หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

กุดทิง


ที่ตั้ง : อำเภอเมือง จังหวัดบึงกาฬ
เนื้อที่ : 16,500 ไร่
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 180 เมตร

 

 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

             กุดทิงมีลักษณะเป็นกุด (Oxbow lake)  มีพื้นที่ประมาณ 16,500 ไร่ ตั้งอยู่ทางทิศใต้ห่างจากตัวอำเภอบึงกาฬ เพียง 5  กิโลเมตร มีรูปร่างคล้ายกับปีกผีเสื้อ  กุดทิงมีระบบนิเวศที่เชื่อมต่อกับแม่น้ำโขง จึงทำให้มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง ระดับความลึกของแหล่งน้ำแห่งนี้ประมาณ 2 – 5  เมตร  และในฤดูน้ำหลากอาจลึกมากสุดถึง 10 เมตร

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

    พรรณพืชน้ำ: จากการศึกษาโดยโครงการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำฯ กุดทิงมีพืชน้ำ80 ชนิด  ในพื้นที่ชุ่มน้ำแห่งนี้ และพบพืชที่มีแนวโน้มเป็น ชนิดใหม่คือ “ต้นเล็บม้า” (Caldesia sp.) และสาหร่ายข้าวเหนียวดอกม่วง สังคม
พืชน้ำที่พบในกุดทิง แบ่งเป็น
4 ประเภท คือ ประเภทไม้พุ่ม และพืชชาย พืชลอยน้ำ พืชใต้น้ำ และพันธุ์ไม้ปริ่มน้ำ พรรณไม้เด่นที่พบในพื้นที่ชุ่มน้ำกุดทิง ได้แก่ หญ้าเฟือย  (Vallisneria spiralis)  และ สาหร่ายข้าวเหนียวดอกเหลือง (Utricularia auria) ในจำนวนพืชน้ำทั้ง 80 ชนิดที่พบเหล่านี้ อย่างน้อย 22 ชนิด ที่ชุมชนสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในรูปแบบต่างๆ  ไม่ว่าจะเป็น นำมาบริโภค เป็นอาหารสัตว์ หรือเป็นวัตถุดิบในการผลิตงานหัตถกรรม  นอกเหนือจากลักษณะเด่นในด้านสังคมพืชน้ำแล้วทางด้านตะวันออกของพื้นที่ชุ่มน้ำยังปกคลุมด้วยป่าดิบแล้งที่ราบต่ำ ประมาณ 50 ไร่ ถือว่าเป็นหย่อมป่าผืนใหญ่แห่งเดียวที่ยังคงเหลืออยู่ในบริเวณนี้ บริเวณชายฝั่งของพื้นที่ชุ่มน้ำยังพบพันธุ์ไม้ต่างถิ่นที่รุกราน ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อพืชพื้นเมืองได้ คือ ไมยราพยักษ์ (Mimosa pigra)

พรรณสัตว์:

เนื่องด้วยกุดทิงมีระบบนิเวศที่หลากหลาย มีสภาพพื้นที่ที่เชื่อมต่อกับแม่น้ำโขงจึงทำให้มีความหลากหลายของชนิดสัตว์น้ำ เช่น ปลาน้ำจืด พบอย่างน้อย 123 ชนิด ในจำนวนนี้เป็นปลาประจำถิ่นและปลาอพยพที่มาจากแม่น้ำโขง และมากกว่า 56 ชนิดเป็นปลาเศรษฐกิจ

กุดทิงเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของ ปลาน้ำจืดขนาดเล็กเป็นอันดับ 3 ของโลก และเป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังที่เล็กที่สุดของประเทศไทย ซึ่งได้แก่ ปลาซิวแคระ (Boraras micros) รวมไปถึงยังพบปลาที่อยู่ในสถานะภาพล่อแหลมต่อการถูกคุกคาม ได้แก่ ปลายี่สก หรือปลาเอิน (Probarbus jullieni) และพบปลาเฉพาะถิ่นของแม่น้ำโขงอีก 9 ชนิด เช่นเดียวกับที่พบในพื้นที่ชุ่มน้ำบึงโขงหลงนอกจากนี้ กุดทิงยังเป็นแหล่งพันธุกรรมที่สำคัญของ กุ้งน้ำจืด 3 ชนิด คือ กุ้งฝอยเล็ก (Caridina laevis) กุ้งฝอยใหญ่ (Macrobrachium lanchesteri) และกุ้งฝอยแดง(M. thai)  สัตว์น้ำอื่นๆ เช่น  ปู แมลงน้ำ หอย และกบเขียด พบมากกว่า 20 ชนิด

