หน้าหลัก
แรมซาร์ไซต์ของประเทศไทย
วันพื้นที่ชุ่มน้ำโลก
มติคณะรัฐมนตรี
ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย
Picture Gallery


พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ
 

อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด


ที่ตั้ง : อ.สามร้อยยอด อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์
เนื้อที่อุทยานฯ ประมาณ : 130.0048 ตารางกิโลเมตร (81,253 ไร่)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล : ประมาณ 0-605 เมตร

แผนที่
 
 

 
สถานภาพทางกายภาพ  
 

             อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด อยู่บริเวณเชิงเขาของเทือกเขาสามร้อยยอด ตามแนวชายฝั่งทะเล
อ่าวไทยยาวประมาณ 20 กิโลเมตร มียอดเขาแหลมมากมาย มีกลุ่มเขาโดดตามแนว ชายฝั่งทะเลเป็นหย่อมๆ
ในทะเลมีเกาะ5 เกาะ คือ เกาะสัตกูต เกาะโครัง เกาะนมสาว เกาะระวิง และเกาะระวาง แนวชายฝั่ง มีความยาว
ประมาณ 30 กิโลเมตร ภูมิประเทศรอบเทือกเขาเป็นทุ่งที่ราบลุ่มกว้างใหญ่ เรียกว่า “ทุ่งสามร้อยยอด” มีเนื้อที่
ประมาณ 70 ตารางกิโลเมตร (43,750 ไร่) น้ำฝนเป็นแหล่งน้ำ หลักที่เข้าสู่ทุ่ง น้ำส่วนหนึ่งไหลมาจากเทือกเขา
สามร้อยยอด

