หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

เกาะระ-เกาะพระทอง


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ท้องที่อำเภอคุระบุรี และอำเภอตะกั่วป่า
จังหวัดพังงา โดยด้านทิศตะวันออกเป็นป่าชายเลนติดกับแผ่นดินใหญ่
มีพื้นที่ : 122,800 ไร่
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : -


 

 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          

                 หมู่เกาะระ–เกาะพระทอง ตั้งอยู่ท้องที่อำเภอคุระบุรี และอำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา โดยด้านทิศตะวันออกเป็นป่าชายเลนติดกับแผ่นดินใหญ่ มีเนื้อที่รวม 642 ตารางกิโลเมตร ด้านทิศเหนือจดอุทยานแห่งชาติแหลมสนและทะเลอันดามัน ทิศใต้จดทางหลวงหมายเลข 4 อำเภอตะกั่วป่า ทิศตะวันออกจดทางหลวงหมายเลข 4 เทือกเขาแม่นางขาว อุทยานแห่งชาติศรีพังงา ทิศตะวันตกจดทะเลอันดามัน ประกอบไปด้วยเกาะต่างๆ ที่อยู่ติดทะเลอันดามัน ได้แก

       เกาะพระทอง มีลักษณะเป็นที่ราบสันดอนทราย เกิดจากการทับถมของตะกอนที่ได้รับอิทธิพลจากคลื่นลมและกระแสน้ำในทะเล นอกจากนั้นยังเกิดจาการทับถมของตะกอนที่ถูกชะล้างมาจากแนวเทือกเขาภูเก็ตพัดพาเคลื่อนที่มาตามแม่น้ำและลำคลองสายต่างๆ มารวมกันบริเวณนี้ ในด้านพืชพันธุ์พบว่าบนเกาะทองประกอบด้วยสังคมพืชทั้งที่เป็นป่าชายเลน ป่าชายหาด ป่าพรุ และทุ่งหญ้าสลับป่าเสม็ดเนื้อที่กว้างใหญ่ ตัวเกาะมีลำคลองมากมายหลายสายไหลตัดผ่านเข้าไปในตัวเกาะ เช่น คลองชาด คลองห้างสูง คลองปิหลัง คลองสะยาเหนือ คลองสะยาใต้ เป็นต้น ซึ่งระดับน้ำในคลองเหล่านี้ ได้รับอิทธิพลจากระดับน้ำทะเล ในส่วนของป่าพรุพบว่ามีการเกิดขึ้นจากแอ่งน้ำหรือร่องน้ำระหว่างสันดอนทรายที่มีการทับถมของตะกอนและเกิดการพัฒนาการของสังคมพืช นอกจากนั้นยังพบว่าลำคลองสายเล็กๆ ที่เป็นแขนงของลำคลองสายหลัก และเกิดการทับถมของตะกอนจนตัดขาดจากลำคลองสายหลักเปลี่ยนสภาพเป็นแอ่งน้ำ หรือบึงน้ำจืด และบางแห่งพัฒนาไปเป็นป่าพรุ

     เกาะระ มีพื้นที่ 19.5 ตารางกิโลเมตร เป็นเกาะที่วางตัวในแนวทิศเหนือ-ใต้ มีความลาดชันสูงมียอดเขาสูงจากระดับน้ำทะเล 235 เมตร ด้านทิศตะวันตกมีหาดทรายเป็นแนวยาวด้านทิศเหนือและทิศใต้เป็นแหล่งที่มีแนวปะการังน้ำตื้นที่สมบูรณ์ เกาะพระทอง มีพื้นที่ 102 ตารางกิโลเมตร เป็นเกาะที่มีพื้นที่ราบและเคยผ่านการทำเหมืองแร่มาก่อนทำให้ดินเป็นทรายไม่เหมาะทำการเกษตรกรรม ด้านตะวันออกของเกาะพื้นที่ส่วนใหญ่ของเกาะเป็นป่าชายเลนมีลำคลองผ่ากลางพื้นที่ในแนวเหนือ-ใต้ เป็นเกาะที่มีเต่าขึ้นมาวางไข่มากบริเวณชายหาดด้านทิศตะวันตก ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงปลายเดือนธันวาคม เกาะปลิง–เกาะพ่อตา เป็นเกาะขนาดเล็กเนื้อที่ประมาณ 0.08 ตารางกิโลเมตร มีแนวปะการังด้านทิศตะวันออกของเกาะระ ระดับน้ำเมื่อลงต่ำสุดจะสามารถเดินข้ามไปยังเกาะได้ 

