หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว


ที่ตั้ง : ตำบลห้วยยาง อำเภอคลองสาน ตำบลบ้านยาง ตำบลบ้านข่า          ตำบลกุดเลาะ อำเภอเกษตรสมบูรณ์ และตำบลนางแดด          ตำบลหนองแวง ตำบลหนองบัวแดง          
         อำเภอหนองบัวแดง  จังหวัดชัยภูมิ
พื้นที่ : 975,000.00  ไร่  (1,560.00 ตร.กม.))
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 540-1,310 เมตร
ระวาง : 5241 I, II,5242 II, 5341 I,II,III,IV, 5342 II, III 


แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

         เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียวเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาเพชรบูรณ์ ทางตอนใต้มีลักษณะเป็นพื้นที่แยกออกไปทางทิศตะวันออก ประกอบด้วยภูเขาล้อมรอบพื้นที่ราบสูงตอนกลางทางตอนเหนือของพื้นที่จะล้อมรอบด้วยเทือกเขาภูเขียวน้อย และต่อด้วยเทือกเขาภูเขียวใหญ่ ลักษณะของพื้นที่คล้ายรูปเกือกม้า บริเวณใกล้กับสันเขาจะเป็นผาชัน เกือบตั้งฉากตลอดทั้งแนว ภายในวงรอบของเทือกเขานี้ พื้นที่ส่วนใหญ่ค่อนข้างราบ มีเนินเขาขนาดเล็กปรากฏอยู่บนยอกเขาหลายลูก มีสภาพเป็นลานหิน มีพันธุ์ไม้ขนาดเล็กขึ้นห่างๆ สลับกับหญ้าและไม้พุ่ม เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเทือกเขาสูง และที่ราบสูง จึงทำให้มีลำห้วย ลำธารมากมายหลายสาขา ลุ่มน้ำสำคัญ 3 สาย ได้แก่ ลุ่มน้ำพรม มีต้นกำเนิดอยู่บริเวณตอนเหนือของพื้นที่ ลุ่มน้ำสะพุงเป็นลุ่มน้ำที่ใหญ่ที่สุดในพื้นที่ และลุ่มน้ำชีซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกของพื้นที่ พื้นที่ลุ่มบางตอนก่อตัวเป็นบึงซึ่งมีขนาดกว้างขึ้นเมื่อถึงฤดูฝน เช่น บึงแฟน บึงยาว บึงโค้ง บึงสะพุง บึงมน และทุ่งกะมัง เป็นต้น แหล่งน้ำเหล่านี้มีความสำคัญมากต่อนกน้ำ นกกินปลา บึงเหล่านี้จะกลายเป็นแหล่งหญ้าที่สมบูรณ์ในฤดูแล้ง โดยเฉพาะบริเวณรอบบึงที่น้ำลดลงไป  

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

          สังคมพืชธรรมชาติประกอบด้วยป่าดงดิบเขาในระดับต่ำ ป่าดงดิบแล้ง ป่าเต็งรัง ป่าผสมผลัดใบ และทุ่งหญ้า นอกจากนี้ยังมีสังคมขนาดเล็กที่ปรากฏให้เห็นในบางพื้นที่ เช่น สังคมธารน้ำไหล สังคมผาหิน สังคมบึงและพรุ เป็นต้น ในสังคมพืชแต่ละชนิดมีพันธุ์ไม้ที่หายาก และมีคุณค่าอยู่มากมายหลายชนิด ตั้งแต่ไม้ขนาดใหญ่ที่มีคุณภาพด้านเนื้อไม้ และค่อนค่างหายากในปัจจุบัน เช่น ไม้หอม (Aquilaria malaccensisอบเชย (Cinnamomus bejolghota)กำยาน (Styrax apricusและไก๋ (Ternstroemia gymnantheraกล้วยไม้และพันธุ์ไม้ล้มลุกขนาดเล็กที่มีดอกสวยงาม สังคมทุ่งหญ้าเขตร้อนเกิดจากการกระทำของมนุษย์ ได้แก่ ทุ่งกะมัง ซึ่งเป็นทุ่งหญ้าที่เกิดจากการทำลายป่าเพื่อปลูกพืชและตั้งหลักแหล่ง เดิมทุ่งกะมังเป็นแอ่งธรรมชาติขนาดเล็กในป่าเต็งรังผสมสนมาก่อน ต่อมากลายเป็นทุ่งหญ้าอันกว้างขวาง ส่วนใหญ่เป็นหญ้าคา หญ้าแพ็ก และหญ้าหวาย ในช่วงฤดูแล้งจะมีไฟป่าอย่างรุนแรงและหญ้าจะสะพัดอย่างรวดเร็ว มีพันธุ์ไม้ขนาดเล็กขึ้นอยู่ประปราย กลางทุ่งมีลำห้วยไหลผ่านสามสายกลายเป็นบึง ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของนกน้ำนานาชนิด บึงแฟนเป็นทุ่งหญ้าราบเรียบขนาด 4 ตารางกิโลเมตร (2,500 ไร่) ปกคลุมด้วยหญ้าคา หญ้าหวาย เฟิร์น กก จูด บางตอน ของตัวทุ่งมีน้ำขังตลอดปี เป็นแหล่งปลาน้ำจืดหลายชนิด รอบตัวทุ่งเป็นป่าดิบเขาที่อุดมสมบูรณ์ด้วยพันธุ์ไม้หลากชนิด รอบตัวทุ่งเป็นป่าดิบเขาที่อุดมสมบูรณ์ด้วยพันธุ์ไม้หลากชนิด นอกจากนี้ยังมีทุ่งหญ้าขนาดเล็กอีกหลายแห่งในบริเวณใกล้ๆ กันนี้ เช่น บึงยาว บึงโค้ง บึงสะพุง เป็นต้น ซึ่งบึงเหล่านี้เป็นแหล่งหากินและพักอาศัยของนกเป็ดหลายชนิดในช่วงที่โยกย้ายถิ่น

