หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับชาติ
 

เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองหัวคู


ที่ตั้ง : ตำบลคำบง อำเภอผือ จังหวัดอุดรธานี 
พื้นที่ : 70.00  ไร่  (0.11 ตร.กม.)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 190 เมตร
ระวาง : 5544II 


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

         หนองหัวคูเป็นหนองน้ำขนาดเล็กที่มีน้ำขังตลอดปี ลึกไม่เกิน 1.5 เมตร ปัจจุบันตื้อเขิน จึงขาดน้ำในฤดูแล้งหรือมีน้ำน้อย พื้นที่โดยรอบเป็นป่าซึ่งถูกทำลาย มีต้นไม้หลงเหลืออยู่บ้าง มีสภาพค่อนข้างราบเรียบ ลักษณะดินค่อนข้างเป็นทรายความอุดมสมบูรณ์ต่ำ พื้นที่ใกล้เคียงเป็นที่นาและไร่ 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

          เดิมมีป่ารอบหนองน้ำ เป็นที่อยู่อาศัยและหลบภัยของนกน้ำและนกชนิดอื่นๆ 
          พบนกน้ำอย่างน้อย 6 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามของโลก (globally threatened) และชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ของประเทศไทย ได้แก่ เป็ดดำหัวดำ (Aythya baeri) ชนิดที่พบในปริมาณมากที่สุด ได้แก่ เป็ดแดง (Dendrocygna javanica) นกอีล้ำ (Gallinula chloropus) นอกนั้นพบเป็ดหางแหลม (Anas acuta) เป็ดลาย (A. querquedula) เป็ดปากพลั่ว (A.Clypeata) 

          พบปลาอย่างน้อย 28 ชนิด ชนิดที่เป็นปลาเฉพาะถิ่น (endemic) ได้แก่ ปลากัดไทย (Betta splendens) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) พบ อย่างน้อย 11 ชนิด ปลาในวงศ์ปลาหมอ (Anabantidae) พบอย่างน้อย 6 ชนิด ปลาเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลาไน (Cyprinus carpio) ปลานิล (Oreochromis niloticus) และปลาหมอไทย (Anabas testudineus) 

          ขอบหนองมีธูปฤาษี (Typha angustifolia) กกสามเหลี่ยม (Scirpus grossus) แขม (Phragmitis karka) หญ้าขน(Brachiaria mutica) กกต่างๆ (Cyperus spp.) ล้อมรอบเป็นดงใหญ่ พืชลอยน้ำ ได้แก่ จอกหูหนู (Salvinia cucullata)ผักตบชวา (Eichornia crassipes) จอก (Pistia stratiotes) พืชใต้น้ำ ได้แก่ สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla verticillata)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

        หนองหัวคูเป็นที่อยู่อาศัยของนกน้ำนับพันตัว ปัจจุบันเป็นแหล่งน้ำเพื่อยังชีพ สำหรับชุมชนที่อาศัยอยู่โดยรอบ ซึ่งมีอายุการตั้งถิ่นฐานชุมชนประมาณ 95 ปี มีประชากรเกือบทั้งหมดเป็นกลุ่มวัฒนธรรมไทย-ลาว ส่วนใหญ่ทำนา ขุดบ่เลี้ยงปลาและปลูกพืชไร่ โรงเรียนที่อยู่ติดกับหนองน้ำจะพัฒนาเป็นสถานที่พักผ่อนของโรงเรียนและชุมชน 

การจัดการและการคุกคาม  
 

         - ได้รับการประกาศเป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่า ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 102 ตอนที่ 28 ลงวันที่ 1 มีนาคม 2528 แต่ไม่มีสำนักงานและเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานประจำพื้นที่ 
         - หนองหัวคูเป็นหนองน้ำสาธารณะ พื้นที่โดยรอบเป็นที่นาที่มีกรรมสิทธิ์ครอบครองเป็น นส. 3 และพื้นที่ไร่มีเอกสารสิทธิ์เป็น ภบท. 5-6 ปัจจุบันมีการกำหนดกฎระเบียบชุมชนในการใช้ประโยชน์และการอนุรักษ์หนองน้ำ การขยายตัวของโรงเรียน การประกอบอาชีพของชุมชน เช่น การแช่ปอในหนอง การบุกรุกที่สาธารณะ เพื่อต้องการพื้นที่หนองน้ำเป็นของตน ซึ่งเป็นการรบกวนนกชนิดต่างๆ ให้มีจำนวนลดลง มีการสร้างถนนรอบหนองด้านทิศเหนือ มีการล้อมรั้วทางลงหนอง 

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า