       เกาะคอเขา มีพื้นที่ 60 ตารางกิโลเมตร เป็นที่ราบสลับกับภูเขา ด้านทิศตะวันออกเป็นป่าชายเลนพื้นที่บางส่วนเคยผ่านการทำเหมืองแร่ มียอดเขาสูงที่สุด 175 เมตรจากระดับน้ำทะเล ด้านทิศตะวันตก มีชายหาดทอดตัวยาวจากทิศเหนือจดทางด้านทิศใต้ของตัวเกาะ เกาะลูกตุ้ม เป็นเกาะที่อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของเกาะระ มีลักษณะเป็นภูเขาหินขนาดเล็ก เกาะทุ่งนางดำ มีเนื้อที่ประมาณ 3.56 ตารางกิโลเมตร เป็นเกาะที่อยู่เหนือสุดของอุทยานแห่งชาติ ด้านทิศตะวันตกมีหาดทรายขาววางตัวยาวมีทิวทัศน์ที่สวยงามเหมาะแก่การพักผ่อน ด้านทิศตะวันตกเป็นแหล่งหญ้าทะเล ซึ่งมีราษฏรพบเห็นพะยูนในพื้นที่ดังกล่าวบ่อยครั้ง และมีเกาะขนาดเล็กต่างๆ ที่อยู่ในพื้นที่ป่าชายเลนจำนวน 37 เกาะ ได้แก่ เกาะยาว เกาะจง เกาะนกฮูก เกาะสิบสี่ เกาะปากทุ่งรักใหญ่ เกาะทุ่งทุ เกาะขาด เกาะปากทุ่งรัก เกาะถ้วย เกาะพนันเมีย เกาะกลาง เกาะหอย เกาะชาด เกาะกลอย เกาะปอ เกาะเต่า เกาะห้าง เกาะอำพัน เกาะหินถาก และเกาะน้อย

          ลักษณะภูมิประเทศเป็นชายฝั่งทะเลยุบตัว ตั้งอยู่ชายฝั่งทะเลด้านตะวันตกของภาคใต้ท้องที่จังหวัดพังงา ลักษณะโดยรวมของพื้นที่เป็นหาดโคลนปากแม่น้ำมีลำคลองหลายสายไหลลงมาบริเวณดังกล่าว เป็นคลองยาวมีสาขามากมายก่อนเปิดออกสู่ทะเลมีความสมบูรณ์ของธาตุอาหารในตะกอนดิน และได้รับอิทธิพลจากการขึ้น-ลงของน้ำทะเล มีภูเขาสูงชันและเกาะต่างๆ วางในแนวเหนือใต้ ได้แก่ เกาะระพื้นที่เป็นเขาสูงและชัน สูงจากระดับน้ำทะเล 235 เมตร เกาะพระทองพื้นที่เป็นที่ราบ เกาะคอเขาพื้นที่เป็นที่ราบส่วนใหญ่มีภูเขาสลับ สูงจากระดับน้ำทะเล 310 เมตร และจากเกาะบริวารเล็กๆ อีก เช่น เกาะปลิง เกาะตาชัย และเขาบ่อไทรที่มียอดเขาสูงที่สุดคือ 450 เมตรจากระดับน้ำทะเล

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

         จากลักษณะภูมิประเทศของเกาะพระทอง ที่ตั้งวางตัวขนานกับชายฝั่งแผ่นดินใหญ่และมีกระแสน้ำจากแม่น้ำลำคลองหลายสายพัดพาตะกอนและเศษซากอินทรียวัตถุ และอนินทรียวัตถุมาสะสม บริเวณชายฝั่งของแผ่นดินใหญ่ ทำให้บริเวณดังกล่าวอุดมสมบูรณ์ไปด้วยแร่ธาตุ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่เกื้อหนุนให้เกิดระบบนิเวศป่าชายเลนที่มีความอุดมสมบูรณ์ นอกจากนั้นยังพบแนวหญ้าทะเลกระจายตัวเป็นกลุ่มๆ อยู่ทางด้านในของหมู่เกาะ ดังนั้นด้วยระบบนิเวศดังกล่าวจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในด้านการเป็นแหล่งอนุบาล และแหล่งหลบภัยที่สำคัญในช่วงฤดูมรสุมของสัตว์น้ำนานาชนิดทางชายฝั่งทะเลด้านตะวันตก และจากการศึกษาและสำรวจ พบว่าบริเวณดังกล่าวยังเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย แหล่งอาหาร และแหล่งทำรังวางไข่ ของสัตว์ป่า หายากอีกหลายชนิด เช่น พะยูน เต่าหญ้า เต่ามะเฟือง นกตระกรุม เป็นต้น