         พบนกอย่างน้อย 223 ชนิด เป็นนกประจำถิ่น 189 ชนิด ได้แก่ นกยางเขียว(Butorides striatusนกเหยี่ยวรุ้ง (Spilornis cheelaนกกะเต็นใหญ่ธรรมดา (Halcyon capensisเป็นต้น นกอพยพแต่มิใช่เพื่อการผสมพันธุ์ 31 ชนิด ได้แก่ นกอินทรีปีกลาย (Aquila clangaเหยี่ยวเคสเตรล (Falco tinnunculusนกอีเสือหลังแดง (Lanius collurioides)เป็นต้น และนกที่เป็นทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพ ได้แก่ นกแซงแซวสีเทา (Dicrurus leucophaeusนกแซงแซวหางปลา (D. macrocercusนกแซงแซวหงอนขน (D. hottentottusชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามของโลก (globally threatened) ได้แก่ นกยูง(Pavo muticusเหยี่ยวเล็กตะโพกขาว (Polihierax insignisและเป็ดก่า (Cairina scutulataชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered) ของประเทศไทย ได้แก่ เป็ดก่า นกอ้ายงั่ว (Anhinga melanogasterแร้งเทาหลังขาว (Gyps bengalensisชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ ได้แก่ นกยูง นกอินทรีปีกลาย (Aquila clangaชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ไก่ฟ้าพญาลอ(Lophura diardiนกหัวขวานใหญ่สีดำ (Dryocopus javensisเหยี่ยวเล็กตะโพกขาว นกกระแตหาด (Vanellus duvauceliiนกโกโรโกโส (Carpococcyx renauldiและชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคาม (near threatened) ได้แก่ นกเงือกสีน้ำตาล (Ptilolaemus tickelli)นกเงือกกรามช้าง (Rhyticeros undulatusนกกาฮัง(Buceros bicornisนกหัวขวานใหญ่สีเทา (Muelleripicus pulverulentusเหยี่ยวภูเขา (Spizaetus nipalensisนกอัญชันจีน(Porzana paykulliiนกอีลุ้ม (Gallicrex cinereaนกเปล้าหน้าเหลือง (Treron pompadoraและนกปรอดหงอนหลังลาย (Pycnonotus eutilotus)               

           สัตว์เลื้อยคลานพบอย่างน้อย 28 ชนิด อาศัยอยู่ในบริเวณแหล่งน้ำ และพื้นที่ลุ่มใกล้แหล่งน้ำ

         สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 57 ชนิด ที่สำคัญ ได้แก่ กระซู่ (Dicerochinus sumatrensis)เลียงผา (Capricornis sumatraensisเนื้อทราย (Cervus porcinusเสือโคร่ง (Panthera tigrisช้างป่า (Elephas maximusกระทิง (Bos gaurus)

            พบปลาอย่างน้อย 26 ชนิด เป็นชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่น (endemic) และอยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (threatened in the wild) ได้แก่ปลากัดไทย (Betta splendensชนิดอื่น ได้แก่ ปลาสร้อยน้ำผึ้ง (Gyrinocheilus aymonieri) ปลาค้อ 3 ชนิด(Nemacheilus poculi, N. bucculentus และ N. waltoniปลาซิวควายแถบดำ () ปลาจาด() ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus schlegeliปลากระแห (Barbodes schwanenfeldiปลาสวาย (Pangasiancdon hypophthalmusปลาหมอไทย (Anabas testudineusชนิดที่อยู่ในสถานภาพ มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน (Clarias bratrachusชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในถิ่นที่อยู่อาศํยตามธรรมชาติ (threatened in the wild) ได้แก่ปลาสวาย และปลากัดไทย

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

         - มีระบบนิเวศที่หลากหลาย และพิเศษเฉพาะ มีสัตว์ป่าอยู่อย่างอุดมสมบูรณ์ และเป็นแหล่งรวมสังคมพืชในภาคตะวันออกเฉียงเหนือแห่งหนึ่ง ทุ่งกะมัง บึงแฟน และบึงอื่นๆ เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่เป็นแหล่งหากินและที่อยู่อาศัยของนกน้ำ และนกอพยพที่สำคัญเป็นแหล่งต้นน้ำที่สำคัญ มีธรรมชาติที่สวยงาม เป็นแหล่งท่องเที่ยว มีศักยภาพที่เป็นศูนย์ศึกษาธรรมชาติ

การจัดการและการคุกคาม  
 

         - ได้รับประกาศให้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 96 ตอนที่ 162 ลงวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2515 และผนวกพื้นที่บางส่วนเพิ่มเติมในพระราชกฤษฎีกาลงวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2522 
         - ถูกคุกคามเนื่องจากการบุกรุกทำลายป่า การถือครองที่ดิน และการใช้ที่ดินเพื่อการเกษตร การใช้ทรัพยากรป่าไม้ และสัตว์ป่าเพื่อการดำรงชีพ การลักลอบล่าสัตว์ป่า เก็บหาของป่า และการเลื่อยไม้

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า