyanurus) นกเค้าหน้าผากขาว นกเงือกคอแดง นกเงือกกรามช้าง
ปากเรียบ และนกหัวขวานสามนิ้วหลังสีไพล (Dinopium rafflesii) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์
(vulnerable) ได้แก่ นกปากซ่อมพง นกขมิ้นขาว นกกระทา สองเดือย (Caloperdix oculea) นกเปล้าหางเข็ม
หัวปีกแดง (Treron seimundi) นกเค้าใหญ่พันธุ์สุมาตรา (Bubo sumatranus) นกเปล้าท้องขาว (Treron sieboldii)
นกปากกบ พันธุ์ชวา (Batrachostomus javensis) นกกะเต็นใหญ่ปีกสีน้ำตาล (Halcyon amauroptera)
นกกระเต็นสร้อยคอสีน้ำตาล (Actenoides concretus) นกพญาปากกว้างท้องแดง (Cymbirhynchus
macrorhynchos
) นกเงือกหัวหงอก (Berenicornis comatus) นกปีกแพรสีเขียว (Cochoa viridis) นกปลีกล้วย
หูเหลืองใหญ่ (Arachnothera flavigaster) และนกกะลิงเขียดหางหนามหรือนกกาแวน หางเลื่อย (Temnurus
temnurus
) เป็นนกที่เพิ่งพบใหม่ที่นี่ ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่ นกยาง
ลายเสือ (Gorsachius melanolophus) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) เหยี่ยวกิ้งก่าสีน้ำตาล
(Aviceda jerdoni) นกจอกป่าหัวโต (Calorhamphus fuliginosus) เหยี่ยวภูเขา (Spizaetus nipalensis) เป็นต้น นอกจากนี้บริเวณธารน้ำกลางป่าดงดิบ ยังพบนกพญาปาก กว้าง (Eurylaimidae spp.) ถึง 6 ชนิด จาก 7 ชนิดที่พบ
ในประเทศไทย
                พบปลาน้ำจืดอย่างน้อย 42 ชนิด ชนิดที่พบมากที่สุด คือ ปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) และปลาในวงศ์ปลาช่อน (Channidae) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้ม ใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่
ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลาแปบหางดอก (Oxygaster maculicauda) ชนิดที่พบมาก ได้แก่ ปลาหมอ
ช้างเหยียบ (Pristolepis fasciatus) ปลาช่อน (Channa striatus) ปลาชะโด (C. micropeltes) ปลากะสูบขีด
(Hampala macrolepidota) ปลากระทิง (Mastacembelus armatus) และปลาแรด (Osphronemus goramy)
ส่วนปลาเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลากดเหลือง (Hemibagrus nemurus) ปลานิล (Oreochromis niloticus) ปลาบู่ทราย
(Oxyeleotris marmorata) ปลาชะโด ปลาหมอช้างเหยียบ ปลายี่สกเทศ (Labeo rohita) และ ปลากะสูบ
(Hampala spp.
                พบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอย่างน้อย 17 ชนิด 
                พบสัตว์เลื้อยคลานอย่างน้อย 28 ชนิด มีร่องรอยและการพบเห็น จระเข้น้ำจืด (Crocodylus siamensis) ซึ่งอยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered) และมีรายงานว่าพบปูเจ้าฟ้า (Phricotelphusa sirindhorn) ซึ่งเป็นชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่น (endemic) ในอุทยานฯ นี้ด้วย

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

           เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารของแม่น้ำสำคัญขนาดใหญ่สองสาย และอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่สองแห่ง อำนวยน้ำ
ให้แก่ชั้นน้ำใต้ดิน ลำธารลำห้วย และเพื่อการชลประทานช่วยเหลือพื้นที่เกษตรกรรม ช่วยรักษาสมดุลของระบบ
อุทกวิทยาเป็นแหล่ง ผลิตกระแสไฟฟ้า เป็นแหล่งน้ำดิบเพื่อการประปาของอำเภอหัวหินและอำเภอชะอำ ซึ่งเป็น
แหล่งท่องเที่ยวสำคัญของประเทศ เป็นแหล่งทำการประมงให้ผลผลิตปลาคิดเป็นมูลค่าปีละ 4,000,000 บาท
ชาวประมงมีรายได้เฉลี่ยครอบครัวละ 60-200 บาทต่อวัน เป็นแหล่งนันทนาการและการท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่ง
ของภาคกลาง

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 92 ลงวันที่ 12 มิถุนายน
พ.ศ. 2524 และประกาศเพิ่มเติมในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 101 ตอนที่ 194 ลงวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2527 เป็นอุทยานแห่งชาติที่มีพื้นที่มากที่สุดในประเทศ พื้นที่โดยรอบเป็นป่าสงวนและที่ดินมีกรรมสิทธิ์ นับตั้งแต่ปี
พ.ศ. 2508 จนถึงปัจจุบัน กรมประมงได้ทำการสำรวจสภาพการเปลี่ยนแปลงทางนิเวศวิทยา และติดตามประเมิน
ผลทางการประมงในอ่างเก็บน้ำเขื่อนแก่งกระจานอย่างต่อเนื่อง ปี พ.ศ. 2534 กรมประมงจัดตั้งหน่วยอนุรักษ์
ทรัพยากรประมงน้ำจืดเขื่อนแก่งกระจาน เพื่อจัดการทรัพยากรประมงในอ่างเก็บน้ำ ควบคุมดูแลให้ชาวประมง
ทำการประมงในฤดูกาลที่เหมาะสม แนะนำการใช้เครื่องมือประมงที่ถูกต้องและถูกวิธี ปล่อยลูกปลาและสัตว์น้ำ
ลงในแหล่งน้ำ และมีการจัดการตกปลาประจำปีเพื่อช่วยรักษาสมดุลธรรมชาติ โดยให้มีการแข่งขันตกปลากิน
เนื้อเท่านั้น นอกจากนี้ยังมีการปล่อยกุ้งก้ามกรามลงในอ่างเก็บน้ำ มีการลักลอบล่าสัตว์และตัดไม้ มีการรุกเข้าไป
ทำการเพาะปลูกและตั้งถิ่นฐาน ภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงและมีการผันน้ำจากแหล่งน้ำไปใช้มากขึ้น ทำให้ปริมาณน้ำ
ในลำธาร ลำห้วยมีแนวโน้มลดลง และผลผลิตการจับปลาจากอ่างเก็บน้ำมีแนวโน้มลดลง การพัฒนาการท่องเที่ยว
เชิงพาณิชย์ การพัฒนาที่อยู่อาศัย การจัดสรรที่ดินการสร้างสนามกอล์ฟ โครงการพัฒนาที่ดินรูปแบบต่างๆ
และโครงการพัฒนาด้านต่างๆ มีผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมของพื้นที่ชุ่มน้ำโดยรวม โดยเฉพาะความต้องการใช้น้ำ
ที่จะเพิ่มสูงขึ้น

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า