หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

หนองเล็งทราย

ที่ตั้ง : ตำบลป่าแฝก ตำบลเจริญราษฎร์ อำเภอแม่ใจ จังหวัดพะเยา
พื้นที่ : 6,000.00  ไร่  (9.60 ตร.กม.)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 400 เมตร
ระวาง 4947 I 

แผนที่
 
 
 
 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

          หนองเล็งทายเป็นแหล่งน้ำธรรมชาติที่มีสภาพตื้นเขิน มีน้ำขังลึกประมาณ 30 เซนติเมตรในฤดูฝน และแห้งขอดในฤดูแล้ง มีลำห้วยเล็กๆหลายสายไหลเข้าสู่หนอง เช่นห้วยหลวงใน ห้วยแม่กระทบ ห้วยเกี๋ยว ห้วยสะแล่ง เป็นต้น ในอดีตหนองเล็งทรายเคยมรน้ำเชื่อมต่อกับหนองฮ่างซึ่งอยู่ในอำเภอพาน ปัจจุบันทางน้ำตื้นเขินเป็นส่วนใหญ่ บริเวณตอนใต้ของหนองมีฝายน้ำล้น น้ำที่ล้นไหลลงแม่น้ำอิงสู่กว๊านพะเยา พื้นที่อยู่ในบริเวณที่เป็นตะพักลุ่มน้ำ ที่เกิดจากตะกอนค่อนข้างใหม่บริเวณโดยรอบเป็นนาข้าว ปัจจุบันหนองเล็งทรายมีคูขุดน้ำลึก 3.5 เมตร กว้าง 5-6 เมตร ดินที่ขุดลอกนำไปสร้างคันดิน ถมหนองน้ำบางส่วน และใช้พัฒนาเป็นสวนป่า รอบหนองมีการวางท่อคอนกรีต เพื่อเป็นทางน้ำผ่าน นอกจากนี้บริเวณพื้นที่ด้านใต้ตำบลแม่ใจ ถูกขุดเพื่อเป็นแหล่งน้ำสำหรับผลิตน้ำประปาให้แก่ชุมชน ขุดลอกสร้างสระ และขุดลอกเพื่อแก้ไขปัญหาตื้นเขินตามส่วนต่างๆ ของบึง 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

           เป็นระบบนิเวศน้ำจืดที่เป็นน้ำนิ่ง มีสภาพตื้นเขินเป็นส่วนมาก พื้นที่ส่วนใหญ่น้ำท่วมในฤดูฝน และบางส่วนน้ำท่วมตลอดปี 
           พบนกอย่างน้อย 56 ชนิด เป็นนกน้ำ 26ชนิด เช่นนกเป็นผีเล็ก(Tachybaptus ruficollis) นกยางกรอกพันธุ์จีน (Ardeola bacchus) นกยางเขียว (Butorides striatus) นกอีล้ำ (Gallinula chloropus) นกอีโก้ง (Porphyrio porphyrio) เป็นต้น เป็นนกประจำถิ่น 37 ชนิด เช่น นกกระสาแดง (Aldea purpurea) นกยางเปีย (Egretta garzetta)  นกยางไฟหัวดำ (Ixobrychus sinensis) นกอีโก้ง  นกกระเต็นอกขาว (Halcyon smyrnensis) เป็นต้น นกอพยพ 19 ชนิด เช่น นกกระสานวล (Ardea cinerea) เป็ดลาย (Anas querquedula) นกกระแตแต้แว้ด (Vanellus indicus) และนกชายเลนน้ำจืด (tringa glareola) เป็นต้น เป็นทั้งนกอพยพ และนกประจำถิ่น 6 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่นกกระสาแดง นกกระสานวล ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) นกอีลุ้ม (Gallicrex cinerea)
           พบปลาในหนองน้ำอย่างน้อย 24 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลาที่จับได้ส่วนใหญ่เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) ได้แก่ปลาตะเพียนขาว (Barbodes gonionotus) และปลาซิว (Rasbora spp.) หลายชนิด ปลากดเหลือง (Hemibagrus) ปลากระทิง (Mastacembelus armatus) และปลาหลดลาย (Macrognathus aculeatus) นอกจากนี้ยังสามารถพบปลาเค้าขาว (Wallago attu) ที่มีขนาดใหญ่
           มีพันธุ์พืชน้ำขึ้นปกคลุมหนองอย่างหนาแน่น พบพืช 29 ชนิด มีปลาพรุกระจายอยู่กลางหนอง ในพรุมีไคร้ (Glochidion sp.) เป็นพืชหลัก นอกจากนี้มีกระโดน (Careya sphaerica) และกระทุ่มนา (Mitragyna javanica) พืชชายน้ำที่พบได้ทั่วไปได้แก่ หญ้าปล้อง (Hymenachne pseudointerrupta) ไมยราบยักษ์ (Mimosa pigra) พืชโผล่เหนือน้ำ พบกกสามเหลี่ยม (Scirpus grossus) มากที่สุดในบริเวณตื้นเขิน พบพืชลอยน้ำบริเวณที่น้ำท่วม ได้แก่ ผักตบชวา (Eichhornia crassipes) แหน (Lemna perpusilla) ผักบุ้ง (Ipomoea aquatica) และแพงพวยน้ำ (Jussia repens) พืชใต้น้ำได้แก่ สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla verticillata) สาหร่ายฉัตร (Limnophila heterophylla) สาหร่ายพุงชะโด (Ceratophyllum demersum) เป็นต้น