พื้นที่ชุ่มน้ำแห่งนี้ยังเป็นแหล่งพักพิงของนกอพยพและนกประจำถิ่นอีกหลายชนิดไม่ว่าจะเป็น นกเป็ดน้ำ เหยี่ยว และนกอื่นๆ อีกมากว่า 100 ชนิด โดยเฉพาะเป็ดน้ำ2 ชนิด กว่า 3,000 ตัวส่วนมากเป็น เป็ดแดง Lesser whistling
teal และ เป็ดลายGargeney มีเป็ดดำหัวดำ Baer’s pochard ซึ่ง
อยู่ในสถานะภาพถูกคุกคามของโลกและเหยี่ยวที่หาดูได้ยากอีก 2 ชนิด คือ เหยี่ยวทุ่งแถบเหนือ Hen harrier และเหยี่ยวทุ่งพันธุ์ยุโรป Western marsh harrier

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

           จากคำกล่าวขานถึงบึงกุดทิงเป็นภาษาอีสานว่า “อำเภอบึงกาฬ นี้มีกุดทิงบนดินดำน้ำชุ่ม ปลากุ่มบ่อนเหมือนแข่แกงหาง ปลานางบ่อนเหมือนขางฟ้าลั่น จั๊กจั่นฮ้องเหมือนฟ้าล่างบน”หลายคนได้ยินอาจสงสัย จะต่างจากหนองบึงในแบบเดียวกันอย่างไร แต่สำหรับชุมชนชาวกุดทิงแล้ว คำเหล่านี้มีความนัยมากมาย บึงแห่งนี้ให้กุ้งหอยปูปลากบเขียด ผืนป่าในกุดออกเห็ด หน่อไม้ พืชผักให้ชุมชนได้เข้าไปเก็บกินทุกเมื่อ วัวควายได้เล็มหญ้ารอบบึง นกน้ำและนกอพยพมาอาศัยหากิน ออกลูกหลานอยู่ตามธรรมชาติมากมายทุกชีวิตใช้ประโยชน์ในบึงใหญ่แห่งนี้    

บึงกุดทิง
 พื้นที่ชุ่มน้ำแห่งบึงกาฬ ยังความเป็นธรรมชาติไว้อย่างแท้จริงด้วยความอุดมสมบูรณ์ของขนาดได้ขึ้นทะเบียนเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำสำคัญระดับโลก (พื้นที่แรมซาร์) แห่งที่ 11 ของประเทศไทย และในวันที่ 2กุมภาพันธ์ ซึ่งตรงกับวันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก (World Wetland Day) ที่โรงเรียนบึงกาฬ อ.บึงกาฬ จ.หนองคาย มีงานรณรงค์ที่จะช่วยสื่อสารความเข้าใจและสร้างความตระหนักให้เกิดขึ้นเพื่อนำไปสู่ความร่วมมือ และการมีส่วนร่วมอย่างจริงจังในการอนุรักษ์ความเป็นธรรมชาติของกุดทิงให้อยู่คู่ชุมชนตลอดชั่วลูกชั่วหลาน อันเป็นเจตนารมณ์ของคนในพื้นที่ โดยการสนับสนุนของโครงการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนในประเทศไทยและลุ่มน้ำโขง WWF ประเทศไทย ภายในงานมีการเดินรณรงค์จากมุมมองของชุมชนต่าง ๆ รอบกุดทิง ทั้งบึงกาฬ โนนสมบูรณ์ และโคกก่อง เวทีการพูดคุยแลกเปลี่ยนที่มีทั้งเรื่องคุณค่าของพื้นที่ชุ่มน้ำ การอนุรักษ์ ปัญหาและอุปสรรคในพื้นที่ฉายให้เห็นภาพความร่วมมือร่วมใจและเกิดเป็นความเข้มแข็งของชุมชน นำไปสู่การมีส่วนร่วมของชุมชนในการกำหนดทิศทางอนาคตของตัวเองบนแรมซาร์ไซต์แห่งนี้

การจัดการและการคุกคาม  
 

           การเข้าไปใช้ประโยชน์มากจนเกินไป ฝ่าฝืนระเบียบและกติกาที่วางไว้ ขาดการดูแลอย่างจริงจัง ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ของกุดทิงถูกทำลายและเสื่อมโทรมลงอย่างรวดเร็วจนปลา
บางชนิดเกือบสูญพันธุ์ ประกอบกับมีการบุกรุกพื้นที่รอบๆ หนองกุดทิงของชาวบ้าน นายทุน ผู้มีอิทธิพลและหน่วยงานทางราชการบางหน่วยทำให้กุดทิงมีพื้นที่ลดลงทุกๆ ปีจนน่าใจหาย

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า