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

             ประกอบด้วยระบบนิเวศที่หลากหลาย ระบบนิเวศบกเป็นเทือกเขาและป่าเขาหิน ระบบพื้นที่ชุ่มน้ำ ได้แก่
บึงน้ำจืด ป่าชายเลน หาดโคลน และหาดทรายชายทะเล รวมถึงนาข้าวซึ่งอยู่บริเวณใกล้เคียง ป่าชายเลนพบบริเวณ
ปากคลอง พันธุ์ไม้ขึ้นอยู่เป็น แนวแคบๆ ตามชายคลองบริเวณทางออกทะเล ชนิดเด่น ได้แก่ แสมทะเล (Avicennia
marina) โกงกางใบใหญ่ (Rhizophora mucronata) โกงกางใบเล็ก (R. apiculata) ลำพู (Sonneratia caseolaris) เหงือกปลาหมอดอกขาว (Acanthus ebracteatus) หญ้าน้ำเค็มบริเวณที่ลุ่มน้ำกร่อย มีสังคมพืชทนเค็ม เช่น ชะคราม (Suaeda maritima) ผักเบี้ยทะเล (Sesuvium portulacastrum) หญ้าขม (Boerhavia spp.) เป็นต้น บริเวณป่า
ชายหาดพบพันธุ์พืช ได้แก่ กระทิง (Calophyllum inophyllum) เม่า (Eugenia grandis) หูกวาง (Terminalia
catappa
) มะนาวผี (Atalantia monophylla) ผักบุ้งทะเล (Ipomoea pes-caprae) เป็นต้น 
                พบทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพย้ายถิ่นอย่างน้อย 316 ชนิด ในจำนวนนี้มีอย่างน้อย 157 ชนิด เป็นนก
ที่อยู่อาศัย และพึ่งพิงในพื้นที่ชุ่มน้ำโดยตรง เฉพาะในทุ่งสามร้อยยอด พบนกอย่างน้อย 116 ชนิด ชนิดที่อยู่ใน
สถานภาพถูกคุกคามของโลก (globally threatened) ได้แก่ นกตะกราม (Leptoptilos dubius) นกกระทุง
(Pelecanus philippensis) เป็ดดำหัวดำ (Aythya baeri) นกอินทรีปีกลาย (Aquila clanga) นกหัวโตมลายู
(Charadrius peronii) นกซ่อมทะเลอกแดง (Limnodromus semipalmatus) นกทะเล ขาเขียวลายจุด (Tringa
guttifer) นกชายเลนปากช้อน (Eurynorhynchus pygmaeus) และนกลุมพูแดง (Columba punicea)
ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered) ของประเทศไทย ได้แก่ นกตะกราม นกกระทุง
นกเค้าใหญ่สีคล้ำ (Bubo coromandus) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ นกกาน้ำใหญ่
(Phalacrocorax carbo) นกกระสานวล (Ardea cinerea) นกกระสาแดง (A. purpurea) นกกาบบัว (Mycteria leucocephala) นก กระสาดำ (Ciconia nigra) นกช้อนหอยขาว (Threskiornis melanocephalus) เหยี่ยวดำ
(Milvus migrans) นกอินทรีปีกลาย นกอินทรีหัวไหล่ขาว (Aquila heliaca) นกทะเล ขาเขียวลายจุด นกนางนวล
แกลบหงอนใหญ่ (Sterna bergii) นกพงนาพันธุ์แมนจูเรีย (Acrocephalus tangorum) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพ
ใกล้ถูกคุกคาม (near threatened) ได้แก่ นกยางไฟหัวเทา (Ixobrychus eurhythmus) นกยางแดงใหญ่
(Botaurus stellaris) เป็ดคับแค (Nettapus coromandelianus) เหยี่ยวแดง (Haliastur indus) นกออก
(Haliaeetus leucogaster) เหยี่ยวฮอบบี้ (Falco severus) นกคุ่มสี (Coturnix chinensis) นกอีลุ้ม (Gallicrex
cinerea) นกกระแตหัวเทา (Vanellus cinereus) นกอีก๋อยสะโพกสีน้ำตาล (Numenius madagascariensis) นกปากซ่อม สวินโฮ (Gallinago megala) นกกระแตผีเล็ก (Burhinus oedicnemus) นกนางนวลแกลบเล็ก
(Sterna albifrons) นกเปล้าอกสีม่วงน้ำตาล (Treron bicincta) นกลุมพูขาว (Ducula bicolor) นกแอ่นกินรัง
(Aerodramus fuciphagus) นกจับแมลงคิ้วเหลือง (Ficedula narcissina) นกกระจาบธรรมดา (Ploceus philippinus)
นกกระติ๊ดแดง (Amandava amandava) นกจาบปีกอ่อนอกเหลือง (Emberiza aureola) นกอินทรีสีน้ำตาลใหญ่
(Aquila nipalensis) นกอินทรีปีกลาย ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่
เป็ดดำหัวสีน้ำตาล (Aythya nyroca) เป็ดดำหัวดำ นกหัวโตมลายู นกซ่อมทะเลอกแดง นก ชายเลนปากช้อน
นกลุมพูแดง นกแซวสวรรค์หางดำ (Terpsiphone atrocaudata) นกกระจาบอกลาย (Ploceus manyar)
ทุ่งสามร้อยยอดมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับเหล่านกพง ซึ่งพึ่งพาทุ่งแขมอ้อสภาพดีอย่างมาก เช่น นกพงใหญ่
พันธุ์ญี่ปุ่น (Acrocephalus arundinaceus) นกพงคิ้วดำ (A. bistrigiceps) นกพงนาพันธุ์จีน (A. concinens)
นกพงนาหิมาลัย (A. agricola) ซึ่งเป็นนกหายากและ คาดว่าทุ่งสามร้อยยอดอาจเป็นแหล่งอพยพช่วงฤดูหนาว
แห่งเดียวของนกชนิดนี้ นกพงนาพันธุ์แมนจูเนีย (A. tangorum) ซึ่งเป็นนกที่มีอยู่น้อยมากในโลก ใช้พื้นที่ทุ่งแขมอ้อ
เป็นแหล่งอาศัยขณะผลัดเปลี่ยนขน เนื่องจากเป็นช่วงที่นกอ่อนแอต้องการแหล่งอาหารโปรตีนที่อุดมสมบูรณ์
ส่วนบริเวณชายฝั่งทะเลและชายหาดเป็นบริเวณที่นกสำคัญ 2 ชนิด มาสร้างรังวางไข่ ได้แก่ นกหัวโตมลายู ซึ่งอยู่ใน
สถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) และนกนางนวลแกลบเล็ก (Sterna albifrons) ซึ่งอยู่ในสถานภาพใกล้ถูก
คุกคาม (near threatened) พบพันธุ์ปลาธรรมชาติ และที่เพาะเลี้ยงทั้งน้ำจืดและน้ำเค็มอย่างน้อย 25 ชนิด ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาดุกด้าน ( Clarias batrachus) ชนิดเด่น
ได้แก่ ปลาสลิด (Trichogasterpectoralis) ปลาช่อน (Channa striatus) ปลาไหล (Monopterus albus)
ปลาหมอช้างเหยียบ (Pristolepis fasciatus) ปลานิล (Oreochromis niloticus) พบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
อย่างน้อย 21 ชนิด ได้แก่ อึ่งอ่างบ้าน ( Kaloula pulchra) กบน้ำเค็ม(Rana cancrivora) กบหนอง (R. limnocharis)
เขียดบัวหรือเขียดจิก (R. erythraea) อึ่งขาดำ (Microhyla pulchra) เป็นต้น ในทุ่งน้ำจืดพบพันธุ์พืชน้ำอย่างน้อย
98 ชนิด ได้แก่ แขม (Phragmites karka) แห้วทรงกระเทียม (Eleocharis dulcis) อ้อ (Arundo donax) ธูปฤาษี
(Typha angustifolia) เป็นต้น บริเวณบึงน้ำจืดที่ผืนน้ำเปิดโล่ง มีพืชลอยน้ำและพืชใต้น้ำ กระจายอยู่หนาแน่น
เป็นที่อยู่อาศัยและขยายพันธุ์ของ สัตว์นานาชนิด พืชน้ำชนิดเด่น ได้แก่ สาหร่ายข้าวเหนียว (Utricularia aurea)
สาหร่ายหางวัว (Najas graminea) สาหร่ายหางกระรอก (Hydrilla verticillata) เป็นต้น ขอบบึงมีพันธุ์ไม้เลื้อย
หลายชนิด เช่น เถาคัน (Cayratia trifolia) หนาดเหลี่ยม (Laygera ptevodonta) จมูกปลาหลด (Oxystelma
esculentum
) เป็นต้น ส่วนพืชตามแนวคันดิน ได้แก่ มะแว้ง (Solanum indicum) กระทกรก (Passiflora foetida)
หญ้ารังนก (Chloris barbata)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