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

                    เป็นที่หลบอาศัยของพ่อแม่พันธุ์สัตว์น้ำในช่วงฤดูแล้ง และเป็นแหล่งแพร่พันธุ์สัตว์น้ำสำหรับประชากร สัตว์น้ำในที่ราบลุ่มรอบบริเวณ ที่เป็นพื้นที่ราบลุ่มกว้างใหญ่ และต่อเนื่องถึงกว๊านพะเยาซึ่งเป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่อีกแหล่งหนึ่ง หนองเล็งทรายจึงมีความสำคัญต่อประชากรสัตว์น้ำ ในพื้นที่ราบลุ่มและในลุ่มน้ำอิง เป็นแหล่งน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค การเกษตร ใช้เลี้ยงสัตว์ ทำการประมง ปลูกพืช และนำน้ำมาใช้เป็นน้ำประปา เป็นหนองน้ำที่มีตำนานและประวัติศาสตร์ที่บอกถึงอารยธรรมเก่าแก่ เป็นสถานที่พักผ่อน ของประชาชนอำเภอแม่ใจ ในอดีตมีนักท่องเที่ยวเข้ามาดูนก ในเขตหนองเล็งทราย ซึ่งเคยได้รับการพัฒนาเพื่อให้เป็น แหล่งท่องเที่ยวแต่ประสบปัญหาเกี่ยวกับการสร้างรีสอร์ท ซึ่งถูกประท้วงการพัฒนาในด้านนี้ จึงหยุดชะงักไป 

การจัดการและการคุกคาม  
 

                    พื้นที่หนองเล็งทรายยังไม่มีหนังสือสำคัญที่หลวงแสดงขอบเขตของแหล่งน้ำ แต่มีการขุดคูกั้นพื้นที่หนองน้ำในเนื้อที่ 8.64 ตาราง กิโลเมตร (5,400 ไร่) ในขณะที่พื้นที่บางส่วนได้มีการออกเอกสารสิทธิ์ประเภทโฉนด ปัจจุบันการประปาอำเภอแม่ใจทำหน้าที่ดูแลจัดการหนองน้ำ บริเวณที่เป็นแหล่งน้ำดิบสำหรับทำน้ำประปา โดยสำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบทดำเนินการขุดลอกแหล่งน้ำบริเวณในหนอง และขุดคูสร้างคันดิน รอบหนองเล็งทราย และได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการที่ปรึกษาระดับอำเภอ และคณะกรรมการดำเนินงานพัฒนาหนองเล็งทราย เพื่ออนุรักษ์ และพัฒนาหนองเล็งทรายให้สามารถเป็นแหล่งกักเก็บน้ำขนาดใหญ่ แหล่งรวมความหลากหลายทางชีวภาพ มีระบบนิเวศที่ดี และเป็นแหล่ง พักผ่อนหย่อนใจ โดยคณะกรรมการดำเนินงานซึ่งเป็นกำนัลจาก 3 ตำบล เป็นประธานและรองประธาน และมีสมาชิกสภาจังหวัดเป็นเลขานุการ ทำหน้าที่ในการกำหนดแผนงาน การประสานงาน การพิจารณากิจกรรมต่างๆ 

- พื้นที่หนองเล็งทรายส่วนหนึ่งได้รับการขุดลอก เพื่อเป็นที่กักเก็บน้ำในการทำน้ำประปา และส่วนหนึ่งถูกถมเพื่อทำเป็นพื้นที่ทำการประปา ขณะนี้อยู่ในระหว่างการศึกษาเพื่อพัฒนาหนองเล็งทราย
- การทำการประมง โดยการสร้างเฝือกหรือดักไซบริเวณทางน้ำ (ท่อน้ำเข้า) ทำให้การอพยพเข้าของสัตว์น้ำเป็นไปได้น้อยมาก 
- การนำดินจากการขุดคูปริมาณมากถมทิ้งในเขตหนองน้ำเพื่อสร้างที่พักผ่อน การขุดบ่อของสำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท ทำให้พื้นที่ผิวหนองน้ำลดลง ถึงแม้จะกักเก็บน้ำได้มากขึ้น
- ไม่มีการควบคุมและจัดรูปแบบในการใช้ประโยชน์ปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ อาจเพิ่มโอกาสการบุกรุกเข้าครอบครองกรรมสิทธิ์ในเขตหนองเล็งทราย
- ในเขตตอนบนบริเวณตำบลป่าแฝก และตำบลบ้านเหล่าของหนองเล็งทราย มีการตัดเขตพื้นที่หนองตามแนวขอบถนน ทำให้บางส่วนของหนองเล็งทรายอยู่นอกคูรอบหนอง เปิดโอกาสให้มีการคุกคามพื้นที่หนองน้ำมากขึ้น
- การใช้ยา สารเคมี ในการปลูกข้าว การปลูกผักสวนครัว น้ำทิ้งจากชุมชน การเลี้ยงสัตว์บริเวณหนองเล็งทราย บางครั้งทำให้คุณภาพของน้ำประปาเกิดปัญหา

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า