หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

ลำโดมใหญ่และเขตห้ามล่าสัตว์ป่าป่ายอดโดม


ที่ตั้ง : ตำบลโดมประดิษฐ์ ตำบลศรีวิเชียร อำเภอน้ำยืน  จังหวัดอุบลราชธานี  
พื้นที่ : 140,845.00  ไร่  (225.35 ตร.กม.)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 140-150 เมตร, 200-500 เมตร
ระวาง : 6037 III,IV ,6038 II,IV 


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

         เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าป่ายอดโดม อยู่ทางทิศตะวันตกของลำโดมใหญ่ ภูมิประเทศประกอบด้วยภูเขา และหุบเขา อันเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาพนมดงรัก ซึ่งเป็นต้นน้ำลำโดมใหญ่ขอบนอกด้านทิศตะวันตก ทิศใต้ และทิศตะวันออก ยกตัวขึ้น เป็นหน้าผาสูงชันเทลาดไปด้านทิศเหนือ ซึ่งเป็นส่วนของภูเขาต่างๆ มีลำน้ำสายเล็กๆ ไหลมารวมกับลำโดมใหญ่ไหลลงสู่แม่น้ำมูล มีป่าดิบแล้ง หรือป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณปกคลุมหนาแน่น บริเวณที่ภูมิประเทศเป็นที่ค่อนข้างราบ และลูกคลื่นลอนลาด อยู่ถัดจากบริเวณภูเขาและหุบเขา พื้นที่ทิศตะวันตกและทิศใต้ของพื้นป่านี้เชื่อมเป็นผืนป่าเดียวกันกับป่าในพระราชอาณาจักรกัมพูชา และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว จากสภาพภูมิประเทศที่ส่วนใหญ่เป็นเทือกเขาสลับซับซ้อนกันหลายลูก ก่อให้เกิดลำห้วยลำธารหลายสาย เช่น ห้วยบอน ห้วยวังใหญ่ ห้วยพระเจ้า ห้วยยาง ห้วยไห ห้วยเดื่อ ห้วยดินดำ ห้วยบุญ ห้วยค้อ ฯลฯ ซึ่งไหลลงไปรวมกันที่ลำโดมใหญ่ 

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

            มีสภาพป่าที่อุดมสมบูรณ์อยู่มาก ประกอบด้วยป่าดิบชื้น พบ บริเวณริมห้วยตามหุบเขา และบริเวณหุบเขาตอนใต้ของพื้นที่ บริเวณต้นน้ำลำโดมใหญ่ พันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ยางนา (Dipterocarpus alatusค้อ (Livistona speciosaมะไฟป่า (Baccaurea ramifioraและหวาย (Calamus spp.ป่าดิบแล้ง ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ตามบริเวณยอดเขา สันเขา พันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ตะแบกใหญ่ (Lagerstroemia calyculataตะแบกแดง (L. calyculataมะค่าโมง (Afzelia xylocarpaพลองใบเล็ก (Memecylon cyaneumกระบก (Irvingia malayanaตะเคียนหิน (Hopea ferreaประดู่ (Pterocarpus macrocarpusและไผ่ชนิดต่างๆ เป็นต้น ป่าเบญจพรรณหรือป่าผสมผลัดใบ พบกระจายเป็นบริเวณตอนเหนือและตะวันออกของพื้นที่ พันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ประดู่ มะค่าโมง ตีนนก (Vitex pinnataสมอพิเภก (Terminalia bellericaตะคร้อ (Schleichera oleosaฉนวน (Dalbergia nigrescensไผ่ไร่ (Gigantochloa albociliataและไผ่ชนิดต่างๆ ป่าเต็งรังพบ บริเวณด้านทิศเหนือและทิศตะวันตกของพื้นที่ มีทุ่งหญ้าสลับ เป็นบางพื้นที่ พันธุ์ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ยางเหียง (Dipterocarpus intricatusเต็ง (Shorea obtusaรัง (S. siamensisเก็ดแดง (Dalbergia dongnaiensisกระบก (Irvingia malayanaมะขามป้อม (Phyllanthus emblicaและหญ้าคา (Imperata cylindricaเป็นต้น ทุ่งหญ้าพบกระจายอยู่บริเวณตอนเหนือและตะวันตกบนที่ราบยอดเขา ลักษณะดินเป็นดินทราย มักเกิดไฟไหม้ทุกปี พืชที่พบมากได้แก่ หญ้าคา หญ้าเพ็ก หญ้าพง (Sckrostachya fuscaและเอนอ้า (Osbeckia chinensis)เป็นต้น 
               พบนกอย่างน้อย 188 ชนิด ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าป่ายอดโดม เป็นนกประจำถิ่น 136ชนิด เช่น เหยี่ยวขาว (Elanus caeruleusเหยี่ยวรุ้ง (Spilornis cheelaนกเป็ดผี เล็ก (Tachybaptus ruficollisนกคุ่มสี (Coturnix chinensisนกคุ่มอกลาย (Turnix suscitator)นกกวัก (Amaurornis phoenicurusนกกาเหว่า (Eudynamys scolopaceaนก ตบยุงหางยาว (Caprimulgus macrurus) นกอพยพแต่มิใช่เพื่อการผสมพันธุ์ 52 ชนิด ได้แก่ เหยี่ยวนกเขาชิเครา (Accipiter badiusเหยี่ยวนกเขาหงอน (A. trivirgatusนกยางควาย (Bubulcus ibisเหยี่ยวกิ้งก่าสีดำ (Aviceda leuphotesนกมูม (Ducula badiaนกที่อพยพมาเพื่อการผสมพันธุ์ ชนิด ได้แก่ นกแอ่นทุ่งใหญ่ (Glareola maldivarumชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามของโลก (globally threatened) ได้แก่ นกตะกรุม (Leptoptilos javanicusนกยูง (Pavo muticusชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered) ของประเทศไทย ได้แก่ เป็ดก่า (Cairina scutulataนกตะกรุม ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ นกแก้วโมง (Psittacula eupatriaนกยูง (Pavo muticusชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ไก่ฟ้าพญาลอ (Lophura diardiชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่ นกกาฮัง (Buceros bicornis
              พบปลาในลำโดมใหญ่อย่างน้อย 36 ชนิด เป็นปลาในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) 10 ชนิด เช่น ปลาซิวควาย (Rasbora dusonensisปลานวลจันทร์เทศ (Cirrhina mrigla)เป็นต้น ปลาในวงศ์ปลากด ปลาแขยง (Bagridae) 3 ชนิด ปลาในวงศ์ปลาหมอ (Anabantidae) 3 ชนิด และปลาในวงศ์ปลาเนื้ออ่อน (Siluridae) 3 ชนิด ปลาเศรษฐกิจ ได้แก่ ปลาสลาด (Notopterus notopterusปลาตะเพียนขาว (Barbodes gonionotusปลากะมัง (Puntioplites proctozysronและปลาช่อน (Channa striata)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

