หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

กว๊านพะเยา


ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ใน ต.เวียง อ.เมือง จ.พะเยา
เนื้อที่ประมาณ : 20.53 ตารางกิโลเมตร (12,831 ไร่)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 386.40 เมตร

แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

             บริเวณที่ลุ่มด้านตะวันตกของจังหวัดพะเยา ประกอบด้วยลุ่มน้ำอิง และลุ่มน้ำกว๊านพะเยา มีลักษณะเป็น
ที่ราบก้นกระทะ เกิดจากการทรุดตัวตามแนวเลื่อนในบริเวณแนวแม่น้ำอิง บริเวณนี้นอกจากมีกว๊านพะเยา ยังมี
หนองน้ำต่างๆ ประมาณ 10 แห่ง มีร่องน้ำเชื่อมต่อระหว่างหนองน้ำ และมีร่องน้ำเชื่อมต่อระหว่างกว๊านกับแม่น้ำอิง
ในฤดูฝนจะมีพื้นที่น้ำมาก แต่ในฤดูแล้งจะมีน้ำเฉพาะในแม่น้ำอิงและบริเวณหนองต่างๆ ในปี พ.ศ. 2482 มีการสร้าง
ประตูเก็บกักน้ำกั้นลำน้ำอิง ทำให้ เกิดแหล่งน้ำจืดขนาดใหญ่ที่สุดในภาคเหนือตอนบน ความลึก เฉลี่ย 1.93 เมตร
ตำแหน่งของกว๊านพะเยาอยู่ที่ปลายด้านใต้ ของแนวภูเขาดอยห้วยน้ำขาวและแนวภูเขาดอยสันกลาง เป็นแหล่งรับน้ำ
จากแม่น้ำ ลำห้วย และพื้นที่โดยรอบ ด้านตะวันออก ของกว๊านพะเยาเป็นที่ตั้งของชุมชน ด้านตะวันตกเป็นที่ราบ
กว้างลาดจากแนวภูเขาลงสู่กว๊าน ประกอบด้วยลำธารหลายสายไหลลงสู่กว๊าน ได้แก่ ห้วยแม่ต๋อม ห้วยแม่ไส
น้ำแม่เรือห้วยแม่ต่ำ ห้วยแม่เหยียน ดินส่วนใหญ่เป็นดินที่ลุ่ม

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

             เป็นระบบนิเวศน้ำจืดแบบกึ่งปิด ค่อนข้างตื้น เป็นบึงที่มีการไหลเวียนของน้ำแบบไม่ต่อเนื่อง 
             พบนกอย่างน้อย 14 ชนิด เช่น นกเป็ดผีเล็ก (Tachybaptus ruficollis) นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola
bacchus) นกยาง ไฟธรรมดา (Ixobrychus cinnamomeus) นกกวัก (Amaurornis phoenicurus) นกอีล้ำ
(Gallinula chloropus) เป็นนกประจำ ถิ่น 8 ชนิด นกอพยพ 2 ชนิด เป็นทั้งนกประจำถิ่นและนก อพยพ 3 ชนิด
นกเหล่านี้ส่วนใหญ่มีความชุกชุมน้อย ที่ชุกชุม มาก คือ นกนางแอ่นบ้าน (Hirundo rustica
             พบปลาอย่างน้อย 47 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน
(Clarias batrachus) ปลาเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลากดเหลือง (Hemibagrus
nemurus) ปลาช่อน (Channa striatus) ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) ปลาตะเพียนขาว (Barbodes
gonionotus
) ปลากราย (Chitala ornata) ปลาสลาด (Notopterus notopterus
           พบพันธุ์พืชน้ำอย่างน้อย 14 ชนิด มีสาหร่ายกระจายอยู่ใต้น้ำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริเวณที่ตื้น พบพืชลอยน้ำ
หนาแน่นมากที่สุดตามขอบกว๊าน ได้แก่ ผักตบชวา (Eichhornia crassipes) ผักบุ้ง (Ipomoea aquatica) แพงพวยน้ำ
(Jussiaea repens) จอกหูหนู (Salvinia cucullata) และแหน (Lemna perpusilla
           พืชชายน้ำพบตามริมกว๊าน ได้แก่ หญ้าปล้อง (Hymenachne pseudointerrupta) และไมยราบยักษ์ (Mimosa pigra)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

           เป็นแหล่งน้ำจืดขนาดใหญ่ที่สุดในภาคเหนือตอนบน รอบกว๊านพะเยาส่วนใหญ่เป็นนาข้าว มีแนวถนนรอบกว๊าน
และ มีชุมชนโดยรอบ โดยมีการสร้างสะพานข้ามลำห้วย ลำธารสายต่างๆ ที่ถนนตัดผ่าน ใช้น้ำเพื่อการบริโภคและ
การเกษตร โดยการสูบขึ้นมาทำนา ปลูกพืชผักสวนครัว มีการทำการประมงในกว๊านโดยใช้เรือพาย ประชาชนที่มีอาชีพ
การประมงมีจำนวนประมาณ 1,000 ราย สามารถทำรายได้ประมาณวันละ 300-2,000 บาท กว๊านพะเยาช่วยบรรเทา
อุทกภัยบริเวณพื้นที่ด้านล่างของแหล่งน้ำ นอกจากนั้นยังเป็นแหล่งที่ตั้งถิ่นฐานของชุมชน พื้นที่โดยรอบเป็นแหล่ง
ท่องเที่ยวประวัติศาสตร์ และโบราณคดี เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจที่สำคัญ และเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ
จืดอยู่ในสถานีประมงน้ำจืดจังหวัดพะเยา

การจัดการและการคุกคาม  
 

           เป็นที่ตั้งของสถานีประมงน้ำจืดจังหวัดพะเยา มีพระราชบัญญัติควบคุมการทำประมง โดยกำหนดเขตอนุรักษ์
สัตว์น้ำห้ามทำการประมงเด็ดขาดในพื้นที่ 5.6 ตารางกิโลเมตร (3,500 ไร่) ส่วนที่เหลือเป็นเขตอนุญาตให้ทำการ
ประมงด้วยเครื่องมือประมงบางชนิด ในกว๊านพะเยาห้ามใช้เรือที่ติดเครื่องยนต์ บริเวณพื้นที่กว๊านพะเยา และขอบ
กว๊านบางส่วนเป็นที่สาธารณะ ส่วนใหญ่ที่ดินโดยรอบจะมีเอกสารสิทธิ์ครอบครอง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นโฉนดมีการสร้าง
แนวถนนรอบกว๊านพะเยา ทำให้กีดขวางการอพยพเข้าออกของสัตว์น้ำระหว่างกว๊านพะเยาและแหล่งน้ำอื่นโดยรอบ
มีการดักจับสัตว์น้ำตามลำห้วยลำธารทำให้การอพยพเข้าออกของสัตว์น้ำเป็นไปได้ยากมีการขุดลอกและกำจัด
ควบคุมพืชไม้น้ำอย่างต่อเนื่องทำให้สภาพระบบนิเวศในกว๊านพะเยาส่วนใหญ่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ชนิดของปลา
ในกว๊านพะเยาลดลง เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางสภาพแวดล้อมและการเจริญเติบโตของชุมชนเมืองรอบกว๊าน
พะเยา โครงการที่กำลังดำเนินการคือโครง การบำบัดน้ำเสียของเทศบาล และโครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่
กว๊านพะเยาของกรมประมง

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า