หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

หนองหาน


ที่ตั้ง : ตำบลชาติเชิงชุม อำเภอเมือง  จังหวัดสกลนคร
พื้นที่ : 77,000.00  ไร่  (123.20 ตร.กม.)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 150 เมตร
ระวาง 5843 II, III, IV 


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          หนองหารเป็นแหล่งน้ำธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีลักษณะเป็นทะเลสาบน้ำจืดที่มีพื้นที่ผิวน้ำประมาณ 77,000 ไร่ ความลึกเฉลี่ยประมาณ 2.0-10.0 เมตร แหล่งต้นน้ำที่ไหลลงสู่หนองหารประกอบด้วยลำน้ำรวม 14 สาย มีลำน้ำพุงเป็นลำน้ำสายหลักที่นำน้ำไหลเข้าสู่หนองหารตลอดปี ส่วนลำน้ำก่ำจะเป็นลำน้ำที่ระบายน้ำออกจากหนองหารทางด้านทิศใต้และไหลไปบรรจบกับแม่น้ำโขงที่อำเภอธาตุพนม จังหวัดสกลนคร แต่เดิมหนองหารจัดตั้งขึ้นเพื่อใช้เป็นแหล่งปรับปรุง บำรุง ควบคุมและสงวนพันธุ์สัตว์น้ำ แต่ในปัจจุบันได้เปลี่ยนเป็นแหล่งน้ำเอนกประสงค์ที่ใช้ประโยชน์ทั้งเพื่อการอุปโภค บริโภค การเกษตรกรรม การประมง และนันทนาการ จัดว่าเป็นแหล่งน้ำที่มีความสำคัญยิ่งต่อชุมชนที่อาศัยอยู่โดยรอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งชุมชนเทศบาลเมืองสกลนครซึ่งใช้หนองหารเป็นแหล่งน้ำดิบเพื่อทำประปาและแหล่งรองรับน้ำทิ้งจากตัวเมือง สภาพหนองหารในปัจจุบันได้เสื่อมโทรมลงไปมาก เกิดการสะสมของตะกอนดินทำให้แหล่งน้ำบางส่วนตื้นเขิน ผลกระทบจากน้ำทิ้งชุมชนทำให้น้ำเน่าเสีย มีการสะสมธาตุอาหารมาก ทำให้เกิดมีวัชพืชและพรรณไม้หลากหลายชนิดขึ้นปกคลุมอย่างหนาแน่นโดยเฉพาะอย่างยิ่งพวกผักตบชวา

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

          พบพันธุ์ไม้น้ำ 49  ชนิด  25 วงศ์ พบไม้ยืนต้น 13  ชนิด   10  วงศ์  พืชเด่นพบกกสามเหลี่ยม พบจำนวนมากบริเวณริมหนองรองลงมา คือ บัวหลวง พืชลอยน้ำพบมากที่สุดคือ ผักตบชวา จอกหูหนู และหญ้าไซ พืชใต้น้ำพบมากที่สุดคือสาหร่ายหางกระรอก
          พบนก 33 ชนิด จัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง 30 ชนิด ไม่ใช่สัตว์ป่าคุ้มครอง 3 ชนิด และใน 33ชนิด นี้มีสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม ตาม TRD 1 ชนิด คือ นกกระจาบธรรมดา (Ploceus philippinus) เป็นนกประจำถิ่น 26 ชนิด นกอพยพ 3 ชนิด นกประจำถิ่นและนกอพยพ 4 ชนิด
          พบพันธุ์ปลา 44 ชนิด/ 18 วงศ์ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered) และถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ) ได้แก่ ปลาบึก (Pangasianodon gigas)
                 - ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable) ได้แก่ ปลานวลจันทร์น้ำจืด (Cirrhinus microlepis) ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus) และปลาดุกด้าน (Clarias batrachus)
                 - ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (Near-threatened) และถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ) ได้แก่  และ ปลาสวาย (Pangasius hypophthalmus)
                 - ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (Threatened in situ) ได้แก่ ปลากัดเขียว (Betta smaragdina)  และปลาหมอตาล (Helostoma temmincki)
                 - ปลาเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus hasselti) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลานิล (Oreochromis niloticus) ปลาช่อน (Ophiocephalus striatus) ปลาไส้ตัน (Cyclocheilichthys repasson) ปลากระสูบจุด (Hampala dispar) ปลากะมัง (Puntioplites proctozysron) และ ปลาชะโอน (Ompok bimaculatus)
          สัตว์น้ำอื่นๆ ได้แก่ กุ้งฝอยน้ำจืด กุ้งฝอย หอยขม ปูนา กบนา เขียด       หอยเชอรี่ ปลิง ตะพาบ เต่านา และ จระเข้

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

          ประโยชน์โดยตรงจากหนองหาร คือ ทรัพยากรน้ำ ทั้งที่ใช้สำหรับการเพาะปลูกพืช เป็นแหล่งน้ำชลประทานสำหรับเกษตรกรในหลายพื้นที่ น้ำจากหนองหารเป็นแหล่งน้ำดิบหลักที่ใช้ผลิตน้ำประปาสำหรับครัวเรือนในเขตอำเภอเมืองสกลนคร และเป็นแหล่งน้ำแหล่งหากินสำหรับสัตว์เลี้ยง ในส่วนของคุณค่าด้านผลผลิต หนองหารจัดเป็นแหล่งจับหาปลาและสัตว์น้ำ เป็นแหล่งเก็บหาพืชพรรณ และเป็นแหล่งรายได้และ/หรือตลาดสดของชุมชน โดยเฉพาะปลาที่ชาวบ้านได้เก็บหามาเพื่อการบริโภคในครัวเรือนและจำหน่ายเพื่อเป็นรายได้แก่ครัวเรือน นอกจากนี้ด้วยสภาพพื้นที่ที่สวยงาม มีภูมิประเทศที่เป็นเอกลักษณ์และหลากหลายทำให้หนองหารได้รับการพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดสกลนคร

การจัดการและการคุกคาม  
 

          - มีการก่อสร้างทำนบคันดินรอบหนองน้ำเพื่อกักเก็บและหรือระบายน้ำสำหรับใช้ประโยชน์ มีโครงการชลประทาน
          - กำหนดเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลา
          - มีการปล่อยพันธุ์ปลาโดยหน่วยงานรัฐ
          - มีการพัฒนาพื้นที่ชุ่มน้ำเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ มีเส้นทางศึกษาระบบนิเวศและจุดชมนกรอบหนองน้ำ
          - มีการปรับเปลี่ยนพื้นที่บางส่วนเป็นระบบบำบัดน้ำเสียของเทศบาลเมืองสกลนครและกรมประมง
          - เกิดการตื้นเขินของแหล่งน้ำ มีวัชพืชน้ำขึ้นหนาแน่น มีศัตรูพืช เช่น หอยเชอรี่ แพร่ระบาดในบริเวณหนองน้ำ การปล่อยน้ำเสียชุมชน และ/หรือจากสถานประกอบการลงสู่แหล่งน้ำ จำนวนผู้เข้าใช้ประโยชน์ที่เพิ่มขึ้น และความต้องการใช้น้ำสำหรับการผลิตน้ำประปาที่เพิ่มขึ้นตามจำนวนประชากร เป็นต้น 

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า