หมู่เกาะพระทองมีความหลากหลายของถิ่นที่อยู่อาศัย (Habitat Diversity) ตามธรรมชาติมากถึง 12 ประเทศ ได้แก่ แหล่งหญ้าทะเล แนวปะการัง หาดทราย หาดหิน หาดเลน ป่าพรุ ป่าเสม็ด ทุ่งหญ้า ป่าชายหาด ป่าดิบชื้น ป่าชายเลน และบึง ซึ่งน่าจะมีความสัมพันธ์โดยตรงกับความหลากหลายของชนิดของสิ่งมีชีวิต

บริเวณเกาะพระทองมีสัตว์ที่มีความสำคัญ หายาก และใกล้หมดไปจากประเทศไทยหลายชนิด เช่น พะยูน เต่าตนุ เต่ากระ เต่าหญ้า เต่ามะเฟือง นกตะกรุม นกออก และเหยี่ยวแดง เป็นต้น ซึ่งสัตว์ที่กล่าวมาได้รับประกาศให้เป็นสัตว์คุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2535

จากการสำรวจพื้นที่อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะระ เกาะพระทอง สามารถจำแนกสังคมพืชออกได้เป็น 5 ประเภท ได้แก่

       ป่าดิบชื้น พบว่าขึ้นปกคลุมบริเวณที่เป็นเขา เช่น เกาะระ บริเวณลาดเขาและสันเขาพันธุ์ไม้ที่เป็นไม้เด่น เช่น ยางยุง ยางปราย ขันทอง ไม้เรือนยอดรองลงมา เช่น มะปริง มะส้าน เลือดกวาง มะไฟป่า ไม้พื้นล่าง เช่น หวาย กะพ้อ และเตย เป็นต้น 

       ป่าชายเลน พบขึ้นบริเวณชายฝั่ง ตามอ่าวของเกาะ เนื่องจารับอิทธิพลจากลำธาร แม่น้ำลำคลองกลายสายและการขึ้นลงของน้ำทะเล ดินเป็นเลนปนทรายหากมองจากภาพถ่ายทางอากาศ ป่าชายเลนจะเป็นผืนยาวติดต่อกันตั้งแต่ตอนเหนือจากบ้านทุ่งนางดำ ไปทางใต้จนถึงเกาะคอเขา ในพื้นที่อำเภอ ตะกั่วป่า พันธุ์ไม้ที่พบ ได้แก่ โกงกางใบเล็ก โกงกางใบใหญ่ ตะปูนขาว ถั่วดำ ฝาดอกแดง แสมขาว แสมดำ และไม้วงศ์ปาล์ม เช่น จาก เป้งทะเล หลาวชะโอน ไม้พื้นที่ล่างเช่น กระเพาะปลา และเหงือกปลาหมอ เป็นต้น 

       ป่าชายหาด พบตามชายหาด ตามอ่าวที่น้ำทะเลท่วมไม่ถึง บริเวณเกาะระและเกาะพระทองพันธุ์ไม้ที่พบอาทิ เช่น สนทะเล ชมพู่ป่า โพทะเล มะส้าน เตยทะเล ไม้พื้นล่าง เช่น ผักบุ้งทะเล 

       สังคมพืชทดแทน จากการทำเหมืองแร่ดีบุกบริเวณเกาะพระทอง ซึ่งเป็นพื้นที่ราบสภาพดินขาดแร่ธาตุ ไม้เด่นในพื้นที่จะเป็นไม้เสม็ดขาว ขึ้นเป็นกลุ่มบริเวณแอ่งน้ำ และพื้นที่โล่งกว้าง ไม้เสม็ดขึ้นอยู่ห่างกัน 

       แหล่งหญ้าทะเล จากการสำรวจการแพร่กระจายและพื้นที่ปกคลุมของหญ้าทะเลชนิดต่างๆ บริเวณหาดทุ่งนางดำพบว่ามีการแพร่กระจายสูง หาดดังกล่าวเป็นพื้นที่ขายหาดฝั่งปากคลองคุระ ความขุ่นใสค่อนข้างน้อย แม่น้ำต่อเนื่องไปบริเวณหาดทุ่งนางดำระหว่างเนินทรายและชายฝั่งเกิดมีลักษณะคล้ายแอ่งน้ำขนาดใหญ่เป็นที่ที่มีความเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของหญ้าทะเล ซึ่งพบหญ้าทะเลบริเวณนี้ 8 ชนิด โดยมีพื้นที่แพร่กระจายรวม 1.38 ตารางกิโลเมตร ได้แก่ Cymodocea serrulata, Halodule uninervis, Syringodium isoetipolium, Enhalus acoroides, Halophila ovalisและ H. minor  นอกจากนี้ยังพบการแพร่กระจายของหญ้าทะเลบริเวณทิศตะวันออกของเกาะระ