         - เป็นบริเวณหนึ่งในสามแห่งของประเทศไทยที่มีการรายงานพบเป็ดก่า
         - ริมฝั่งลำโดมใหญ่เป็นที่ตั้งของชุมชนต่างๆ ซึ่งมีถิ่นฐานอยู่ในพื้นที่นี้ตั้งแต่อายุประมาณมากกว่า 100 ปี ประมาณ 74 ปี และประมาณ 40 ปี ประชากรส่วนใหญ่เป็นกลุ่มวัฒนธรรม ไทย-ลาว บางส่วนได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมเขมร มีประเพณีที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ชุ่มน้ำบริเวณนี้ได้แก่ หอเจ้าปู่ ดอนปู่ตา เป็นต้น นอกจากนี้ยังพบซากปรักของโบราณสถานสมัยขอมจำนวนหลายแห่งอยู่ในป่าทางด้านทิศใต้และทิศตะวันตกของพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ายอดป่าโดม จากหลักฐานทางโบราณคดีต่างๆ เหล่านี้คาดได้ว่าในบริเวณนี้เคยเป็นชุมชนมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ และสมัยประวัติศาสตร์มาก่อน ซึ่งนับว่ามีคุณค่าอย่างยิ่งในการศึกษาทางด้านประวัติศาสตร์โบราณคดี
         - กิจกรรมการผลิตที่สำคัญ ได้แก่ ทำไร่ ทำสวนเกษตรผสมผสาน นอกจากนี้พบการเผาถ่าน การเลื่อยไม้บริเวณท่าน้ำริมโดม ชุมชนมีรายได้จากพื้นที่ประมาณร้อยละ 20 ของรายได้ทั้งหมด แนวโน้มการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของชุมชนรอบพื้นที่เป็นภาคเกษตรกรรม ขณะเดียวกันทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่มีศักยภาพในเชิงการเก็บผลผลิตเพื่อการยังชีพและการกสิกรรม สถานที่ท่องเที่ยว เช่นแก่งลำดวน มีนักท่องเที่ยวมาเยี่ยมชมมากประมาณปีละ 18000คน ซึ่งจะมีศักยภาพการพัฒนาเชิงการท่องเที่ยวมากขึ้นเมื่อเส้นทางเลียบพรมแดนได้รับการพัฒนาสู่ช่องเม็ก และช่องจอม

การจัดการและการคุกคาม  
 

         - ได้รับการประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 109 ตอนที่ 126 ลงวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2535 การถือครองสิทธิ์ของประชาชน ส่วนใหญ่ไม่มีเอกสารสิทธิ์ หรือเป็น ภบท. 5-6 ประมาณร้อยละ 70-75 ของพื้นที่ สปก. ประมาณร้อยละ 25-30 ของพื้นที่ แต่ในบางหมู่บ้านมีเอกสารสิทธิ์เป็น สปก. ประมาณร้อยละ 70-80 ของพื้นที่ และ นส. 3ก ประมาณร้อยละ 10-20 ของพื้นที่ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับระยะห่างไกลจากต้นน้ำ ในปัจจุบันไม่มีประชากรเข้าไปถือครองที่ดินในเขตรักษา พันธุ์สัตว์ป่าป่ายอดโดมอีกแล้ว แต่มีการใช้ประโยชน์พื้นที่ ของหน่วยงานอื่น ได้แก่ กองทัพบก ในบริเวณจุดตรวจพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับพระราชอาณาจักรกัมพูชา ณ ช่องอานนท์ เป็นเนื้อที่ 0.032 ตารางกิโลเมตร (20 ไร่) และอยู่นอกเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ได้แก่ กรมชลประทานที่อ่างเก็บน้ำห้วยวังใหญ่
         - ติดเขตยอดโดมด้านทิศเหนือ ปริมาณน้ำน้อยในฤดูแล้ง และน้ำท่วมในฤดูฝน ทำให้ขาด แคลนน้ำเพื่อการเกษตรกรรม ความอุดมสมบูรณ์ลดลง การบุกรุกที่ดิน การดูดทราย โครงการพัฒนาการท่องเที่ยว การล่าสัตว์ตัดไม้ของชุมชนใกล้ป่า โดยเฉพาะในวันหยุดมักมีกลุ่มคนเข้ามาล่าสัตว์ในพื้นที่ ด

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า