หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับชาติ
 

อ่าวคุ้งกระเบน


อำเภออำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี
มีพื้นที่ 4,000.00  ไร่  (6.40 ตร.กม.)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : -
ระวาง : 5334 II


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          เป็นอ่าวกึ่งปิดรูปร่างคล้ายปลากระเบนอยู่บนชายฝั่งทะเลตะวันออกของอ่าวไทย ปากอ่าวเปิดออกสู่ทะเลทางตะวันตกที่ทางให้น้ำทะเลไหลเข้าออกหมุนเวียนเป็นช่องแคบเพียงทางเดียวกว้างประมาณ 600 เมตร ทางเหนือมีเขาหินทรายอยู่ปากอ่าวเรียกว่าแหลมหินชัน ทางใต้เรียกว่าเขาคุ้งกระเบนระหว่างกลางมีสันทรายปิดกั้นน้ำไม่ให้เข้าออกได้อีกในระดับหนึ่ง ในอ่าวมีแหล่งหญ้าทะเล ชายฝั่งมีป่าชายเลนขึ้นอยู่เป็นแนว หลังแนวป่าชายเลนเป็นบริเวณที่ราบลุ่มน้ำขึ้นถึง ซึ่งเป็นแหล่งเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ  ด้านหลังอ่าวทางตะวันออกมีภูเขาปิดกั้นเป็นแนวยาวระหว่างอ่าวคุ้งกระเบนและอ่าวนก มีคลองธรรมชาติ 7 คลอง ไหลลงอ่าว คือคลองหิน คลองตาอู คลองตาก๋วย คลองหมอสุข  คลองสลุด คลองแปง และคลองปลาช่อน พื้นที่โดยรอบอ่าวเป็นเขตเกษตรกรรม และหมู่บ้านประมงเรียงรายตลอดแนวชายฝั่ง สภาพของหมู่บ้านที่อยู่รอบอ่าวค่อนข้างเจริญ มีวัด โรงเรียน สถานีอนามัย หน่วยราชการต่างๆ และมีถนนหลายเส้นทางโดยรอบ 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

          สังคมป่าชายเลน มีพันธุ์ไม้นานาชนิด เช่น โกงกาง แสม ตะบูน ฝาด ลำพู ตะตุ่ม เป็นต้น ถัดจากชายฝั่งขึ้นมาบนบก เป็นพื้นที่เกษตรกรรม ถัดขึ้นไปบนภูเขามีสังคมพืชป่าดงดิบ ป่าดงดิบแล้ง ในอ่าวมีแหล่งหญ้าทะเลซึ่งปัจจุบันมีสภาพเสื่อมโทรมลง

           พบนกอย่างน้อย 35 ชนิด กระจายทั่วพื้นที่ ส่วนใหญ่เป็นนกที่มักพบในป่าชายเลน ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่ นกอีลุ้ม (Gallicrex cineria) ชนิดที่พบมาก ได้แก่ นกเอี้ยงสาริกา (Acridotheres tristis) นกแซงแซวหางปลา (Dicrurus macrocercus) นกตะขาบทุ่ง(Coracias benghalensis)

           อ่าวคุ้งกระเบนเป็นแหล่งเพาะเลี้ยงปลาเก๋าตามธรรมชาติและเคยมีรายงานว่าพบพะยูน (Dugong dugon) ซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered)

           ในอ่าวมีแหล่งหญ้าทะเล พบว่านน้ำ (Enhalus acoroiodes) ทางด้านเหนือของชายฝั่ง และด้านตะวันออกของชายฝั่งพบหญ้าผมนาง (Halodule pinifolia

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

        - เป็นแหล่งน้ำ แหล่งการประมงเลี้ยงสัตว์น้ำ เป็นแหล่งดักและเก็บกักตะกอนจากกิจกรรมบนชายฝั่ง มีความสำคัญต่อวิถีชีวิตในการทำมาหากินของชุมชน
        - เป็นที่ตั้งศูนย์ศึกษาและการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ฯ ซึ่งเป็นโครงการตัวอย่างความร่วมมือผสมผสานของหน่วยงานราชการต่างๆ ในการพัฒนาพื้นที่รอบอ่าว โดยเน้นเรื่องป่าชายเลน การประมง การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ มีนักวิชาการจากหน่วยงานราชการและสถาบันการศึกษาวิจัยด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งผลการศึกษาสามารถนำไปใช้เป็นพื้นฐานการดำเนินการโครงการพัฒนาต่างๆ ได้นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งนันทนาการท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมแห่งหนึ่งของภาคตะวันออก

การจัดการและการคุกคาม  
 

         - บริเวณรอบอ่าวเป็นที่ตั้งโครงการพระราชดำริ ศูนย์ศึกษาและการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนเพื่อฟื้นฟูสภาพแวดล้อม มีการเพาะเลี้ยงพันธุ์สัตว์น้ำ ส่งเสริมการประมงชายฝั่ง อนุรักษ์ฟื้นฟูป่าชายเลน ศึกษาวิจัยทรัพยากรธรรมชาติ เป็นศูนย์กลางบริการข้อมูลทางวิชาการวิเคราะห์ดินและน้ำ ศูนย์กลางการสาธิต ฝึกอบรมพัฒนาอาชีพ ด้านประมง ป่าไม้ เกษตรกรรม เพื่อเป็นต้นแบบขยายผลไปสู่โครงการอื่นๆ และกรมประมงได้ดำเนินโครงการชลประทานน้ำเค็มเพื่อแก้ปัญหาสภาพน้ำในอ่าวเสื่อมโทรม
         - กรมประมงดำเนินโครงการก่อสร้างระบบชลประทานน้ำเค็ม เพื่อช่วยเหลือ นำน้ำทะเลคุณภาพดีไปใช้ในการเพาะเลี้ยงกุ้ง จัดให้มีระบบบำบัดน้ำเสียก่อนระบายน้ำทิ้งจากบ่อเลี้ยงกุ้งออกสู่ทะเล 
         - การบุกรุกแผ้วถางป่าไม้และป่าชายเลน การล่าสัตว์เพื่อเป็นอาหารและนำมาเป็นสัตว์เลี้ยง น้ำทิ้ง ดินเลน ดินตะกอนจากนากุ้ง น้ำทิ้งจากชุมชน สารเคมีจากการเกษตร ความตื้นเขินของอ่าว และปัจจุบันมีเอกชนมาลงทุนประกอบการสถานที่ตากอากาศหลายแห่งเพื่อรองรับการท่องเที่ยว 

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า