           บึงน้ำจืดเป็นแหล่งเก็บกักน้ำฝนและน้ำท่าขนาดใหญ่ ช่วยรักษาสมดุลของระดับน้ำใต้ดิน ช่วยผลักดันน้ำทะเล
ไม่ให้รุกเข้ามาในแผ่นดินมากเกินไป ช่วยลดบรรเทาปัญหาน้ำท่วมขัง ในพื้นที่โดยรอบเป็นแหล่งรวมสายพันธุ์พืช
พันธุ์สัตว์มากมาย มีความสำคัญทางนิเวศวิทยา การอนุรักษ์ธรรมชาติ การศึกษาธรรมชาติวิทยา และเป็นแหล่ง
ท่องเที่ยวที่โดดเด่นและมีศักยภาพสูง เป็นแหล่งขยายพันธุ์สัตว์น้ำเพื่อการอนุรักษ์ระบบ นิเวศแหล่งน้ำ การประมง
และอนุรักษ์สัตว์น้ำ รอบพื้นที่ชุ่มน้ำมีชุมชนตั้งถิ่นฐานอยู่อย่างน้อย 8 ตำบล 21 หมู่บ้าน อาชีพหลักคือ ทำนาข้าว
มีการทำประมงพื้นบ้าน ปรับพื้นที่เพื่อปลูกพืชเศรษฐกิจ ปลูกสร้างโรงเรือนเลี้ยงสัตว์

การจัดการและการคุกคาม  
 

           ได้รับการประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 99 ตอนที่ 46 ลงวันที่ 28 มิถุนายน
พ.ศ. 2509 ต่อมาได้ประกาศผนวกพื้นที่บางส่วนของทุ่งสามร้อยยอดเพิ่ม 36.8 ตารางกิโลเมตร (23,000 ไร่)
เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2525 ทำให้มีเนื้อที่ 98.08 ตารางกิโลเมตร (61,300 ไร่) ทุ่งน้ำจืดสามร้อยยอด
เพียงครึ่งหนึ่งอยู่ในเขตอุทยานฯ อีกครึ่งอยู่ นอกเขตอุทยานฯ ส่วนใหญ่คงสภาพเป็นทุ่งธรรมชาติ บางส่วน
กลายเป็นพื้นที่เกษตรกรรม เป็นที่ตั้งบ้านเรือน ชุมชน การถือครองที่ดินในบริเวณนี้มีทั้งโฉนด นส. 3 สค.
ภบท. 5 และที่ไม่มีเอกสารสิทธิ์ โครงการพัฒนาในบริเวณใกล้เคียงที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบได้ในระยะยาว
เช่น การสร้างถนนเลียบชายฝั่งทะเล การสร้างถนนเลียบเชิงเขาผ่านทุ่งน้ำจืดเพื่อเชื่อมต่อกับถนนเลียบชายทะเล
การพัฒนาการท่องเที่ยวทั้งบริเวณชายทะเลและบริเวณชายทุ่งน้ำจืด โครงการก่อสร้างสถานที่ราชการบนพื้นที่ชุ่มน้ำ
เป็นปัจจัยกระตุ้นให้สูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำธรรมชาติเร็วขึ้น

รายละเอียดเพิ่มเติม >>

 
 
อ้างอิง
สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม. 2542. ทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติ ของประเทศไทย.
กระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม. กรุงเทพฯ. 414 หน้า