หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะช้าง 


ที่ตั้ง : อำเภอแหลมงอบ จังหวัด ตราด
เนื้อที่ประมาณ : 406,250.00  ไร่  (650.00 ตร.กม.)
ระวาง : 5432 I, 5433 II 



แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะช้างประกอบด้วยเกาะใหญ่น้อยรวม 47 เกาะ วางตัวขนานไปกับชายฝั่งทะเลจังหวัดตราด คิดเป็นพื้นที่บนบกประมาณ146.5 ตารางกิโลเมตร (91562.5 ไร่) และเป็นพื้นที่ในน้ำประมาณ 503.5 ตารางกิโลเมตร (314,687.5 ไร่) เกาะช้างเป็นเกาะใหญ่ที่สุด มีเนื้อที่ประมาณ 429 ตารางกิโลเมตร (268,125 ไร่) มีความยาวประมาณ 30 กิโลเมตร มีความกว้างประมาณ 14 กิโลเมตร ภูมิประเทศเป็นภูเขาเกือบทั้งเกาะ ชายฝั่งด้านตะวันออกของเกาะมีหาดโคลน หาดหิน ด้านตะวันตกเป็นหาดทราย และหาดหิน บนเกาะช้างมีแม่น้ำลำคลองสายสั้นๆ เป็นคลองที่น้ำทะเลเข้าถึง ต้นน้ำเป็นห้วยน้ำจืดไหลลงมาจากน้ำตกในหุบเขา ไหลผ่านป่าชายเลนลงสู่ทะเลรอบเกาะ ลำน้ำเหล่านี้เป็นแหล่งน้ำจืดที่สำคัญของประชาชนบนเกาะ และก่อให้เกิดน้ำตกที่สวยงามหลายแห่ง เนื่องจากหมู่เกาะช้างอยู่ห่างไกลจากปากแม่น้ำ จึงมีการทับถมของตะกอนโคลนเลนน้อย ดังนั้นจึงมีหาดทรายขาวสะอาด น้ำทะเลใส อุดมสมบูรณ์ด้วยปะการัง ปลาสวยงาม และสัตว์ทะเล 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

          สังคมพืชธรรมชาติประกอบด้วยป่าดิบชื้น พบบนที่สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางมากกว่า 300 เมตรขึ้นไป พันธุ์ไม้มีลำต้นเตี้ยแกรน สูงเฉลี่ยไม่เกิน 15 เมตร ส่วนใหญ่ได้แก่พลอง(Memecylon garcinioidesและสารภีป่า (Schima wallichiiพบหว้า (Syzygium cuminiขึ้นปนประปราย ไม้ยืนต้นสูงเกิน 30 เมตร ได้แก่ยางนา (Dipterocarpus alatusยางแดง (D. turbinatusยางเสียน (D. gracilisกระบาก (Anisoptera costataกระบากดำ(Shorea hypochraเคี่ยมคะนอง  (S. henryanaเป็นต้น ป่าชายเลนพบบริเวณอ่าสลักคอก อ่าวสลักเพชร อ่าวบางเบ้า และอ่าวคลองสน พันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ โกงกางใบใหญ่(Rhizophora mucronataโกงกางใบเล็ก (R. apiculataโปรงขาว (Ceriops decandra )โปรงแดง (C. tagalพังกาหัวสุมดอกขาว (Bruguiera sexangulaถั่วดำ (B. parviflora)เป็นต้น ป่าชายหาดพบพันธุ์ไม้ได้แก่ หูกวาง (Terminalia catappaสารภีทะเล(Calophyllum inophyllumเม่า (Eugenia grandisขี้หนอนหรือสำเภา (Chaetocarpus castanocarpusเสม็ดแดง (Eugenia cinereaป่าพรุพบในบริเวณที่น้ำขังตลอดปี ได้แก่ อ่าวสลักคอก และอ่าวสลักเพชร พันธุ์พืชที่พบได้แก่ เหงือกปลาหมอ (Acanthus ebracteatus)และต้นกก (Cyperus sp.) 
          พบนกอย่างน้อย 74 ชนิด เป็นนกประจำถิ่น 61 ชนิด ได้แก่ นกยางทะเล (Egretta sacraนกกวัก (Amaurornis phoenicurusนกลุมพู (Ducula aeneaนกแก๊ก นกแกง(Anthracoceros albirostrisนกอพยพแต่มิใช่เพื่อการผสมพันธุ์ 8 ชนิด ได้แก่นกยางเขียว(Butorides striatusนกหัวโตทรายใหญ่ (Charadrius leschenaultiiนกนางนวลแกลบดำปีกขาว (Chlidonias leucopterusเป็นต้น นกอพยพเพื่อการผสมพันธุ์ 2 ชนิด ได้แก่ นกแต้วแล้วอกเขียว (Pitta sordidaและนกแต้วแล้วธรรมดา (P. moluccensisนกอพยพผ่านในฤดูกาลอื่น 3 ชนิด ได้แก่นกจับแมลงสีฟ้าท้องขาว (Cyanoptila cyanomelanaนกจับแมลงคอสีน้ำเงินเข้ม (Cyornis rubeculoidesนกกระจิ๊ดหัวมงกุฎ (Phylloscopus coronatus)ชนิดที่อยู่ใสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่ายิ่ง  (critically endangered) ได้แก่ นกน็อดดี้ (Anous stolidusชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ นกนางนวลแกลบหงอนใหญ่ (Sterna bergiiชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ นกกะรางอกลาย (Garrulax merulinusชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatenedได้แก่เหยี่ยวแดง (Haliastur indusนกออก (Haliaeetus leucogaster) นกลุมพู นกแอ่นกินรัง (Aerodramus fuciphagusนกเงือกกรามช้าง (Rhyticeros undulatus)นกลุมพูขาว (Ducula bicolorนกกาฮังหรือนกกก (Buceros bicornisชนิดเด่นอื่นๆ ได้แก่ นกปรอดหน้านวล (Pycnonotus goiavierนกตบยุงหางยาว (Caprimulgus macrurusนกนางแอ่นแปซิฟิค (Hirundo tahitica)
          พบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอย่างน้อย 12 ชนิด ชนิดสำคัญได้แก่ กบเกาะช้าง (Rana kohchangaeซึ่งเป็นสัตว์เฉพาะถิ่น (endemic) และอยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์(vulnerable) พบสัตว์เลื้อยคลายอย่างน้อย 30 ชนิด เป็นงู 19 ชนิด
          
