หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

หนองหานกุมภวาปี


ที่ตั้ง : อำเภอกุมภวาปี   จังหวัดชัยภูมิ
พื้นที่ : 28,125.00  ไร่  (45.00 ตร.กม.)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 160-170 เมตร
ระวาง : 5643 III 


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          เป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ที่ล้อมรอบด้วยพงหญ้าชื้นแฉะ ตื้นมาก ลึกไม่เกิน 1 เมตร มีความยาวประมาณ 13 กิโลเมตร ส่วนความกว้างที่สุดประมาณ 5 กิโลเมตร ส่วนความกว้างที่สุดประมาณ 5 กิโลเมตร มีเกาะใหญ่อยู่ 2เกาะ คือ ดอนแก้ว และดอนป่า พื้นที่รอบๆ เป็นที่ราบเรียบ ลักษณะดินมีความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง บริเวณรอบๆหนองหานพบดินเต็มบ้างเล็กน้อย การใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อการผลิต โดยประมาณร้อยละ 80 ของพื้นที่ ทำนาอีกประมาณร้อยละ 20 ของพื้นที่ ทำไร่และเลี้ยงสัตว์ 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

   
          เป็นแหล่งชุมนุมนกอพยพ และนกที่ผ่านมาในฤดูหนาวจากจีนและยุโรป และตะวันออกกลาง (Palearctic) ที่สำคัญที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
           พบนกอย่างน้อย 74 ชนิด เป็นนกน้ำ นกชายเลนอย่างน้อย 27 ชนิด เป็นนกประจำถิ่นอย่างน้อย 34 ชนิด นกอพยพในฤดูหนาวแต่มิใช่เพื่อการผสมพันธุ์อย่างน้อย 40 ชนิด ได้แก่ นกกระสานวล (Aldea cinerea) นกกระสาแดง (A. purpurea) นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) นกยางโทนน้อย (Egretta intermedia)  เป็นต้น ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ นกกระสานวล นกกระสาแดง และเหยี่ยวดำ (Milvus migrans) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่เหยี่ยวแดง (Haliastur indus) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) ชนิดที่พบจำนวนมาก ได้แก่ เป็ดปีกเขียว (Anas crecca) เป็ดหางแหลม (A. acuta) เป็ดลาย (A. querquedula) นกทะเลขาแดงลายจุด (Tringa erythropus) นกหัวโตเล็กขาเหลือง (Charadrius dubius) นกหัวโตหนังจุดสีทอง (Pluvialis fulva) นกปากซ่อมหางเข็ม (Gallinago stenura) นกปากซ่อมหางพัด (Gallinago) เป็ดแดง (Dendrocygna javanica)
           พบปลาอย่างน้อย 39 ชนิด เป็นชนิด เฉพาะถิ่น (endemic) และอยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (threatened in the wild) ได้แก่ ปลากัดไทย (Betta splendens) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) พบปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) มากถึง 16 ชนิด ได้แก่ ปลาแปบ (Oxygaster oxygastroides) ปลาซิวหางแดง (Rasbora borapetensis) ประกระสูบจุด (Hampala dispa) ปลาตะเพียนทอง (Barbodes altus) เป็นต้น พบปลาในวงศ์ปลาหมอ (Anabantidae) 6 ชนิด และปลาในวงศ์ปลาดุก (Clariidae)3ชนิด ปลาเศรษฐกิจได้แก่ ปลาสลาด (Notopterus notopterus) ปลาตะโกก (Cyclocheilichthys enolops) ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus schlegeli) ปลาแขยงข้างลาย (Mystus spp.) ปลาหมอไทย (Anabas testudineus) ปลากระดี่ (Trichogaster spp.) ปลาสลิด (T. pectoralis) และปลาช่อน (Chana striatus)            
           พบพืชน้ำอย่างน้อย 15 ชนิด บริเวณกลางน้ำมีพืชใต้น้ำ ได้แก่ สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla verticillata) สาหร่ายพุงชะโด (Ceratophyllum demersum) พืชลอยน้ำได้แก่ ผักตบชวา (Eichornia crassipes) ผักบุ้ง(Ipomoea aquatica) จอกหูหนู(Salvinia cucullata) จอก (Pistia stratiotes)จอกแหน(Lemna trisulca) พืชโผล่เหนือน้ำที่ล้อมรอบหนอง ได้แก่ กกสามเหลี่ยม(Scirpus grossus)  เอื้องเพ็ดม้า (Polygomun chinense) ธูปฤาษี (Typha angustifolia) แห้วทรงกระเทียม (Eleocharis dulcis) หญ้าแขม (Phragmites karka) และพืชล้มลุกได้แก่บอนเขียว (Schismatoglottis calyptrata) หญ้าขน (Brachiaria mutica) หญ้าคา (Imperata cylindrica)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

          เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำขนาดใหญ่เป็นที่สองในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีชุมชนเก่าแก่ที่มีอายุมากกว่า 100 ปี มีหมู่บ้านอยู่รอบริมหนองน้ำประมาณ 30 หมู่บ้าน ประชากรเป็นกลุ่มวัฒนธรรมไทย-ลาว มีประเพณีวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ รายได้ของชุมชนที่ได้จากการใช้ประโยชน์หนองหานคิดประมาณร้อยละ 50 ของทั้งหมด และรายได้ที่สัมพันธ์กับพื้นที่ประมาณร้อยละ 50 เฉลี่ยจากทุกหมู่บ้าน น้ำหนองใช้สำหรับเป็นน้ำประปาในอำเภอกุมภวาปี มีการประมงรอบๆหนอง มีการเก็บสัตว์น้ำ และพืชน้ำในหนอง มีศักยภาพเชิงการท่องเที่ยวเนื่องจากเป็นแหล่งประวัติศาสตร์และหนองน้ำขนาดใหญ่ 

การจัดการและการคุกคาม  
 

          - การถือครองพื้นที่มีประมาณ 28.8 ตร.กม. แบ่งเป็น ภบท. หรือ สค. ประมาณร้อยละ 80-90 ของพื้นที่ นส.3 ประมาณร้อยละ 10 ของพื้นที่ ส่วนที่เป็นโฉนดมีเพียงเล็กน้อย บางอำเภอเป็นเขตห้ามยิงนก ห้ามจับปลาในฤดูวางไข่ มีการอนุรักษ์พันธุ์เต่าและปลาตัวเล็ก และห้ามทิ้งขยะลงหนอง นอกจากนี้ยังเป็นพื้นที่โครงการโขง ชี มูล อีกด้วย
          - มีโครงการขุดลอกหนองหานให้เป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่เพื่อพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว
          - มีการทิ้งขยะในหนองน้ำ ทำให้หนองน้ำตื้นเขินและจากการพัฒนาหนองหานกุมภวาปีให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวนั้นเป็นการทำลายพื้นที่อยู่อาศัยของนกและแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ
          - การเพราะปลูกโดยรอบหนองทำให้เกิดการตกตะกอนในหนองน้ำจนตื้นเขิน

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า