          จากการสำรวจบนเกาะทุกเกาะตามถิ่นที่อยู่อาศัยประเภทต่างๆ โดยทำการจำแนกและบันทึกสัตว์ป่า ที่พบตัวจริงโดยใช้กล้องส่องทางไกลสำรวจร่องรอยของสัตว์ป่า และจากการสอบถามราษฎรที่อยู่ในท้องถิ่นได้ผลดังนี้

        สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม จากการสำรวจเบื้องต้นพบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น กวางป่า หมูป่า ค่างแว่นถิ่นใต้ ลิงแสม อีเห็นธรรมดา นากใหญ่ขนเรียบ นิ่ม กระรอกท้องแดง กระรอกปลายหางดำ ค้างคาวแม่ไก่เกาะ บ่าง และหนูเกาะ เป็นต้น จากการสำรวจทางอากาศของประชากรพะยูนของฝั่งอันดามันโดยสำรวจในบริเวณแหล่งหญ้าทะเลพื้นที่ประมาณ 100-200 ตร.กม จำนวน 8 แห่ง ในจังหวัดพังงา กระบี่ สตูล ระหว่างวันที่ 31 มกราคม 2540 ถึงวันที่ 10 เมษายน 2540 พบพะยูนระหว่าง 1-6 ตัว ใน 5 พื้นที่ในจังหวัดพังงาที่บ้านทุ่งนางดำ อำเภอคุระบุรี และข้อมูลเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2541 มีราษฎรพบเห็นพะยูนติดโป๊ะบริเวณด้านทิศตะวันออกของเกาะระ และอ่าวทุ่งนางดำบ่อยครั้งจึงเป็นหลักฐานยืนยันว่ายังพบพะยูนในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ 

       นก ที่พบเห็น เช่น นกตะกรุม นกพญาปากกว้างท้องแดง นกเงือกกรามช้าง นกเงือกหัวงอน และจากการรายงานการสำรวจนกในพื้นที่เกาะระและเกาะพระทองของนักวิชาการจากต่างประเทศที่เข้าไปพักในสุดขอบฟ้ารีสอร์ทในช่วงระยะเวลา 1 ปี พบว่า มีนกถึง 106 ชนิด 

        สัตว์เลื้อยคลาน จากการสำรวจพบสัตว์เลื้อยคลาน ได้แก่ ตะกวด เหี้ย งูเหลือม งูพังกา งูลายสอใหญ่ จิ้งเหลนบ้าน เต่าหับ เต่าดำ เป็นต้น ปัจจุบันมีนักวิจัยชาวต่างประเทศได้เข้ามาทำการศึกษาวิจัยเต่าทะเล พบว่าบริเวณเกาะระและเกาะพระทองด้านทางทิศตะวันตกมีการพบเห็นเต่าทะเล โดยพบเห็นเต่าทะเลถึง 3 ชนิดด้วยกัน คือเต่ามะเฟือง เต่าหญ้า และเต่าตะนุ นอกจากนี้บริเวณชายหาดยังเป็นพื้นที่ที่เต่าทะเลขึ้นมาวางไข่ ในช่วงเดือนพฤศจิกายน-มกราคมของทุกปี 

       ปลา เนื่องจากพื้นที่ทำการสำรวจเป็นพื้นที่สำคัญ ดังนั้นจะพบปลาที่สำคัญทางเศรษฐกิจ จากการสอบถามราษฎรและชาวประมงในพื้นที่ พบว่าในพื้นที่ป่าชายเลนมีปลาหลายชนิด เช่น ปลาสีเสียด ปลากะพงข้างปาน ปลาตะกรับ ปลากะตัก ปลาปักเป้า ปลากระทุงเหวปากแดง ปลากะพงแดง ปลากดทะเล ปลาสีกุน เป็นต้น ปลาในแนวปะการัง เช่น ปลาสิงโต ปลากะรังลายขวางจุดน้ำเงิน ปลากระพง ปลาผีเสื้อ ปลาสลิดหิน ปลาการ์ตูนส้มขาว ปลาขี้ตังเบ็ดฟ้า และปลาปักเป้า เป็นต้น

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

 

การจัดการและการคุกคาม  
 

   

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า