พบปะการังหลายชนิด บริเวณอ่าวคลองสน เกาะหวาย เกาะกระ และเกาะรัง เกาะหยวก และเกาะมันนอก ซึ่งปะการังที่พบมาก ได้แก่ ปะการังก้อน (Porites luteaปะการังเขากวาง (Acropora sp.) ปะการังแผ่น (Momtipora sp.ปะการังกาแล็กซี่ (Galaxea fascicularisปะการังผักกาด (Pavona sp.บริเวณเกาะรังพบปะการังที่หายากในอ่าวไทย ได้แก่ ปะการัง (Leptoseris scrabaนอกจากนั้นยังมีสัตว์น้ำอื่นๆ  เช่น หอยมือเสือ (Tridacna gigasดอกไม้ทะเล ปลาสวยงามในแนวปะการัง ได้แก่ปลาสินสมุทร (Pomacanthus annularisปลาผีเสื้อลายแปดเส้น (Chaetodon octofasciatus)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

          เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด แหล่งอาหารและแหล่งเพาะพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตในทะเล เป็นแหล่งนันทนาการท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของภาคตะวันออก มีการใช้ประโยชน์จากป่าโกงกาง เสม็ด เช่น ทำฟืน ถ่าน น้ำฝาด มีการเก็บรังนกนางแอ่นทำรายได้ให้กับชุมชนประมาณ 20,000 บาทต่อกิโลกรัม มีชุมชนตั้งถิ่นฐานอยู่ 8 หมู่บ้าน 2 ตำบล อาชีพหลักคือ ทำการประมงน้ำลึกประมาณ 30 ราย ชุมชนอีกส่วนหนึ่งทำสวนยางพารา สวนผลไม้ บางรายประกอบกิจกรรมเกี่ยวกับการท่องเที่ยว บริเวณหมู่เกาะรังมีสัมปทานการทำรังนกนางแอ่น และมูลค้างคาวิ

การจัดการและการคุกคาม  
 

         -  มีการประกาศให้บริเวณที่ดินเกาะช้างและเกาะใกล้เคียงเป็นอุทยานแห่งชาติ ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 99 ตอนที่ 197 ลงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ.2525 หลักฐานหรือกรรมสิทธิ์ในที่ดินของประชากรเป็นประเภท สค. หรือไม่มีเอกสารสิทธิ์ ส่วนบริเวณที่ราบชายฝั่ง บริเวณหมู่บ้านสลักเพชร สลักดอก คลองสน และอ่าวคลองพร้าวเป็นที่ดินกรรมสิทธิ์
          - มีการสร้างถนนบนเกาะ และโครงการเคเบิลใต้น้ำ ซึ่งควรศึกษาหาแนวทางป้องกันผลกระทบอย่างรอบคอบ มีการขยายตัวของชุมชน การขยายพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำบนเกาะ และการพัฒนาท่องเที่ยงเชิงพาณิชย์
          - มีการขยายพื้นที่การเกษตร  และการตัดไม้ทำลายป่า ทำให้ถิ่นที่อยู่ตามะรรมชาติของพืชและสัตว์ถูกคุกคาม ถูกทำลาย การใช้สารเคมีทางการเกษตรมากขึ้นมีผลเป็นพิษตกค้างในสัตว์ป่า นอกจากนี้ยังมีการจับสัตว์น้ำผิดกฎหมาย การส่งเสริมการท่องเที่ยวซึ่งเป็นการทำลายปะการัง ทำลายแหล่งวางไข่ของสัตว์น้ำหลายชนิด และทำลายสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า